Γράφει ο Christopher Caldwell από το capital.gr
Για να κατανοήσουμε πλήρως την έκταση της εκλογικής ανατροπής που γνώρισαν οι Ρεπουμπλικάνοι στις ενδιάμεσες εκλογές πρέπει να ανατρέξουμε 12 μήνες πίσω, όταν ο πρόεδρος Τραμπ φαινόταν ότι ήταν σε πλεονεκτική θέση για να υλοποιήσει μια φιλόδοξη και ακόμη δημοφιλή ατζέντα.
Εκείνη την περίοδο ο Τραμπ ήταν ο ηγέτης μιας χώρας που βρισκόταν σε ειρήνη και μιας οικονομίας που αναπτύσσονταν (έστω και ανισομερώς). Με κάθε θεμιτό ή αθέμιτο μέσο, είχε εξουδετερώσει τη γραφειοκρατία του “βαθέος” κράτους, η οποία κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του είχε καθυστερήσει και υπονομεύσει τις πολιτικές του στο εμπόριο και τη μετανάστευση. Είχε εξυγιάνει την ογκώδη Υπηρεσία Διεθνούς Ανάπτυξης των ΗΠΑ (USAID), την οποία υποψιαζόταν ότι προωθούσε τις προτεραιότητες του Δημοκρατικού Κόμματος στο εξωτερικό. Το Υπουργείο Δικαιοσύνης είχε εξουδετερώσει τους υπέρμαχους των πολιτικών δικαιωμάτων που αντιτάσσονταν στις προσπάθειές του να καταργήσει τις πολιτικές περί “διαφορετικότητας, ισότητας και συμπερίληψης”. Είχε μάλιστα καταφέρει να διεισδύσει στις πολιτιστικές ελίτ της χώρας, ειδικά στη Silicon Valley, όπου γινόταν λόγος για μια “αλλαγή κλίματος”.
Είναι αλήθεια ότι ο Τραμπ είχε αποξενώσει τόσο τους εγχώριους αντιπάλους του όσο και τους συμμάχους στο εξωτερικό. Είχε τρομάξει τους επενδυτές με τις εμμονικές ανακοινώσεις του για την επιβολή δασμών. Ωστόσο, το 2024 είχε φτάσει μια ανάσα από την κατάκτηση της απόλυτης πλειοψηφίας στη λαϊκή ψήφο. Σχεδόν έναν χρόνο μετά την έναρξη της δεύτερης θητείας του, η κυβέρνησή του —αν και όχι ιδιαίτερα αγαπητή— ήταν τουλάχιστον σταθερά δημοφιλής. Στα τέλη Οκτωβρίου του 2025, ορισμένες δημοσκοπήσεις έδειχναν το ποσοστό αποδοχής του προέδρου να πλησιάζει το 50%.
Με άλλα λόγια, η κατάρρευσή του την περασμένη Τρίτη δεν ήταν καθόλου αναπόφευκτη. Ο Τραμπ τα έκανε θάλασσα. Το 2024 και το 2025 είχε στα χέρια του ένα πολύ καλό “χαρτί”, αλλά φέτος —λόγω ενός συνδυασμού ματαιοδοξίας, αστάθειας και ανοησίας— κατάφερε να μετατρέψει μια σίγουρη νίκη σε ήττα.
Ορισμένες πολιτικές που προέβαλε ο Τραμπ και υλοποίησε —όπως η αυστηροποίηση των συνόρων— παραμένουν δημοφιλείς. Το Center for American Progress, το οποίο τάσσεται υπέρ της διεύρυνσης της νόμιμης μετανάστευσης και της ύπαρξης σαφών διαδικασιών για την απόκτηση της ιθαγένειας, διαπίστωσε σε δημοσκόπηση την περασμένη άνοιξη ότι η ενίσχυση της ασφάλειας στα σύνορα παραμένει η πολιτική που συγκεντρώνει τη μεγαλύτερη υποστήριξη από τους ψηφοφόρους.
Κατά την πρώτη του θητεία, ο Τραμπ δικαιώθηκε σε μεγάλο βαθμό στη μακροχρόνια αντιπαράθεσή του με το κατεστημένο σχετικά με το πώς η μαζική μετανάστευση επηρεάζει την εργατική τάξη. Σε αντίθεση με τις απόψεις των υπευθύνων χάραξης πολιτικής πριν από την εποχή Τραμπ, η μετανάστευση προς τις ΗΠΑ σπάνια αποτελεί μια κατάσταση από την οποία κερδίζουν όλοι. Μπορεί να ωφελεί τις επιχειρήσεις, αλλά συχνά αυτό γίνεται αποδυναμώνοντας τη διαπραγματευτική θέση των Αμερικανών. Ακόμη και ο νομπελίστας οικονομολόγος Άνγκους Ντίτον πείστηκε γι’ αυτό, γράφοντας τον Μάρτιο του 2024 ότι δεν συμφωνούσε πλέον με “τη σχεδόν ομόφωνη άποψη μεταξύ των οικονομολόγων ότι η μετανάστευση στις ΗΠΑ ήταν κάτι θετικό”.
Γιατί, λοιπόν, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν χαμηλά ποσοστά αποδοχής για τον Τραμπ όσον αφορά το μεταναστευτικό ζήτημα; Επειδή επέλεξε την επιδεικτική αλαζονεία αντί για την ορθολογική επιχειρηματολογία. Αντί να αφήσει τις πολιτικές του να αποδώσουν καρπούς, σπατάλησε την ενέργειά του ταπεινώνοντας τους αντιπάλους του. Θα μπορούσε να είχε τεκμηριώσει την αναγκαιότητα των αστυνομικών επιχειρήσεων – όπως αυτές που διέταξε στη Μινεσότα – με το εξής επιχείρημα: όπως υπάρχει λογική στην αυστηρότερη εποπτεία των συνόρων, υπάρχει λογική αυτό να γίνει και εντός των πόλεων, μέσω της Υπηρεσίας Μετανάστευσης και Τελωνείων (ICE). Ωστόσο, αυτό έπρεπε να εξηγηθεί και αυτό είναι ένα σημείο στο οποίο ο Τραμπ πάντα υστερούσε. Εμφανίζει σχεδόν αλλεργία στη λογική αλληλουχία και συχνά η ομιλία του διακατέχεται από μια ροή ασύνδετων μεταξύ τους σκέψεων — ίσως επειδή θεωρεί τον εαυτό του δεινό διαπραγματευτή, στο πλαίσιο του οποίου η παραδοχή μιας σύνδεσης μεταξύ δύο γεγονότων εκλαμβάνεται συχνά ως παραχώρηση.
Ο Τραμπ και αξιωματούχοι της κυβέρνησής του ισχυρίστηκαν πολλές φορές ότι η απάτη σε βάρος των προγραμμάτων κοινωνικής πρόνοιας ήταν εκτεταμένη μεταξύ των Σομαλών στη Μινεσότα. Ήταν μια εντυπωσιακή δικαιολογία για τις εφόδους της ICE — αλλά σε καμία περίπτωση δεν αποτελούσε τη νηφάλια επιχειρηματολογία που ήταν αναγκαία εκείνη την εποχή. Όταν, δε, ανεπαρκώς εκπαιδευμένοι αξιωματούχοι μετέτρεψαν τις εφόδους σε μια άσκηση εκφοβισμού, αντί για μια προσπάθεια επίλυσης προβλημάτων, ο Τραμπ έχασε την κοινή γνώμη.
Παρόμοια φαινόμενα παρατηρήθηκαν με τις επιθέσεις του κατά των πολιτικών για τη διαφορετικότητα, την ισότητα και τη συμπερίληψη αλλά και κατά της “πολιτικής ορθότητας”, τομείς στους οποίους ο Τραμπ απολάμβανε αρχικά σημαντική υποστήριξη. Αφού τροποποίησε τις πολιτικές του Υπουργείου Δικαιοσύνης, θα μπορούσε απλώς να αφήσει το εγχείρημά του να εδραιωθεί, μέχρι το κοινό να συνηθίσει σε μια χώρα απαλλαγμένη από την επιθετική επιβολή θετικών δράσεων, των περιορισμών στον λόγο και τα νέα δόγματα περί φύλου. Όμως, δεν μπόρεσε να μείνει ικανοποιημένος με όσα είχε ήδη επιτύχει. Συμπεριφερόταν σαν παιδί που παίζει με το φαγητό του. Επιχείρησε να επιβάλει τους δικούς του κανόνες στον λόγο εντός των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων, δημιουργώντας ένα καθεστώς που ήταν ποιοτικά —αν και όχι δομικά— διαφορετικό από εκείνο της λογοκρισίας που επικρατούσε κατά την ακμή της “woke” ιδεολογίας.
Αυτή η αδυναμία του να παραμείνει για λίγο στο περιθώριο αποδείχθηκε καταστροφική στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής. Οι ιδέες του Τραμπ ήταν συχνά ορθές: η Γροιλανδία αποτελούσε πράγματι μια σημαντική στρατηγική περιοχή, ευάλωτη στο ενδεχόμενο να περιέλθει υπό τον έλεγχο εχθρικών δυνάμεων· ήταν όντως αφελές εκ μέρους των Δημοκρατικών να ανησυχούν περισσότερο για τη Ρωσία παρά για την Κίνα· η ανάσχεση της κινεζικής επιρροής στο δυτικό ημισφαίριο αποτελούσε πράγματι στρατηγική προτεραιότητα· ενώ η βιομηχανική αυτονομία (είτε μέσω δασμών είτε με άλλα μέσα) ήταν όντως επιβεβλημένη.
Ωστόσο, εξαιτίας της εμμονής του να ταπεινώνει τους συνομιλητές του, ο Τραμπ δημιούργησε προβλήματα εκεί που δεν υπήρχαν. Ο Καναδός συντηρητικός Πιερ Πουαλιέβρ έμοιαζε βέβαιο ότι θα γινόταν πρωθυπουργός, μέχρι τη στιγμή που ο Τραμπ άρχισε να εκστομίζει ανοησίες περί προσάρτησης του Καναδά ως 51ης πολιτείας των ΗΠΑ — εξέλιξη που τελικά εξασφάλισε τη νίκη του Μαρκ Κάρνεϊ, ενός εκ των σφοδρότερων αντιπάλων του στη διεθνή σκηνή. Η επιμονή του Τραμπ να δυσφημεί τη Δανία οδήγησε στην ανάπτυξη στρατευμάτων του ΝΑΤΟ (μη αμερικανικών) στη Γροιλανδία, καταλήγοντας, τον Σεπτέμβριο, σε μια συμφωνία ασφαλείας που δεν προσέφερε τίποτα περισσότερο από αυτό που θα μπορούσε να είχε εξασφαλίσει ο Τραμπ εξαρχής, απλώς ζητώντας το.
Οι δύο χειρότερες ιδέες του Τραμπ ήταν οι δύο πόλεμοι που εξαπέλυσε εναντίον του Ιράν. Τα ποσοστά δημοφιλίας του δεν επανήλθαν ποτέ στα επίπεδα του Ιουνίου του 2025 — πριν δηλαδή συμπράξει με το Ισραήλ σε μια εκστρατεία βομβαρδισμών με στόχο την εξάλειψη του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν. Όταν, λίγες ημέρες αργότερα, ο Τραμπ ανακοίνωσε κατάπαυση του πυρός, φάνηκε ότι επιδείκνυε μια εντυπωσιακή ικανότητα να ξυπνά από τις ψευδαισθήσεις του. Όμως, στις 28 Φεβρουαρίου, ήρθε η Επιχείρηση “Epic Fury”.
Αυτός ο πόλεμος έχει εισχωρήσει σε κάθε πτυχή της διακυβέρνησης Τραμπ, απαξιώνοντας την ολοκληρωτικά. Έχει ταπεινώσει τις ΗΠΑ, όχι μόνο σε στρατιωτικό αλλά και σε διπλωματικό επίπεδο. Έχει αποδυναμώσει τη συμμαχία ΗΠΑ-Ισραήλ και κατά συνέπεια, το ίδιο το Ισραήλ. Επιπλέον, έχει προκαλέσει κατακόρυφη άνοδο στις τιμές της βενζίνης και του πετρελαίου, αναγκάζοντας τους υποστηρικτές του Τραμπ να επωμιστούν το μεγαλύτερο βάρος του πληθωρισμού. Περιφέρειες και πολιτείες που το 2024 είχαν στηρίξει τον Τραμπ με μεγάλη διαφορά, στράφηκαν μακριά από τους Ρεπουμπλικανούς σε ολόκληρη τη χώρα.
Η ματαιοδοξία του Τραμπ κατέστρεψε τη δεύτερη θητεία του. Ένας λόγος για τον οποίο αυτή τη φορά η επακόλουθη ήττα φαίνεται πιο σημαντική από εκείνη που υπέστη στις ενδιάμεσες εκλογές του 2018, είναι γιατί αυτή τη φορά ο πρόεδρος είχε τη δυνατότητα να αφήσει τη ματαιοδοξία του να εκδηλωθεί χωρίς κανένα όριο. Ο Τραμπ μπόρεσε να εκκαθαρίσει την εκτελεστική εξουσία από ιδεολογικούς αντιπάλους και να τοποθετήσει στη θέση τους δικούς του υποστηρικτές. Σε αυτό συνέβαλε η απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου τον Ιούνιο, στην υπόθεση “Τραμπ κατά Σλότερ”, η οποία επικύρωσε μια ισχυρότερη αντίληψη για το αξίωμα του προέδρου, αποδυναμώνοντας σημαντικά την ανεξαρτησία σχεδόν όλων των ρυθμιστικών αρχών.
Όσον αφορά τον σεβασμό στην αντίληψη περί προεδρικού αξιώματος που κατοχυρώνεται στο Σύνταγμα, το Ανώτατο Δικαστήριο ίσως να έπραξε ορθά με την απόφασή του — ωστόσο, φαίνεται πως η εξέλιξη αυτή προκάλεσε προβληματισμό στην κοινή γνώμη. Εφεξής, εάν πρόκειται να αποδοθούν στον πρόεδρο τα προνόμια που είχε ο Τζορτζ Ουάσινγκτον, το κοινό θα απαιτεί από τους προέδρους του να διαθέτουν έναν χαρακτήρα που να προσεγγίζει περισσότερο εκείνον του Τζορτζ Ουάσινγκτον.
Ο Christopher Caldwell είναι συνεργάτης-αρθρογράφος στη στήλη Opinion των New York Times και συνεργαζόμενος συντάκτης στο περιοδικό The Claremont Review of Books. Είναι συγγραφέας των έργων “Reflections on the Revolution in Europe: Immigration, Islam and the West” και “The Age of Entitlement: America Since the Sixties”.
