Κοινωνία

Κλιματική αλλαγή και «πράσινες μπίζνες»

Του Γιώργου Ρακκά

Περιμένατε από τον τίτλο του ένα κείμενο που θα υποστήριζε ότι επειδή υπάρχουν οι «πράσινες μπίζνες», η οικολογική κρίση είναι απάτη; Δυστυχώς, θα πρέπει να ανατρέξτε σε άλλη ιστοσελίδα.

Γιατί, και η οικολογική κρίση, και οι πράσινες μπίζνες είναι φαινόμενα υπαρκτά και εξίσου πραγματικά. Η ύπαρξη του ενός μάλιστα, τροφοδοτεί την ύπαρξη του άλλου.

Πως; Μα φυσικά όχι ευθύγραμμα: Η παγκοσμιοποίηση επέφερε ποικιλοτρόπως μια δραματική αύξηση του οικολογικού αποτυπώματος· από το γεγονός ότι αυτό πολλαπλασιάζεται δραματικά με την προτεραιότητα που δίνεται στο παγκόσμιο εμπόριο για την ικανοποίηση των ανθρώπινων αναγκών (π.χ. πόσο επιβάρυνση έχει παραχθεί, για να βάζω εγώ στη σαλάτα μου «λεμόνια Αργεντινής» μόνο και μόνο επειδή οι συνθήκες παραγωγής τους εκεί είναι απολύτως συμφέρουσες από την άποψη του εργατικού κόστους;), μέχρι το γεγονός ότι η μαζική κατανάλωση πλαστικού έχει πνίξει τους ωκεανούς. Ή, για να μιλήσουμε για κάτι πιο επιδραστικό στο παγκόσμιο περιβάλλον, το γεγονός ότι η δυναμική είσοδος της νοτιοανατολικής Ασίας στην παγκόσμια οικονομία, έχει τεράστιο οικολογικό κόστος

Προφανώς, δηλαδή, υπάρχει πρόβλημα: Οι ανθρωπογενείς επιδράσεις μεταβάλλουν την συμπεριφορά του κλίματος, υποβαθμίζουν τα οικοσυστήματα, οδηγούν είδη σε εξαφάνιση.

Παραδόξως, αν δεν ήταν ο άνθρωπος και οι υπερπολύπλοκες κοινωνίες του, αυτό δεν θα ήταν και τόσο μεγάλο πρόβλημα για τη φύση ως μεγασύστημα. Στους δικούς της ρυθμούς, αυτό που λέμε οικολογική ισορροπία δεν υπάρχει, συμβαίνει μια ανατροπή, η εξέλιξη παίρνει άλλες κατευθύνσεις -δεν της λείπει δα και ο δικός της χρόνος.

Πρόβλημα έχουν οι κοινωνίες που έχουν αναπτυχθεί σε πολύ ευαίσθητες περιβαλλοντικές ισορροπίες -π.χ. οι παράκτιες πόλεις, για παράδειγμα, με τον τεράστιο ρόλο που διαδραματίζουν στην παγκόσμια οικονομία, ή το ζήτημα της συρρίκνωσης των καλλιεργήσιμων εκτάσεων που ανατρέπει τρόπους του βίου και ωθεί στην μετανάστευση εκατομμύρια ανθρώπους.

Επειδή ακριβώς οι κοινωνίες μας είναι εύθραυστες, υπάρχει μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης που ξεδιπλώνεται σταδιακά, και θα απασχολήσει πάρα πολύ τον άνθρωπο στον 21ο αιώνα.

Την ίδια στιγμή, όμως, για να θυμηθούμε και κάποιον πολιτικό στοχαστή Γερμανό, με όχι και τόσο πολιτικά ορθές πολιτικές επιλογές που ωστόσο βρίσκεται στα χείλη όλης της προοδευτικής ακαδημίας, «κυρίαρχος είναι εκείνος που αποφασίζει σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης».

