Την Τετάρτη 3 Ιουνίου στις 19:30 ο Γιώργος Καραμπελιάς θα πραγματοποιήσει διάλεξη με θέμα: “Καποδίστριας – Μαυροκορδάτος: Δύο αντίπαλες εκδοχές του εκσυγχρονισμού. Μια διένεξη που διατρέχει την ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας”, με αφορμή το υπό έκδοση βιβλίο του με θέμα: Ι. Καποδίστριας & Αλ. Μαυροκορδάτος.
Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί στον ΙΑΝΟ της Αθήνας, Σταδίου 24 και θα προβάλλεται ζωντανά στο κανάλι YouTube του ΙΑΝΟΥ.
*****
Καποδίστριας – Μαυροκορδάτος: Δύο αντίπαλες εκδοχές του εκσυγχρονισμού.
Μια διένεξη που διατρέχει την ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας
Ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος και ο Ιωάννης Καποδίστριας υπήρξαν αναμφίβολα οι σημαντικότερες πολιτικές φυσιογνωμίες της ελληνικής Επανάστασης. Και η σύγκρουσή τους αντανακλά και εκφράζει την αντιπαράθεση δύο μεγάλων ρευμάτων στη σύγχρονη ελληνική ιστορία.
Το πρώτο ρεύμα το οποίο εκπροσωπεί ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, υποστηρίζει πως ο αναγκαίος εκσυγχρονισμός της χώρας δεν μπορεί να υλοποιηθεί αποτελεσματικά, παρά μόνο εάν ο ελληνικός κόσμος έλθει σε ρήξη με την παράδοση του, και «κόψει δρόμο» προς την Ευρώπη.
Ο Ιωάννης Καποδίστριας μοιράζεται την ίδια μέριμνα για τον εκσυγχρονισμό της χώρας, μόνο που δεν τον αντιμετωπίζει ως μία ρήξημε την παράδοση, αλλά μάλλον ως «εκσυγχρονισμό της παράδοσης». Γι’ αυτό και θα δει την Ορθοδοξία και την Εκκλησία να διαδραματίζουν έναν ουσιώδη ρόλο στο «υπό κατασκευήν» ελληνικό κράτος.
Ο Μαυροκορδάτος θα διαδραματίσει αποφασιστικό ρόλο στη σύναψη των δανείων της Επανάστασης, στο Λονδίνο, τα οποία , παρά τους επαχθείς όρους με τους οποίους είχαν συναφθεί και την κατασπατάλησή του στον εμφύλιο, έκαναν τους Εγγλέζους, από το 1824 έως το 1827 να αρχίσουν να δείχνουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τις τύχες της ελληνικής Επανάστασης, – άλλωστε μέχρι το 1826 η Ρωσία και ο Τσάρος Αλέξανδρος έμοιαζαν να είχαν εγκαταλείψει την Ελλάδα.
Ωστόσο η προνομιακή πρόσδεση με τη Μεγάλη Βρετανία, θα μεταβληθεί σε απόλυτα λανθασμένη επιλογή στη συνέχεια, όταν και οι δύο άλλες μεγάλες δυνάμεις, η Γαλλία και η Ρωσία, θα εμπλακούν στην υποστήριξη της Ελλάδας, ενώ αντίθετα η Αγγλία, από τα μέσα του 1827 μέχρι το 1830 θα προσπαθεί να ψαλιδίσει τα όρια του ελληνικού κράτους. Πλέον η φιλοαγγλική πολιτική του, θα αποδειχθεί αντίθετη με τα ίδια τα ελληνικά συμφέροντα, οδηγώντας τον και σε ρήξη με τον Καποδίστρια.
Η στήριξη του Καποδίστρια στη Ρωσία, ήταν το αποτέλεσμα μιας ρεαλιστικής γεωπολιτικής ανάλυσης, που έβλεπε τη Ρωσία ως στρατηγικό αντίπαλο των Οθωμανών. Εντούτοις επειδή γνώριζε πως οι συνθήκες απαιτούσαν τη συναίνεση όλων των προστατιδών δυνάμεων, θα κάνει τα αδύνατα δυνατά να αποσπάσει και τη στήριξη των Άγγλων – οι οποίοι αντίθετα θα επιχειρήσουν να τον στραγγαλίσουν οικονομικά και θα στηρίζουν λιγότερο ή περισσότερο ανοικτά όλες τις αντιπολιτευτικές κινήσεις εναντίον του.
Τελικώς ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος αποτελούσε ένα ιδιότυπο κράμα φιλελευθερισμού και φαναριωτισμού. Παρότι θα συμβάλει στη διοργάνωση του κράτους και τη δημιουργία των Συνταγμάτων, θα ακολουθήσει μια πολιτική κλασικά «φαναριώτικη»: Εναλλαγή συμμαχιών, καταδίωξη των οπλαρχηγών, μεταβολή των φιλελευθέρων Συνταγμάτων σε ολιγαρχικό όπλο, μέσα από μια διασπορά της εξουσίας, και την απουσία ενός ισχυρού επαναστατικού κέντρου, η οποία επέτρεπε στον ίδιο και τους προεστούς να το χειρίζεται κατά το δοκούν.
