Πολιτική

Το έλλειμμα του παλιού δημοκρατικού πατριωτισμού

του Μιχάλη Χατζηπέτρου

Ήδη από την δεκαετία του 1950, ο εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας του κυπριακού Ελληνισμού άρχισε να αλλάζει καθοριστικά τους αρχικούς μετεμφυλιακούς συσχετισμούς. Η τότε αριστερά μέσω της ΕΔΑ, των Πασσαλίδη, Ηλιού, Γλέζου, τοποθέτησε το θέμα στην σωστή του διάσταση: Επρόκειτο για ένα δίκαιο αντι-ιμπεριαλιστικό αντι-αποικιακό πατριωτικό αγώνα.

Με την κατάρρευση της χούντας το 1974, λόγω της εισβολής του τουρκικού Αττίλα στο νησί, ο πατριωτισμός συνδέθηκε αξεχώριστα με τις επιδιώξεις κοινωνικής δικαιοσύνης και δημοκρατίας. Αυτό δηλαδή που ήταν ορατό το ’50 και το ’60, έγινε το 1974 ξεκάθαρο. Δηλαδή ότι ο αγώνας ανεξαρτησία, δημοκρατία και αντιμετώπιση του τουρκικού αναθεωρητισμού περνούσε μέσα ΚΑΙ από την αλλαγή των ταξικών συσχετισμών στην ελληνική κοινωνία.

Τότε, κύριος εκφραστής αυτής της τάσης υπήρξε το ανδρεοπαπανδρεϊκό ΠΑΣΟΚ. Το ΚΚΕ εσωτερικού της εποχής δειλά ακολούθησε την παραπάνω γραμμή, ενώ το ΚΚΕ συγκρατήθηκε: Σε όλα του τα κείμενα, όντας ταυτισμένο με τις επιδιώξεις της σοβιετικής πολιτικής και του ΑΚΕΛ, προειδοποιούσε –όχι έντονα είναι η αλήθεια– για τις εθνικιστικές τάσεις που υπάρχουν στο ΠΑΣΟΚ.

Κατά την πρώτη οκταετία της διακυβέρνησης του τελευταίου, έγιναν προσπάθειες από δυνάμεις εντός του να υπάρξει θεωρητική και ιδεολογική εμβάθυνση της σύνθεσης του εθνικού-λαϊκού και του ταξικού στοιχείου. Υπήρξαν περιοδικά όπως το Monthly Review, οι Αντιθέσεις, τα Τετράδια, τα Εργατικά Συμβούλια. Και υπήρξαν και αναλύσεις για το «αμμώδες της ταξικής δομής, και το μοντέλο του ελληνικού κλεπτοκρατικού καπιταλισμού». Αναλύσεις που συναντούσες τις παλαιότερες του Νίκου Ψυρούκη, αλλά και άλλες εκτός του ΠΑΣΟΚ, και συνέκλιναν προς την οικοδόμηση ενός εναλλακτικού κινήματος.

Οι χώροι αυτοί συναντήθηκαν στις μεγάλες διαδηλώσεις που έγιναν στην Αθήνα και Θεσσαλονίκη ενάντια στην επίσκεψη του τούρκου προέδρου Οζάλ. Οι διαμαρτυρίες υπήρξαν τέτοιας έντασης, ώστε ο Α. Παπανδρέου αναγκάστηκε να δηλώσει για τα κολλητιλίκια με τον Οζάλ το περιβόητο «Mea Culpa», δηλαδή «λάθος μου».

Ο αντίκτυπος της διαμαρτυρίας έφτασε μέχρι τα έδρανα της Βουλής, όπου ο Μανώλης Γλέζος, ως ανεξάρτητος βουλευτής συνεργαζόμενος με το ΠΑΣΟΚ και εκπρόσωπος της ΕΔΑ (ο Ηλιού υπέργηρος διατηρούσε τον τίτλο του προέδρου) έκανε μια σειρά από εκπληκτικές παρεμβάσεις για τα εθνικά θέματα. Ευθαρσώς κάποια στιγμή διακήρυξε ότι το αίτημα του κυπριακού λαού για αυτοδιάθεση-ένωση ήταν δίκαιο όπως και των Κρητών έναν αιώνα νωρίτερα. Έφτασε μάλιστα να πει ότι όπως θα ήταν παράλογο οι Κρητικοί να ζητούν ανεξαρτησία και όχι Ένωση, εξίσου παράλογο θα ήταν και ο αγώνας των Κυπρίων να καταλήγει στην ανεξαρτησία και όχι στην Ένωση. Όποιος δυσπιστεί για τα λόγια του Μανώλη, ας ανατρέξει στα πρακτικά της βουλής.

Τα τεκτονικά ρήγματα που συνέβησαν στην περιοχή απ’ το 1989 εώς το 1993 (διάλυση Γιουγκοσλαβίας, πρώτη εισβολή στο Ιράκ, εμφύλιος σε Κροατία και Βοσνία, διάλυση της ΕΣΣΔ, εμφάνιση του Σκοπιανού) βρήκαν την παραδοσιακή αριστερά σε κατάσταση σοκ. Από την άλλη η εθνική-λαϊκή κεντροαριστερά ενώ είχε καλύτερα ιδεολογικά εφόδια για να κατανοήσει τις γεωπολιτικές εξελίξεις, είχε ένα άλλο μεγάλο πρόβλημα: Δεν μπορούσε για λόγους που δεν είναι τις παρούσης να αναλύσει την παρασιτική μετάλλαξη της ελληνικής κοινωνίας, την οποία είχε ξεκινήσει το ίδιο το ανδρεοπαπανδρεϊκό ΠΑΣΟΚ.

Αυτή η μετάλλαξη συνεχίστηκε με εκθετικούς ρυθμούς από τις κυβερνήσεις  του σημιτικού εκσυγχρονισμού. Η αδυναμία αυτή ήταν και η καθοριστική αιτία που ο δημοκρατικός πατριωτισμός της κεντροαριστεράς έχασε όλες τις εσωτερικές μάχες εντός ΠΑΣΟΚ, αλλά και εκτός (ΔΗΚΚΙ, ΔΗ.ΠΕ). Ακόμα και στιγμές που έτρεχαν θέματα που βοηθούσαν αυτό τον χώρο (παράδοση Οτσαλάν, βομβαρδισμοί στο Κόσοβο) ακολουθούνταν από εκλογικές ήττες (αθροιστικά τα ποσοστά ΔΗΚΚΙ-ΔΗ.ΠΕ ήταν γύρω στα 3,2% το 2000).

Αυτό το ρήγμα, λοιπόν, του ταξικού με το πατριωτικό ενδυνάμωσε ιδεολογικά το εθνομηδενιστικό φαινόμενο, στο οποίο συνέκλιναν ακραίοι νεοφιλελεύθεροι (Τάκης Μίχας), εκσυγχρονιστές (Σωμερίτης) και αριστεροί (Λιάκος). Σε μια χώρα συνόρων όπως η Ελλάδα, με ανοιχτά προβλήματα με τον τουρκικό κεμαλικό αναθεωρητισμό, με το αγκάθι του σκοπιανού μακεδονισμού, και ενώ κυριαρχούσε αδιαμφισβήτητα ο καταναλωτικός παρασιτισμός, plus τον εθνομηδενιστικό παροξυσμό –όλα αυτά άφησαν ανεξίτηλα ίχνη στο λαϊκό υποσυνείδητο.

Γι’ αυτό, όσο το πατριωτικό, δηλαδή το εθνικοαπελευθερωτικό δεν συνδέεται με το ιδιόρρυθμο, ταξικό της ελληνικής κοινωνίας είτε αφορά στα θέματα της μεταμοντέρνας μνημονιακής κατοχής είτε αφορα΄στα εθνικά γεωπολιτικά, θα υπάρχει πάντοτε ο κίνδυνος της πλαγιοκόπησης του λαϊκού, αντιμνημονιακού πατριωτισμού από εθνικιστικές πρακτικές εμφυλιοπολεμικές βάσης, είτε προέρχονται από τα δεξιά, είτε από δεξιότερα της ΝΔ (λέγε με Χ.Α.).

Θα πρέπει ο χώρος του δημοκρατικού πατριωτισμού να αντιληφθεί ότι ο εθνομηδενισμός δίνει μάχες οπισθοφυλακής. Όταν ο Αλαβάνος που στήριξε την Ρεπούση στο άθλιο βιβλίο της, απαντά στην ίδια σήμερα για τη διδασκαλία των Αρχαίων Ελληνικών με Ελύτη, αυτό σημαίνει ότι τα πράγματα έχουν αλλάξει. Επείγει λοιπόν η σύνδεση του ταξικού με το εθνικό σε ένα νέο εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα.

6 Σχόλια

  1. Μικρή, συνοπτική, αλλά και ΠΛΗΡΗΣ περιγραφή της εξελικτικής πορείας που ακολούθησε το αντιϊμπεριαλιστικό κίνημα στην Ελλάδα τα τελευταία 60 χρόνια! Δυστυχώς η παραδοσιακή αριστερά της περιόδου 65-80 λειτουργούσε κρυφά ή φανερά σαν απολογητής ξένων κέντρων αποφάσεων, και ήταν πάντα σιδεροδέσμια του παρελθόντος της. Έτσι όλο εκείνο το λαϊκό ποτάμι που ποθούσε λευτεριά και προκοπή γαλουχήθηκε μέσα από το τετράπτυχο της διακήρυξης της «3ής του Σεπτέμβρη», και για 7 τουλάχιστον χρόνια μεθούσε στο όνειρο της υλοποίησης του δικού του εθνικοαπελευθερωτικού οράματος, ευελπιστώντας να αντλήσει εμπειρίες από τις επιτυχίες και τις ήττες των αδελφών κινημάτων της περιόδου εκείνης.

    Ακριβώς σαν σήμερα το ’81 ο Λαός έδωσε στον πολιτικό εκφραστή του κινήματος αυτού την ευκαιρία να μετατρέψει το όραμα σε πράξη. Όμως η ηγετική του ομάδα αφενός μεν πρόδωσε οικτρά το όραμα αυτό, αφετέρου φρόντισε παράλληλα να διασφαλιστεί κατάλληλα, εκμαυλίζοντας ένα μεγάλο μέρος του κινήματος και περιθωριοποιώντας τους λίγους που αρνήθηκαν να συμμετάσχουν στην «σοσια-ληστική» λεηλασία. Σαράντα πέντε χρόνια μετά προσπαθούμε να ξαναμαζέψουμε τα κομμάτια μας και να ξαναρχίσουμε απ’ την αρχή, γνωρίζοντας καλά πως οι καιροί είναι πολύ ποιο δύσκολοι για τον Λαό αλλά και πολύ πιο κρίσιμοι για τον Τόπο!

  2. Άπόστολος Κατσιούλης

    Πολύ θά σέ παρακαλέσω Μιχάλη, νά άναφέρεις ποιά πολιτική όμάδα ήταν (ή είναι) αυτή πού έκανε σημαία της τίς απόψεις που έξέφρασε ο Μ. Γλέζος στό κοινοβούλιο. Καί, ποιά ήταν αυτή ή πολιτική όμάδα ή Κόμμα πού έκανε άκρογωνιαῖο λίθο τής πολιτικῆς του/ης δραστηριότητας, τήν συνεχή καί έπίμονη πάλη γιά τό δικαίωμα αυτοδιάθεσης – ένωσης τής Κύπρου μέ τήν Έλλάδα.
    Δυστυχώς, ό μοναδικός πού έβλεπε, περιέγραφε, άνέλυε καί προπαγάνδιζε τήν πολιτική αύτή -καί όχι μόνο- ήταν ό Ν. Ψυρούκης.
    Όλες οί όμάδες καί «Κόμματα», μετά τούς έπικήδειους, «ξέχασαν» γιατί πολεμούσε, ένώ τό έργο του άποτελεί μοναδική κληρονομιά γιά τό έλληνικό έργατικό κίνημα. Τό θάβουν όσο μπορούν πιό βαθειά γιά να μήν φαίνεται!
    Μέ τήν πολιτική τους αύτή, συνέβαλαν στή άνάδειξη τών μεγαλύτερων Εθνο- προδοτών τού νέου έλληνισμού, σέ πολιτική δύναμη.
    Απόστολος

  3. Μιχάλη πες μας περισσότερα για την αποτυχία του εγχειρηματος ΔΗΠΕ με τον Μ.Χαραλαμπίδη, γιατί δεν προχώρησε κατά την γνώμη σου; Θέλω να τα πούμε όταν έρθω Ελλάδα
    Νίκος, παλιός συναγωνιστής…..αν και νεότερος από εσένα

    • Ειναι πολυ μεγαλο θεμα.Λεω λοιπον καποια εν ταχει παντα κατα την προσωπικη μου γνωμη.Ο Χαραλαμπιδης δεν μπορουσε να κατανοησει οτι μεσα απο την διαδικασια του συσιφειου δανεισμου που ο Α.Π. εκανε εκβιαζοντας την Δυση με το φοβητρο της ΕΣΣΔ αρχισε η μεταλλαξη της ελληνικης κοινωνιας.Δηλ τα μετεμφυλιακα χαρακτηριστικα παρασιτοποιηση των ελιτ εκτιναξη των μεσοστρωματων πελατειακο κρατος παροξυνθηκαν.Αρα ελειπε η κοινωνικη βαση οπου τετια εγχειρηματα θα μπορουσαν να απευθυνθουν.Βεβαιως υπηρχε το ιδεολογικο.Αλλα αυτο δεν το εξεφραζε μονο ο Χαραλαμπιδης ,υπηρχαν κι αλλοι ειτε χωροιειτε προσωπα.Ο ΜΧ δυστυχως δεν λειτουργουσε ενωτικα.Ολες οι προσπαθειες που εγιναν μετα το 2000 για ενοποιηση η εστω συμπρευση αυτου του χωρου τιναχτηκαν απ τον ιδιο στον αερα.Χωρια του οτι μεχρι τα τελη του 99 δεν ελεγε να το ξεκουνησει απ το Πασοκ.Κοινως οπως λενε κι οι αγγλοσαξονες Τοο last,too Least

Αφήστε το σχόλιό σας

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*