Σημασία έχει δηλαδή ποιός θα καταφέρει να ορίσει τον τρόπο που εν τέλει το «σύστημα» θα διαχειριστεί την οικολογική κρίση, επί του προκειμένου παράγοντας απαντήσεις που απλώς υπόσχονται να την μετριάσουν ή χρησιμοποιώντας την ως πρόφαση για να κερδοσκοπήσουν πάνω της.

Εδώ υπεισέρχεται, για παράδειγμα, η ιστορία των λόμπι των Βιομηχανικών Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας. Ή των λόμπι που προωθεί την ηλεκτροκίνηση με μέτρα που στερεί το δικαίωμα των φτωχών στη μετακίνηση (βλέπε του τι θεσπίζεται για τα παλιά οχήματα στο Δήμο Παρισίων). Ή, την κατά βάθος πολύ προτεστάντισσα Γκρέτα Τούνμπεργκ που κατακεραυνώνει τις πράσινες αμαρτίες μας, υποσχόμενη ότι το «σαλβέησον» –η σωτηρία μας δηλαδή– θα έρθει σαν υιοθετήσουμε μια ηθική που καταδικάζει ως διαβολική την βρώση κρέατος, το να πας με όχημα στην δουλειά σου (γιατί τα μέσα μαζικής μεταφοράς δεν είναι παρά μια προεκλογική υπόσχεση που ξεχνιέται μετά), ή το να τολμάς ακόμα να στηρίζεσαι ως χώρα στο λιθάνθρακα –Θού Κυρία.

Τι σημαίνουν όλα αυτά; Πολλά πράγματα.

Πρώτον, ότι η λύση στο πρόβλημα που τίθεται δεν θα έρθει σαν όλοι, σε ένδειξη αντίστασης στην πράσινη πολιτική ορθότητα, μπούμε μέσα στα αυτοκίνητά μας και μαρσάρουμε επιδεικτικά 365 μέρες τον χρόνο, με τίγκα το ερκοντίσιον ή την θέρμανση, τρώγοντας μπέργκερ κατεργασμένου κρέατος, φροντίζοντας φυσικά να πετάμε ότι σκουπίδια απομένουν από το παράθυρο. Κάτι που για παράδειγμα πρεσβεύει ο Ντόναλντ Τραμπ. Αυτό ενδεχομένως να είναι μια λύση για τους πετρελαιάδες, τα μακντόναλντς, τις αυτοκινητοβιομηχανίες, και φυσικά την υπόσχεσή του να ανοίξουν θέσεις εργασίας με ενίσχυση της βιομηχανίας στις ΗΠΑ. «Λύση» που φυσικά θα αποσιωπεί το τίμημα της μόλυνσης, το οποίο θα πασάρεται στους μη έχοντες –όσοι εξανίστανται, κι αν έχουν το διαθέσιμο εισόδημα, ας πάνε μια βόλτα στην Βομβάη, ή την Πόλη του Μεξικό να δουν τι σημαίνει «οικοκοινωνική ανισότητα», και μετά τα ξαναλέμε.

Δεύτερον, το ότι η άρνηση της οικολογικής κρίσης ως έκφραση αντίθεσης στα «συμφέροντα», το μόνο που καταφέρνει είναι να τους παραδίδει ελεύθερο το πεδίο, σε μια συγκρουσιακή τελετή παράδοσης-παραλαβής, για να χειριστούν το μέλλον της ανθρωπότητας που θα ζήσει στον 21ο αιώνα τουλάχιστον μέσα σε αυτήν την πραγματικότητα, με τις άπειρες επιπτώσεις στην καθημερινότητά μας.

Τρίτον, στο γεγονός ότι οι προαναφερόμενες στάσεις, ιδίως όταν πλασάρονται με τη μορφή της αντίστασης, παράγουν έναν τύπο ανθρώπου, παβλοφικά προβλέψιμου και άρα, απολύτως χειραγωγήσιμου. Έναν «από κάτω», με τη μοναδική ικανότητα να απαντάει «μαύρο» στο «άσπρο» που του λέει ο «από πάνω», δίχως να καταλαβαίνει ότι ακόμα και στα πράσινα ζητήματα η πραγματικότητα είναι γκρίζα.

