Του Γιώργου Καραμπελιά
Το νέο φιάσκο των ΗΠΑ, σε έναν ακόμα πόλεμο στη Μέση Ανατολή, σηματοδοτεί τη μετάβαση σε μια νέα εποχή στην παγκόσμια γεωπολιτική αρχιτεκτονική, στον τρόπο διεξαγωγής του σύγχρονου πολέμου, καθώς και μια ανακατανομή της ισχύος στη Μέση Ανατολή, τουλάχιστον.
Κατ’ αρχάς δεν υπάρχει πλέον καμία αμφιβολία πώς οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι ο μεγάλος ηττημένος του πολέμου, άσχετα με τις πιθανές ακόμα ίσως και απρόβλεπτες εξελίξεις, τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές στις 11 Μαΐου 2026.
Μετά τον πόλεμο-φιάσκο της Ρωσίας στην Ουκρανία, ο πόλεμος στο Ιράν απεδείχθη εν πολλοίς ένα ανάλογης σημασίας φιάσκο για τις Ηνωμένες Πολιτείας και το Ισραήλ. Παρότι στρατιωτικά είναι υπερδυνάμεις, δεν κατόρθωσαν να αντιμετωπίσουν ένα καθεστώς το οποίο όλοι το θεωρούσαν ότι ήταν εντελώς εξαντλημένο. Αντίθετα, αυτό, κατόρθωσε με μια τακτική “ανταρτοπολέμου”, χρησιμοποιώντας κυρίως τα drones και τους πυραύλους να μεταθέσει τη σύγκρουση στο πεδίο των χωρών του Κόλπου και κατ’ επέκταση στο πεδίο της παγκόσμιας οικονομίας, λυγίζοντας ουσιαστικά τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο Τραμπ υποχρεώθηκε από τα χρηματιστήρια και τον πληθωρισμό που καλπάζει στη Δύση να ανακρούσει πρύμναν. Διότι, την εποχή της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας οι δυτικές ανοικτές οικονομίες είναι πολύ λιγότερο ανθεκτικές σε μακροχρόνιες κρίσεις απ’ ότι οικονομίες περισσότερο κλειστές και εκπαιδευμένες στη λιτότητα και τις κυρώσεις όπως εκείνη του Ιράν.
Ο Τραμπ και ο Νετανιάχου, παρά την τεράστια υπεροπλία τους, τους σαρωτικούς βομβαρδισμούς τους, και την εξόντωση της ηγεσίας του ιρανικού καθεστώτος, δεν κατόρθωσαν να κάμψουν την αντίστασή του. Αντίθετα και ενώ ήταν απολύτως απαξιωμένο στα μάτια της πλειοψηφίας του ιρανικού λαού ως ένα δολοφονικό καθεστώς που μερικούς μήνες πριν είχε καταστείλει αιματηρά την μεγαλύτερη μέχρι σήμερα εξέγερση εναντίον του, του προσέφεραν και πάλι μια νέα, έστω σχετική, νομιμοποίηση.
Οι Αμερικανοί και οι Ισραηλινοί υποτίμησαν τη σημασία του ιρανικού πατριωτισμού, καθώς ο λαός της χώρας μπορεί να μισεί το καθεστώς, αλλά δεν είναι διατεθειμένος να κινητοποιηθεί από μια εξωτερική επέμβαση τέτοιας κλίμακας. Επί πλέον, δεν υπολόγισαν τη σημασία που είχε μια τέτοια σύγκρουση για ένα καθεστώς με ζωή 47 χρόνων και βαθιές ρίζες στην κυρίαρχη ιδεολογία του Ιράν, τον σιιτισμό. ένα καθεστώς το οποίο διαθέτει έναν μηχανισμό πολλών εκατομμυρίων ανθρώπων και γνωρίζει πως εάν ηττηθεί θα έρθει το οριστικό τέλος του – επομένως ήταν διατεθειμένο να δώσει έναν αγώνα ζωής ή θανάτου.
Δεν έλαβαν καθόλου υπόψη τους, πως το θεοκρατικό καθεστώς τα τελευταία χρόνια και ιδιαίτερα μετά τους βομβαρδισμούς του καλοκαιριού του 2025, προσάρμοσε την στρατηγική και την τακτική του στην κατεύθυνση ενός παρατεταμένου πολέμου. Αποκέντρωσε τις δυνάμεις του σε μια τεράστια χώρα και επένδυσε σε όπλα όπως τα drones και οι πύραυλοι – μη ξεχνάμε ότι τα ιρανικά drones χρησιμοποιούνται σε μαζική κλίμακα από τον ρωσικό στρατό στην Ουκρανία.
Οι Αμερικανοί, αλλά και οι Ισραηλινοί εν μέρει, με τον βαρύ οπλισμό τους και την συντριπτική αεροπορική υπεροπλία τους δείχνονται μάλλον ανίσχυροι μπροστά στον νέο τύπου πολέμου, που έφερε η Ουκρανία στο προσκήνιο, και τον οποίο ακολούθησε το Ιράν, ακόμα και η θεωρούμενη μέχρι χθες διαλελυμένη Χεζμπολάχ.
Το ζήτημα του ιρανικού πολέμου αφορά πρωτίστως την παγκόσμια οικονομία, καθώς και τη νέα αρχιτεκτονική της ισχύος και των συνασπισμών που διαμορφώνονται σε παγκόσμια κλίμακα. Το 1956 οι Ηνωμένες Πολιτείες και το δολάριο αντικατέστησαν την Αγγλία και τη στερλίνα στην κορυφή της παγκόσμιας χρηματιστικής οικονομίας, διότι η Αγγλία γνώρισε την κατάρρευση μετά την αποτυχημένη αγγλογαλλική επιχείρηση στην Αίγυπτο και το Σουέζ, το 1956. Σήμερα είναι οι ΗΠΑ που κινδυνεύουν να αντικατασταθούν από την Κίνα, μετά από ανάλογων διαστάσεων στραβοπάτημα στο Ιράν και στα στενά του Ορμούζ.