Μετά την έλευση του Ιμπραήμ όλο σχεδόν το πολιτικό κεφάλαιο που είχε συσσωρεύσει θα εξατμιστεί, με τον Κολοκοτρώνη και τον Νικηταρά εγκλείστους στην Ύδρα, και τον Ανδρούτσο δολοφονημένο στην Αθήνα, με την προώθηση από τον ίδιο στην αρχιστρατηγία τον Κουντουριώτη και τον… πλοίαρχο Σκούρτη.
Τελικώς δε θα εγκαταλείψει εντελώς τις φιλελεύθερες απόψεις του. Όταν, η Εθνοσυνέλευση, μετά τη δολοφονία του Καποδίστρια, θα προσπαθήσει να διαμορφώσει ένα Σύνταγμα, που να δεσμεύει τον Όθωνα, αντιτάχθηκε σε αυτό, προτιμώντας να αφεθούν ελεύθεροι οι Βαυαροί να ασκούν μια ανεξέλεγκτη εξουσία.
Ο Ιωάννης Καποδίστριας, στην πολιτική πρακτική του, μέχρι τη δολοφονία του ως κυβερνήτης της Ελλάδας, θα παραμείνει σταθερός στις βασικές του κατευθύνσεις: Οπαδός του Διαφωτισμού στο πεδίο της παιδείας και υποστηρικτής της Ορθοδοξίας ταυτόχρονα, παραμένει οπαδός της πεφωτισμένης δεσποτείας στο πεδίο της διακυβέρνησης.
Ωστόσο κάποιες στιγμές η ακαμψία του απεδείχθη αντιπαραγωγική και όπως τονίζει ο βιογράφος του Χρήστος Λούκος επέτρεψε να συγκροτηθεί εναντίον του ένα τεράστιο και ετερογενές μέτωπο, που άρχιζε από τους Υδραίους, την Ερμούπολη, τους κοτζαμπάσηδες του Μοριά, τους περισσότερους λογίους, για να φθάσει στους Μαυρομιχαλαίους που εν τέλει και τον δολοφόνησαν.
Πάντως o Καποδίστριας, παρ’ όλες τις περισπάσεις και τα εμπόδια πραγματοποίησε ένα τεράστιο έργο για την εσωτερική αναδιοργάνωσης του κράτους, την ασφάλεια των πολιτών, την εκπαίδευση, την αγροτική παραγωγή καθώς και την οργάνωση του στρατού. Και το μεγαλύτερο επίτευγμά του υπήρξε η δημιουργία ενός ανεξάρτητου κράτους, το οποίο θα παραδώσει ως κληρονομιά του ελληνικό έθνος.
Θα χρειαστεί ένας πολύμορφος μαραθώνιος για να επιτύχει: Από το «κράτος» της Πελοποννήσου και των νησιών, υποτελές στον Σουλτάνο, όπως υποστήριζε η Αγγλική κυβέρνηση αλλά κάποτε και η ρωσική, θα επιτύχει ένα ανεξάρτητο κράτος που περιλάμβανε όλη τη Στερεά, μέχρι την γραμμή Αμβρακικού-Σπερχειού, την Εύβοια και τα περισσότερα νησιά. Η Αγγλία θα επιμένει μέχρι το τέλος, σχεδόν, να μην περιληφθεί η Δυτική Στερεά Ελλάδα, στο νέο κράτος ώστε αυτό να μη βρίσκεται σε άμεση επαφή με τα αγγλοκρατούμενα Επτάνησα. Και εδώ ο Κυβερνήτης εκτός των διπλωματικών όπλων θα χρησιμοποιηθεί και το ελληνικό στράτευμα, το οποίο είχε καταλάβει ολόκληρη τη Στερεά, δημιουργώντας ένα σωτήριο τετελεσμένο.
*****
Μέχρι σήμερα γύρω από αυτές τις δύο προσωπικότητες διεξάγεται μια ανελέητη ιδεολογική πολιτική και ιστοριογραφική διαμάχη. Οι άκριτοι «υποστηρικτές» του Μαυροκορδάτου θα προσπαθήσουν να εμφανίσουν την ελληνική επανάσταση ως αποκλειστικά «φιλελεύθερη επανάσταση», υποβαθμίζοντας την εθνικοαπελευθερωτική, κοινωνική και δημοκρατική της διάσταση, ως επανάσταση όλου του λαού. Και έτσι ξεχνιούνται εντελώς και τα υπαρκτά επιτεύγματα του.
Από την άλλη πλευρά ο Καποδίστριας επειδή θεμελίωσε το ελληνικό κράτος, και γιατί υποστήριζε μέχρι το τέλος τα λαϊκά στρώματα και τους αγρότες, παραμένει η μεγάλη προτίμηση του ελληνικού λαού. Εν τούτοις κάθε προσπάθεια προβολής του με ψευδή και ανακριβή στοιχεία, καθώς και σύνδεσης του με την πολιτική μιας ανάλγητης μεγάλης δύναμης της εποχής μας, φέρνει το αντίθετο αποτέλεσμα. Το έργο του ήταν τεράστιο και οι ψευδολογίες το αποδυναμώνουν.