Που θέλει να καταλήξει αυτό το νήμα; Ότι υπάρχει και μια «οικολογία για όλους»:

Η οποία για παράδειγμα, αντιτάσσει την μεσότητα της μεσογειακής διατροφής, στον αλληλοσπαραγμό βήγκαν και κρεοφάγων, προτάσσοντας την τοπικοποίηση της αγροτικής παραγωγής, την πολυκαλλιέργεια, την έμφαση στο ποιοτικό και όχι στο μαζικό προϊόν.

Που έχει συνείδηση ότι ο λιγνίτης είναι εθνικά και κοινωνικά αναπόφευκτος (φανταστείτε τι κοινωνικό δράμα θα είχε η Φλώρινα ή η Κοζάνη δίχως αυτόν ή μια χώρα που εξαρτάται από τον Πάιατ, τον Πούτιν, με τον Ερντογάν να παίζει και στις δυο εκδοχές ως μπαλαντέρ, για τις ενεργειακές της ανάγκες), και που ταυτόχρονα, επειδή ξέρει το πρόβλημα που δημιουργεί, γυρεύει να τον «πρασινίσει» εφαρμόζοντας τεχνολογίες αιχμής.

Που μπορεί να εναντιώνεται στην εξόρυξη της Βορειοανατολικής Χαλκιδικής (Έχετε δει εργοστάσιο να χωροθετείται μέσα σε δάσος για λόγους εκμηδένισης του κόστους μεταφοράς της πρώτης ύλης; Πειραματική και εξαιρετικά επισφαλής μέθοδος απόσπασης των μεταλλευμάτων από τα πετρώματα να αδειοδοτείται περιβαλλοντικά;) ή στην σχιστολιθική εξόρυξη πετρελαίου στην Ήπειρο, αλλά δεν έχει κανένα πρόβλημα με την άντληση υδρογονανθράκων στην Θάσο, την Κύπρο ή μελλοντικά ανοιχτά της Κρήτης και τον Κορνινθιακό, ακριβώς γιατί η ενεργειακή αυτοδυναμία μπαίνει στο παιχνίδι, κι επίσης, αυτοί οι πόροι παραμένουν φυσικός πλούτος που δεν είναι δυνατό να πέσει στα χέρια των γειτόνων επεκτατιστών.

Που θέλει τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας να παράγονται με εγχώριες τεχνολογίες, να εφαρμόζονται σε αποκέντρωση (οικιακή, αστική χρήση) ενθαρρύνοντας την επιτόπια κατανάλωση: Για να αποφεύγεται το κόστος κατασκευής ΒΑΠΕ στις βουνοκορφές, το μπλοκάρισμα άλλων οικονομικών δραστηριοτήτων αειφορικών στις περιοχές όπου χωροθετούνται, το κόστος υποστήριξής τους με την ανάγκη υποστηρικτικής λειτουργίας ηλεκτροπαραγωγικών μονάδων φυσικού αερίου κ.ο.κ..

Η οποία, τέλος, θεωρεί την φύση όχι ως κάτι εξιδανικευμένο, μια νέα κοσμική θεότητα που έρχεται να καλύψει το μεταφυσικό μας κενό, αλλά σαν κομμάτι απ’ το σπίτι, την πατρίδα μας, αλλά και κάτι που προηγήθηκε απ’ όλα αυτά: Την κοιτίδα του ανθρώπου. Ευτυχώς, ο δικός μας πολιτισμός, στο αρχαίο, κλασικό του σκέλος, στο Ορθόδοξο, και βέβαια στο νεώτερο παρέχει πολύ πνευματικό υλικό για την οικοδόμηση αυτής της οικολογίας:

«Ο Απρίλης με τον Έρωτα χορεύουν καί γελούνε,

κι όσ’ άνθια βγαίνουν και καρποί τόσ’ άρματα σε κλειούνε.

……………………………………………………………………..

Λευκό βουνάκι πρόβατα κινούμενο βελάζει,
και μες στη θάλασσα βαθιά ξαναπετιέται πάλι,
π’ ολονυχτίς εσύσμιξε με τ’ ουρανού τα κάλλη.

Και μες στης λίμνης τα νερά, όπ’ έφθασε μ’ ασπούδα,
έπαιξε με τον ίσκιο της γαλάζια πεταλούδα,

που ευώδιασε τον ύπνο της μεσα στον άγριο κρίνο·
το σκουληκάκι βρίσκεται σ’ ώρα γλυκειά κι εκείνο.

Μάγεμα η φύσις κι όνειρο στην ομορφιά και χάρη·
η μαύρη πέτρα ολόχρυση καί το ξερό χορτάρι.

Με χίλιες βρύσες χύνεται, με χίλιες γλώσσες κρένει:
«Όποιος πεθάνει σήμερα χίλιες φορές πεθαίνει»”

Ελεύθεροι Πολιορκημένοι, Δ. Σολωμός

 

5 Σχόλια

  1. Pingback: Κλιματική αλλαγή και «πράσινες μπίζνες»

  2. Κάποιοι προβληματισμοί καταθέτονται σε αυτό το ισορροπημένο άρθρο που μας επαναφέρει σε μια λογική αυτοσυγκράτησης απέναντι σε καταστροφικά δίπολα. Παρ’ όλα αυτά λόγω ελλείμματος μιας ταξικής προσέγγισης δεν μπορεί ουσιαστικά να δει καθαρά το πρόβλημα σε όλες του τις διαστάσεις. Τόσο από άποψη διεθνών σχέσεων όσο κι από την άποψη της ίδιας της χώρας μας.
    1)Η οικολογία ως φερετζές της απόκρυψης του επεκτατισμού της Άγκυρας αποβαίνει μοιραία σε ένα μέτωπο απέναντί του και αδύναμο ακόμα και με τις πιο ειλικρινείς του πτυχές. Όμως αν γεμίσουμε τρύπες τη Μεσόγειο και τον Αιγαιακό-Ιόνιο-Κρητικό χώρο (Και με τι εθνικότητας τεχνολογία αυτές θα μπορούσαν να γίνουν άραγε; Ποιες συμβάσεις θα επέτρεπαν οι κρατικομονοπωλιακές εταιρίες πέρα από τις αποικιακές;) ποιο θα είναι το οικολογικό μέλλον αυτής της κλειστής θάλασσας που παίρνει νερό από δυο μικρά σημεία; Οι φόβοι απέναντι σε μια νέα κατάσταση για το βυθό είναι απολύτως δικαιολογημένοι μπροστά στη νεοφανή υπόσχεση των νέων Κουβέιτ. Στου κασίδη το κεφάλι θα στηθεί στο μέλλον η πιο ασφαλής τεχνολογία μετά από ένα (λέμε: τυχόν) ατύχημα; Πού πηγαίνει η κριτική της αποανάπτυξης, η κριτική στο μοντέλο που όχι μόνο επιβεβαιώνεται αλλά και διευρύνεται από τις νέες τεχνολογίες;
    2)α)Οι τεχνολογίες αιχμής κάτω από ποιες συνθήκες θα παραχθούν (αλλού βέβαια) αν όχι κάτω από συνθήκες περαιτέρω επιβάρυνσης του περιβάλλοντος; Αν, δε, γενικευτούν σε παγκόσμια κλίμακα τότε ποιος θα μας σώσει από την παραγωγή οικολογικής τεχνολογίας; β)Αυτές ως εισαγόμενες δεν αποικιοποιούν και με οικολογικό πρόσημο την ίδια τη χώρα;
    3)Το λεμόνι από την Αργεντινή δεν το χρησιμοποιούν ανώτερα στρώματα που οι διατροφικές τους συνήθειες προσομοιάζουν με το ισορροπημένο πρότυπο του ΓΡ. Αυτοί τρώνε κατσικάκι από το βοσκό, μαρουλάκια βιολογικά, γιαουρτάκια βιολογικά και θα μας θάψουν. Οι άλλοι, οι φτωχοί τη βγάζουν με γύρο από τη Δανία κάθε βράδυ και με κοτόπουλα σε προσφορά στα σούπερ μάρκετ που χάνουν τη ζωή τους πριν γιορτάσουν γενέθλια.
    4)Η ίδια η αντίληψη που εννοεί ως αναπόφευκτες κάποιες εφαρμογές (λιγνίτης) δεν θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί προσχηματικά από τους οπαδούς των εξορύξεων στη Χαλκιδική; Για να μη μιλήσουμε για τους εκατοντάδες που θέλουν να ζήσουν άμεσα από μια δουλειά στην εταιρία…
    με βαθειά εκτίμηση

