Αρχική » Ρήγας Φεραίος: Περί Δημοκρατίας

Ρήγας Φεραίος: Περί Δημοκρατίας

από Άρδην - Ρήξη

από το Άρδην τ. 27, Σεπτέμβριος-Οκτώβριος 2000

Αρχή της νομοθετημένης πράξεως και ψυχή της διοικήσεως Τάξις και τρόποι πως πρέπει να επακολουθώνται παρά των πολιτών της Δημοκρατίας

Άρθρ.1 .-Η Ελληνική Δημοκρατία είναι μία, μ’ όλον οπού #ι συμπεριλαμβάνει εις τον κόλ-πον της διάφορα γένη και θρησκείας-δεν θεωρεί τας διαφοράς των λατρειών με εχθρικόν μάτι -είναι αδιαίρετος\ μ’ όλον οπού ποταμοί και πελάγη διαχωρίζουν ταις επαρχίαις της, αι οποίαι όλαι είναι ένα συνεσφιγμένον αδιάλυτον σώμα.

Περί διαιρέσεως του λαού

Αρθρ. 2.-Ο ελληνικός λαός, τουτέστιν ο εις τούτο το βασίλειον κάτοικων, χωρίς εξαίρεσιν θρησκείας και γλώσσης, διαμοιράζεται εις πρώτος συναθροίσεις εις τας τοπαρχίας, δια να βάλη εις πράξιν την αυτοκρα-τορικήν εξουσίαν του- ήγουν συναθροίζεται εις κάθε επαρχίαν δια να δώση την γνώμην του επάνω εις κανένα πρόβλημα.

Αρθρ. 3. -Διαμοιράζεται δια την ευκολίαν της διοικήσεως και δια να γίνεται η δικαιοσύνη ομοιοτρόπως, εις επαρχίας, τοπαρχίας και προε-στάτα. Ήγουν επαρχία λέγεται η Θεσσαλία, τοπαρχία η Μαγνησία (ήγουν του Βόλου τα χωρία) και προεστάτον η πολιταρχίατης Μακρυνίτζας επάνω εις δώδεκα χωρία.

Περί της τάξεως των πολιτών Αρθρ. 4. – Κάθε άνθρωπος γεννημένος και κατοικών εις αυτό το βασίλειον εικοσιενός χρόνου ηλικίας, είναι πολίτης.

Κάθε ξένος εικοσιενός σωστού χρόνου, όστις κατοικώντας εις αυτό το βασίλειον προ ενός χρόνου ζη με το εργόχειρόν του, είναι πολίτης.

Εκείνος οπού αγοράζει ένα υπο-στατικόν, είναι πολίτης.

Εκείνος, οπού νυμφεύεται μίαν ελληνίδα, είναι πολίτης.

Εκείνος, οπού παίρνει ένα ψυχοπαίδι, είναι πολίτης.

Εκείνος, οπού ομιλεί την απλήν ή την ελληνικήν γλώσσαν και βοηθεί την Ελλάδα, ας διατριβή και εις τους αντίποδας (επειδή το ελληνικόν προζύμι εξαπλώθη και εις τα δύο ημισφαίρια), είναι ελλην και πολίτης.

Και τέλος πάντων κάθε ξένος, τον οποίον η Διοίκησις στοχάζεται πως είναι άξιος κάτοικος της πατρίδος, ήγουν καθώς ένας καλός τεχνίτης, ένας προκομμένος διδάσκαλος, ένας άξιος πατριώτης, είναι δεκτός εις την πατρίδα και ημπορεί να μετέρχεται ισοτίμως τα δίκαια, οπού και όλοι οι συμπολίται.

Ένας ξένος φιλόσοφος ή τεχνίτης ευρωπαίος, οπού αφήση την πατρίδα του και έλθη να κατοικήση εις την Ελλάδα, με σκοπόν να μεταδώση την σοφίαν του ή την τέχνην του, όχι μόνον θεωρείται ως καθαυτό πολίτης, αλλά και με δημόσια έξοδα να τω εγείρεται ένας ανδριάς μαρμαρένιος με τα παράσημα της διδασκαλίας ή τέχνης του, και ο πλέον σοφός ελληνικός κάλαμος να γράφη την ιστορίαν της ζωής του.