Το Ευρασιατικό μπλοκ ενισχύεται αντί να αποδυναμώνεται, στον άξονα Κίνα-Ιράν-Ρωσία, καθώς η Κίνα και η Ρωσία είναι χωρίς αμφιβολία οι μεγάλοι κερδισμένοι αυτού του αδιέξοδου πολέμου· η Ευρώπη απομακρύνεται ακόμα περισσότερο από τις ΗΠΑ και οι χώρες του Κόλπου ήδη στρέφονται προς την Κίνα, ως τον μόνο σοβαρό εγγυητή της σταθερότητάς τους.
Ως προς τη Ρωσία, ο Τραμπ ήρε από την αρχή τις απαγορεύσεις στη διακίνηση του ρωσικού πετρελαίου και η οικονομία της ενισχύθηκε από την άνοδο της τιμής του. Τέλος ο Πούτιν συνέβαλε στο να γονατίσει τον φίλο του –ή μήπως υφιστάμενό του– Τραμπ, τροφοδοτώντας σε όπλα και εφόδια το Ιράν μέσα από την Κασπία θάλασσα. Η Ρωσία δεν μπορεί να τα βγάλει πέρα με την Ουκρανία, έχοντας απώλειες 100.000 ανδρών το μήνα τους οποίους μετά την Κορέα, φέρνει σωρηδόν από την Αφρική. η ρωσική οικονομία δεν αντέχει πλέον, αλλά ο Πούτιν μέσα από τον “πόλεμο ενός γελοίου”, -όπως ίσως κάποτε θα τον αποκαλέσει η ιστορία- παίρνει ανέλπιστες ανάσες.
Με τον ένα ή άλλο τρόπο, και άσχετα με την τελική έκβαση του πολέμου, οι συνέπειες είναι τεράστιες και σηματοδοτούν οριστικά τη μετάβαση προς το τέλος της αμερικανικής μονοκρατορίας, γεγονός που θα έχει τεράστιες συνέπειες και για την περιοχή μας και για την Ελλάδα. Πράγματι, στην αρχή αυτού του πολέμου με την ταχύτατη επέμβασή στην Κύπρο, φάνηκε ότι η Ελλάδα αποκόμισε οφέλη από αυτή την αντιπαράθεση. Ωστόσο στην πιθανή πλέον περίπτωση που τα πράγματα οδηγηθούν σε αρνητική εξέλιξη για τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, αυτή η εξέλιξη κινδυνεύει να πλήξει εν μέρει και την Ελλάδα και να δώσει στην Τουρκία τη δυνατότητα να επανέλθει, ενώ ήταν η ηττημένη αυτού του πολέμου.
Πράγματι η Τουρκία κατά τη διάρκεια του πολέμου ένιωσε να πλήττεται τόσο επί της ουσίας, με την ενίσχυση του Ισραήλ, όσο και στο κύρος της παντοιοτρόπως: Τόσο από τη στρατιωτική παρουσία της Ελλάδας και της Γαλλίας στην Κύπρο, όσο και από το γεγονός ότι δεν κατόρθωσε να αντιμετωπίσει μόνη της τους πυραύλους, τους οποίους εκτόξευσε εναντίον της το Ιράν. Και δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε ότι το Ισραήλ και η Ελλάδα έχουν διαμορφώσει μια στρατηγική συμμαχία – μια συμμαχία η οποία έχει μεγάλο χρονικό βάθος, στο βαθμό που η Τουρκία θέλει να εμφανίζεται ως ο προστάτης και ο εκφραστής του Ισλάμ στην περιοχή. Και ο πόλεμος κατά του Ιράν ήταν εν πολλοίς και πόλεμος ενάντια στον Ισλαμισμό.
Όμως, από τη στιγμή και πέρα που ο Τραμπ και ο Νετανιάχου δείχνουν να μη μπορούν να ολοκληρώσουν τον, ούτως ή άλλως ασύνετο και παράλογο πόλεμο τους, η στάση της Τουρκίας αρχίζει να γίνεται πιο επιθετική: επιχειρεί να συνδεθεί και πάλι με ορισμένες χώρες της Μέσης Ανατολής, ιδιαίτερα τη Σαουδική Αραβία και πιθανώς την Αίγυπτο. Και όλοι διαπιστώσαμε την διαφοροποίηση Σαουδικής Αραβίας και Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων τα οποία βρίσκονται πολύ πιο κοντά στη Δύση και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Παράλληλα ενισχύει τη στρατηγική της συμμαχία με το Ιράν και οξύνει και πάλι την επιθετική της στρατηγική έναντι της Ελλάδας, προωθώντας ένα νέο casus belli για το Αιγαίο.
*******
Την Τετάρτη 13 Μαΐου 2026 στις 19:30 ο Γιώργος Καραμπελιάς θα συνομιλήσει με τον συγγραφέα, Καθηγητή Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής στο Πάντειο και βουλευτή, Άγγελο Συρίγο με αφορμή το νέο του βιβλίο, “Ελλάδα και Τουρκία: 50 ερωτήματα και απαντήσεις” των εκδόσεων Πατάκη.
Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί στον ΙΑΝΟ της Αθήνας, Σταδίου 24 και θα προβάλλεται ζωντανά στο κανάλι YouTube του ΙΑΝΟΥ.
Στηρίξτε το Άρδην κάνοντας μια προσφορά ΕΔΩ.