  3. Γιώργος Ρακκάς

    – Οι οικοκοινωνικές ανισότητες, δηλαδή το «ταξικό» που εμένα δεν μου αρέσει να το αναφέρω έτσι, γιατί μου θυμίζει θρησκευτική επίκληση (‘μια προσευχή’ που θα ‘λεγε ο Μάκης Χριστοδουλόπουλος) αφορούν στο ποιός θα πληρώσει το μάρμαρο της οικολογικής κρίσης. Για παράδειγμα στο Παρίσι, με τα μέτρα που πάνε να υιοθετήσουν, φαίνεται ότι θα την πληρώσουν εκείνοι που δεν έχουν παρά ένα παλιό όχημα για να κάνουν τις δουλειές τους, δηλαδή οι φτωχότεροι. Ωστόσο άλλοι παράγοντες αύξησης των εκπομπών διοξειδίου, όπως για παράδειγμα ο τουρισμός, ποτέ δεν θίγονται, ή ποτέ δεν μπαίνουν σε μια διαδικασία ρύθμισης.

    Άρα μπορεί ο φτωχός, όντως να καταναλώνει προϊόντα με το μεγαλύτερο οικολογικό αποτύπωμα (τα ‘λεμόνια’, δηλαδή) αλλά ταυτόχρονα θα κληθεί να αντιμετωπίσει και το μεγαλύτερο μέρος των οικολογικών περιορισμών.

    – Θα πρέπει όντως να περάσουμε από τα οικονομικά της μεγέθυνσης στα οικονομικά της ισορροπίας. Όπως επίσης και να γίνει η μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα. Για την τελευταία όμως δεν γίνεται να παλεύουμε ‘σε μια μόνο χώρα’, ενώ οι άλλοι είναι έτοιμοι να μας κλέψουν τους φυσικούς πόρους. Πρέπει να υπάρξει μια ισορροπία ως προς αυτό. Η μετάβαση που συζητάμε οφείλει να γίνει σε παγκόσμια κλίμακα, και αν ο ΟΗΕ ως ένα είδους παγκόσμιας συνομοσπονδίας των εθνών έχει μια δουλειά να κάνει, είναι τέτοιου τύπου (μαζί με τους ελέγχους στην βιοηθική).

    – Υπάρχει ΑΗΣ στην Φλώρινα (νομίζω τη Μελίτη), που λειτουργεί με λιγνίτη και έχει μηδενικές εκπομπές (μόνο υδρατμούς βγάζει). Νομίζω την πουλήσαμε, κιόλας. Οικολογικά συμβατό φλας μέλιτνγκ (που θέλουν να κάνουν στην Β/α Χαλκιδική δεν υπάρχει), οικολογικά συμβατή λιγνιτική παραγωγή, ναι. Είναι ζήτημα συγκεκριμένης ανάλυσης. Άρα απόκτησης ευρύτερης συνείδησης από την σκοπιά των κινητοποιούμενων. Έχουμε γκώσει στην γενικούρα: Ενάντια σε μια εξόρυξη=ενάντια σε όλες της εξορύξεις. Ενάντια σε μια αξιολόγηση = ενάντια σε όλες τις αξιολογήσεις.

    Η εξόρυξη στη Χαλκιδική αν γινόταν υπόγεια, δεν προέβλεπε να κατασκευαστεί το εργοστάσιο μέσα στο δάσος, και δεν έκανε φλας μέλτιγνκ, αν στο συμβόλαιο της εταιρείας με το ελληνικό κράτος είχε προβλέψει να αποδόσει δίκαιο ύψος δικαιωμάτων, και αν από αυτά τα δικαιώματα υπήρχαν κεφάλαια για άλλες επενδύσεις στην περιοχή, παραγωγικές, οικολογικές κ.ά. θα ταν τόσο μεγάλο πρόβλημα; Εγώ τολμώ να πω πως όχι.

    – Τέλος, οικολογικές τεχνολογίες αιχμής. Μπορούν και πρέπει να παράγονται εγχώρια. Οι άνθρωποι και τα ιδρύματα για να τις παράγουν υπάρχουν. Δεν υπάρχει κρατική βούληση, και δεν έχει βοηθήσει κι η ΔΕΗ, που έχει κάνει την Ζήμενς χρυσή. Πολιτικές είναι οι ευθύνες.

    Αυτά, ευχαριστώ για το σχόλιο.

  4. -Δεν μπορούμε να αποφύγουμε τις γενικεύσεις αρκεί αυτές να στηρίζονται σε θεμέλιες διαφορές για μια εναλλακτική απέναντι στην υπάρχουσα δόμηση της οικονομίας-τεχνολογίας. Κάτι τέτοιο δε φαίνεται στον ορίζοντα για αυτό και ο «ρεαλισμός» του κειμένου είναι κι αυτός -δυστυχώς- «ουτοπικός». Δεν μπορούμε να αποφύγουμε τις ειδικεύσεις αρκεί αυτές να ορίζονται όχι μόνο καθ’ αυτές αλλά να παράγουν κι ένα υποδειγματικό τοπίο εναλλαγής. Φαίνονται εν πολλοίς ακαδημαϊκά αλλά κρίνουν και το μέλλον τέτοιες αμπελοφιλοσοφίες.
    -Ο λιγνίτης είναι μια σταθερή πραγματικότητα, όσο σταθερό είναι περίπου και το τσιμέντο που έχει πέσει στην Αθήνα ή ο ρυθμός κατανάλωσης του νερού στο σύγχρονο αστικό τοπίο. Κάθε διορθωτική κίνηση μόνο καλό κάνει εκεί που έχουμε φτάσει. Το ζήτημα είναι το να μην επεκταθούν ή τουλάχιστον να μειώνονται οι δραστηριότητες αυτές, ας πούμε αυτές-γιατί είναι κι άλλες. Υπάρχει κι ένας άλλος παράγοντας ο οποίος όμως λόγω της συνθετότητας και της σπουδιαιότητάς του σχεδόν δεν μπορεί να θιχτεί. Για αυτό και είναι δυστυχώς δεδομένος: το μοντέλο κατανάλωσης της ενέργειας (με κάτι αριθμούς πολύ απογοητευτικούς). Βέβαια κι εκεί μπαίνει το ταξικό: η τρόπος ζωής της τραγουδίστριας Μαντόνας και ο φτωχός του Περάματος που φοβάται μην του κόψουν το ρεύμα γιατί χρωστάει.
    -Το ταξικό είναι ένα ζήτημα που όπως κι αν το πεις θα το βρίσκεις μπροστά σου. Το εθνικό όπως κι αν το ονοματίσεις θα το φας με τα φλούδια και τα κουκούτσια. Το οικολογικό όσο κι αν το εξορκίσεις θα σε ακολουθάει. Το πολιτικό κι αν το πεις αλλιώς είναι παρόν για τα πολιτικά ζώα. Το κοινωνικό-αξιακό-πολιτισμικό+ είναι μέσα στο μεδούλι μας, στις φλέβες μας, στο στομάχι και τα άντερά μας και στο γεννητικό μας σύστημα.
    Καταλαβαινόμαστε…

  5. Pingback: Κλιματική αλλαγή και «πράσινες μπίζνες» | Προδρομικός

Leave a Comment

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*