Αρθρ. 5. -Χάνει τα δίκαια του πολίτου εκείνος, οπού έγινεν εντόπιος εις ξένον βασίλειον, και δεν βοηθεί την πατρίδα του και απ’ εκεί, με όποιον τρόπον ημπορεί, άλλ’ αδιαφορεί εις τας προσταγάς της. Ομοίως και εκείνος, οπού δέχεται οφφίκιον, ή δούλευσιν, ή χαρίσματα από χέρι τυράννου. Ο τοιούτος δεν λέγεται πλέον πολίτης, αλλά προδότης – όθεν και να αποδιώκεται μακράν και εμπιστοσύνη αυτώ να μη δίδεται. Προσέτι τα χάνει και ένας, όπου έπταισε και κατά τον νόμον καταδικάζεται εις κρίσιν, εν όσω ν’ αθωωθή.

Εξ εναντίας είναι γενναίος πολίτης, αξιέπαινος κάτοικος και φίλτατος θνητός επί γης εις τους συμπο-λίτας του εκείνος, όστις διατρίψας εις ξένους τόπους έμαθε μίαν τέχνην, ή εσπούδασε μίαν επιστήμην, ή την ναυτικήν, ή προ πάντων την τακτικήν πολεμικήν, και επιστρέφει εις την πατρίδα. Εκείνου το όνομα, και η πόλις οπού τον έδωκε το είναι, και το γένος, να καταγράφεται εις τον δημόσιον κώδικα, όχι μόνον ως πολίτου, αλλά και ως ευεργέτου της πατρίδος- να τω δίδεται ευθύς και αξίωμα κατά την προκοπήν του.

Άρθρ. 6. – Η χρήσις των δικαίων του πολίτου μένει ανενέργητος τότε, όταν είναι εγκαλεσμένος εις την κρίσιν, και όσον καιρόν ήθελε βαστά-ξη η κρισολογία, εν όσω να τελείωση προς όφελος του.

Άρθρ. 7.-Ο αυτοκράτωρ λαός είναι όλοι οι κάτοικοι του βασιλείου τούτου χωρίς εξαίρεσιν θρησκείας και διαλέκτου, Έλληνες, Αλβανοί, Βλάχοι, Αρμένιδες, Τούρκοι και κάθε άλλο είδος γενεάς.

Αρθρ. 8. – Αυτός ο λαός μόνος του ονοματίζει τους απεσταλμένους του προς το κοινόν συμβούλιον του έθνους.

Άρθρ. 9. -Αυτός δίδει την ά-δειαν της εκλογής εις τους αναμεταξύ του διαλεκτός, να διαλέξουν τους δημοσίους νομοκράτορας, τους εγκληματικούς κριτάς και τους λοιπούς αξιωματικούς.

Άρθρ. 10.-Αυτός ο λαός βουλεύεται, αν είναι οι διορισμένοι νόμοι καλοί δια την ευδαιμονίαν του- και εί μεν είναι καλοί, τους φυλάττει- ειδέ και έχει λόγον να αντειπεί, προβάλλει εις την Διοίκησιν το τι τον πειράζει.

Περί της σχέσεως της ελληνικής δημοκρατίας με τα ξένα έθνη

Αρθρ. 118.-Ο ελληνικός λαός είναι φίλος και φυσικός σύμμαχος με τα ελεύθερα έθνη.

Αρθρ. 119.-Οι έλληνες δεν ανακατώνονται εις την διοίκησιν των άλλων εθνών αλλ’ ούτε είναι εις αυτούς δυνατόν να ανακατωθούν άλλα εις την εδικήν των. Τιμούν τους πρέσβεις και κονσόλους των εις τούτο το βασίλειον ευρισκομένων εθνών, τοις βεβαιούσι μίαν άφοβον διατριβήν, σέβονται τους πραγματευτάς των και δεν πειράζουν τα εμπορικά πλοία των, όταν δεν έχουν πράγμα του εχθρού.

Αρθρ. 120.-Δέχονται όλους τους αδικημένους ξένους και όλους τους εξορισμένους από την πατρίδα των δι’ αιτίαν της ελευθερίας. Απαρνούνται και δεν δίδουν υποδοχήν και περιποίησιν εις τους τυράννους.

Αρθρ. 121. – Δεν κάνουν ποτέ ειρήνην με ένα εχθρόν, όπου κατακρατεί τον ελληνικόν τόπον.

Περί εγγυήσεως και βεβαιότητος των δικαίων τούτων

Αρθρ. 122. – Η νομοθετική διοίκησις βεβαιοί είς όλους τους Έλληνας, Τούρκους, Αρμένιδες την ισοτιμίαν, την ελευθερίαν, την σιγουρότητα, την εξουσίαν των υποστατικών εκάστου, τα δημόσια χρέη, οπού ήθελε γενούν δια την ελευθερίαν, την ελευθερίαν όλων των θρησκειών, μίαν κοινήν α-νατροφήν, δημοσίους συνδρομάς εκεί οπού ανήκουν, την απεριόριστον ελευθερίαν της τυπογραφίας, το δίκαιον τού να δίδη έκαστος αναφοράν και να προσκλαυθή, το δίκαιον τού συ-ναθροίζεσθαι εις δημοσίους συντροφιάς, και τελευταίον την απόλαυσιν όλων των δικαίων του ανθρώπου.

Αρθρ. 123.-Η Ελληνική Δημοκρατία τιμά την πραότητα, την ανδρείαν, το γηρατείον, την υίίκήν φιλοστοργίαν, την δυστυχίαν αυτή βάνει την παρακαταθήκην της νομοθετικής αυτής διοικήσεως υπό την άγρυπνον φύλαξιν όλων των εναρέτων φιλελευθέρων ανδρών, οπού, δια να μην υποκύψουν εις τον ζυγόν της τυραννίας ενηγκαλίσθησαν την στρατιωτικήν ζω-ήν, και αρματωμένοι ώμοσαν αιώνιον πόλεμον κατά των τυράννων.

Αρθρ. 124. – Η κήρυξις των δικαίων του ανθρώπου και η νομοθετική αυτή πράξις να χαραχθή επάνω εις χαλκίνας πλάκας και να στέκεται εις τον τόπον της συναθροίσεως του Νομοδοτικού Σώματος’ να γένουν τοιαύτα αντίτυπα και να στηθούν εις όλας τας πόλεις, χώρας και χωρία της Δημοκρατίας, εις τα μεσοχώρια, οπού κάθε ώραν να βλέπη κάθε πολίτης, εις τί συνίσταται ο θησαυρός της φιλτάτης ελευθερίας του.

Παράρτημα

Η σημαία, οπού βάνεται εις τα μπαϊράκια και παντιέραις της Ελληνικής Δημοκρατίας, είναι εν ρόπαλον του Ηρακλέους με τρεις σταυρούς επάνω τα δε μπαϊράκια και παντιέραις είναι τρίχροα, από μαύρον, άσπρον και κόκκινον το κόκκινον επάνω, το άσπρον εις την μέσην και το μαύρον κάτω.


Το Σύνταγμα του Ρήγα Φεραίου και η σύνθεση

Το Σύνταγμα που είχε ετοιμάσει ο Ρήγας Φεραίος για τη μελλοντική “Ελληνική Δημοκρατία” του καθώς και ο Θούριος, τυπώθηκαν στο τυπογραφείο των αδελφών Που-λίου στη Βιέννη σε 3.000 αντίτυπα. Τα περισσότερα χάθηκαν μετά την προδοσία. Ωστόσο σώθηκαν αρκετά για να κυκλοφορήσουν και να φτάσουν μέχρι τις μέρες μας. Τόσο το Σύνταγμα όσο και ο Θούριος αποδίδουν ανάγλυφα την ιδιαιτερότητα της αντίληψης του Ρήγα που προσπαθούσε να συνδυάσει την “ανάσταση του γένους” μέσα στις ιδιότυπες οθωμανικές συνθήκες, την εφαρμογή των δικαιωμάτων της ισότητας και της ελευθερίας σε όλους τους πολίτες της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, και την έννοια του εθνικού κράτους. Η Δημοκρατία του είναι “ελληνική” και ενιαία, αλλά συμπεριλαμβάνει όλους τους υπηκόους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, χωρίς διάκριση φυλής, γλώσσας και θρησκείας. Η γλώσσα αυτής της νέας πολιτείας είναι η ελληνική και η σημαία της συμπεριλαμβάνει το Σταυρό. Εξάλλου στο Θούριο θα καλέσει όλους “να κάμω-μεν τον όρκον επάνω στον Σταυρόν” (στ. 22), ενώ θα τον κλείσει με την παρακάτω επίκληση που επιχειρεί να συνοψίσει όλο του το “πρόγραμμα”: “Να σφάξωμεν τους λύκους, που τον ζυγόν βαστούν / και Χριστιανούς και Τούρκους σκληρά τους τυραννούν / στεριάς και του πελάγου να λάμψη ο Σταυρός, /κ εις τηνΔικαιοσύνηννα σκύψη ο εχθρός / ο κόσμος να γλυτώση απ αύτην την πληγή / jc’ ελεύθεροι να ζώμεν, αδέλφια, εις την Γη!” (στ. 121-126). Έτσι ο Ρήγας προσπαθεί να μεταβάλει σε πολιτικό πρόγραμμα και να συνθέσει έθνος και γένος, ορθόδοξη θρησκεία και ανεξιθρησκία, πολυεθνικότητα και ενιαία πολιτεία, αντίληψη η οποία χαρακτήριζε τον ελληνικό Διαφωτισμό στην Κεντροευρωπαϊκή και Βαλκανική εκδοχή του (με κυριότερο εκπρόσωπο τον Καταρτζή). Ο Ρήγας δεν ταυτίζεται ούτε με τον ένα πόλο, εκείνον του Παρισιού, με άξονα τον Κοραή που επιθυμεί μια προσαρμογή στο δυτικό/γαλλικό πρότυπο, ούτε τον δεύτερο πόλο της Κωνσταντινούπολης και της κορυφής της εκκλησιαστικής ιεραρχίας που παραμένει στην θρησκευτική αντίληψη του γένους απορρίπτοντας το πνεύμα της γαλλικής επανάστασης. Ο “τρίτος πόλος” του Βουκουρεστίου-Βιέννης, θα θέλει μια τουλάχιστον παμβαλκανική πολιτεία, που θα είναι ταυτοχρόνως ελληνική και πολυεθνική, ανεξίθρησκη και ορθόδοξη, διαφωτιστική και “ρομαντική”.

Εξάλλου ο διαφορισμός με τον Κοραή και την “γαλλική σχολή” θα φανεί και στην βούληση της αυτονομίας που διακρίνει τον Ρήγα έναντι όλων των ξένων δυνάμεων σε αντίθεση με τον Κοραή που θα γράψει ότι Γάλλοι και Έλληνες θα γίνουν ένα έθνος “γραικογάλλοι”. Λέει λοιπόν ο Ρήγας: “Ως πότε οφφικιάλος σε ξένους βασιλείς; / Έλα να γίνης στύλος δικής σου της φυλής./Κάλλιο για την Πατρίδα κανένας να χαθή/ή να κρεμάση φούντα για ξένον στο σπαθί.” (Θούριος, στ. 55-58).

Τα αποσπάσματα από το Σύνταγμα του Ρήγα δεν αποτελούν άρα έναν απλό φόρο τιμής αλλά την επισήμανση ενός δρόμου σύνθεσης και άρσης του αδιέξοδου δίπολου Ανατολη-Δύση, με όλες τις αντιφάσεις του βέβαια.

Γ.Κ.

ΑΦΗΣΤΕ ΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ

Αρέσει σε %d bloggers: