του Νίκου Μελέτη από το liberal.gr
Tο δικαίωμα επέκτασης των χωρικών υδάτων της χώρας μας έως τα 12 ν.μ., που προσφέρει το Δίκαιο της Θάλασσας, αποτελεί το πιο σημαντικό «όπλο» για την Ελλάδα απέναντι στον επεκτατικό αναθεωρητισμό της Τουρκίας και είναι αυτό το οποίο θα παίξει κρίσιμο ρόλο σε μια μελλοντική διαπραγμάτευση για τον καθορισμό των θαλάσσιων ζωνών.
Η Ελλάδα δεν ασκεί το δικαίωμα αυτό μετά το 1982, όταν συμφωνήθηκε το νέο Δίκαιο της Θάλασσας στο Μοντέγκο Μπέι της Τζαμάικα, ούτε φυσικά μετά την κύρωση της Συνθήκης από την Ελληνική Βουλή 13 χρόνια αργότερα, καθώς μεσολάβησε το ψήφισμα της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης του 1995 για το casus belli.
Η απειλή πολέμου, πάντως, είχε διατυπωθεί από επίσημα χείλη στην Τουρκία ήδη από το 1974, όπως καταγράφεται σε επίσημα αμερικανικά έγγραφα, καθώς ήδη είχε εμφανιστεί η τάση αυτή της Διεθνούς Κοινότητας για μετατροπή της επέκτασης έως τα 12 ν.μ. σε θεσμικό δίκαιο.
Η μεγάλη συζήτηση που υπήρξε επί χρόνια στην Ελλάδα είναι εάν η μη άσκηση δικαιώματος τελικά αποδυναμώνει το δικαίωμα αυτό, κάτι που έχει βάση αλήθειας, όμως γεγονός είναι ότι νομικά το δικαίωμα δεν παραγράφεται και σε ότι αφορά στην υφαλοκρηπίδα είναι «εξ υπαρχής και αυτοδικαίως» (ipso facto και ab initio).
Η απειλή πολέμου που είχε διατυπωθεί από την Τουρκία είναι ένας σοβαρός ανασταλτικός παράγοντας και υπάρχει ίσως σοβαρή ευθύνη των ελληνικών κυβερνήσεων μετά το 1980, όταν απέφυγαν, υπό διαφορετικές συνθήκες και ευνοϊκότερους συσχετισμούς στο Αιγαίο, να ασκήσουν το δικαίωμα αυτό και έτσι, από θέση διπλωματικής ισχύος, να επιδιωχθεί η διαπραγμάτευση με την Τουρκία για την υφαλοκρηπίδα.
Αρνητικό ορόσημο ήταν η Συμφωνία της Μαδρίτης το 1997, όπου η Ελλάδα δεσμεύτηκε για αποφυγή «μονομερών ενεργειών», αναγνωρίζοντας «νόμιμα και ζωτικά συμφέροντα» της Τουρκίας στο Αιγαίο.
Τώρα, σε μια περίοδο επιστροφής της έντασης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και ενώ η Τουρκία επιχειρεί με παράνομα τετελεσμένα να αποτρέψει κινήσεις της Ελλάδας που βρίσκονται στο πλαίσιο της διεθνούς νομιμότητας, επανέρχεται στη συζήτηση το ζήτημα της επέκτασης των χωρικών υδάτων.
Κυρίως ως απάντηση στις κινήσεις της Τουρκίας και όχι με μια συνολική προσέγγιση για την άσκηση του νόμιμου δικαιώματος της Ελλάδας για επέκταση «έως» τα 12 ν.μ., όπου το επιτρέπει η γεωγραφία, και όχι φυσικά για εξάντληση των ορίων με επέκταση «στα» 12 ν.μ. Οι ελληνικές κυβερνήσεις, ήδη από την κύρωση της UNCLOS, δηλώνουν ότι εναπόκειται στην απόφαση της ελληνικής κυβέρνησης το πότε και πώς θα ασκήσει το νόμιμο δικαίωμα της επέκτασης των χωρικών υδάτων.
Η επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ν.μ. στο Ιόνιο ήταν ένα σημαντικό βήμα, άλλα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι σταμάτησε στο ακρωτήριο Ταίναρο ώστε να μην «ακουμπήσει» το Στενό των Αντικυθήρων και το Αιγαίο.
Η πρόταση για επέκταση των χωρικών υδάτων έως τα 12 ν.μ. νοτίως της Κρήτης, πιθανόν και δυτικά του νησιού, έχει προετοιμαστεί εδώ και καιρό από το ΥΠΕΞ και απομένει η πολιτική απόφαση για την άσκηση του δικαιώματος αυτού, που στη συγκεκριμένη περιοχή φαίνεται να είναι ανώδυνη, καθώς δεν αφορά το Αιγαίο, για το οποίο η Τουρκία έχει εκδώσει το casus belli, και είναι σε περιοχή που εκ των πραγμάτων προσφέρεται, λόγω της γεωγραφίας, για πλήρη εξάντληση του δικαιώματος και επέκταση στα 12 ν.μ.
Όμως μια τέτοια κίνηση θα πρέπει να λάβει σοβαρά υπόψη της το γεγονός ότι στέλνει συγχρόνως αρνητικό μήνυμα, ότι πράγματι η Ελλάδα αποδέχεται τις συνέπειες του casus belli και αποφεύγει να ασκήσει το νόμιμο δικαίωμά της στο Αιγαίο, π.χ. και βορείως της Κρήτης ή ακόμη και ανατολικά του νησιού εκεί που εκτείνεται το παράνομο Τουρκολυβικό Μνημόνιο.
Στο πλαίσιο αυτό έχουν διατυπωθεί πολλές απόψεις και από έγκριτους νομικούς.
Η μία πρόταση αφορά την κατάθεση εκ μέρους της Ελλάδας στον ΟΗΕ των συντεταγμένων των εξωτερικών ορίων της ελληνικής ΑΟΖ, όπως περιγράφεται στον νόμο 4001/2011 και αποτυπώνεται και στον χάρτη του Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού.
Νομικά υπάρχει, δηλαδή, καθορισμένη ελληνική ΑΟΖ, η οποία όμως δεν έχει καταγραφεί με περιγραφή των ορίων της στον ΟΗΕ. Θα είναι ένα πρώτο βήμα για την κατοχύρωση των νόμιμων δικαιωμάτων της Ελλάδας και θα περιορίσει τις διεκδικήσεις της Τουρκίας στην υφαλοκρηπίδα, περιορίζοντας συνεπώς τις συνέπειες από τη μελλοντική επέκταση των χωρικών υδάτων και στο Αιγαίο. Επίσης, έτσι θα έχει νομιμοποιηθεί και διεθνώς το δικαίωμα των νησιών σε θαλάσσιες ζώνες, κάτι που αμφισβητεί η Τουρκία.
Στο ελληνικό οπλοστάσιο παραμένει, φυσικά, και η δυνατότητα πρόσκλησης προς την Κυπριακή Δημοκρατία για συζητήσεις για πιθανή οριοθέτηση ΑΟΖ μεταξύ των δύο πλευρών, λαμβάνοντας υπόψη πλήρη επήρεια του Καστελόριζου (αν και νομικά η θέση αυτή πάσχει λόγω της αρνητικής νομολογίας του ΔΔ της Χάγης και της αποδοχής της αρχής της αναλογικότητας), καθώς μια τέτοια κίνηση θα δημιουργήσει διπλωματική πίεση στην Άγκυρα.
Μετά την υπογραφή της ελληνοαιγυπτιακής συμφωνίας για τη μερική οριοθέτηση ΑΟΖ έχει διατυπωθεί η κριτική ότι τότε θα έπρεπε να είχε θεσπιστεί και ζώνη χωρικών υδάτων στα νησιά (Ρόδο, Κάσο, Κάρπαθο, Ανατολική Κρήτη) έως τα 12 ν.μ. στα ανατολικά των νησιών αυτών.
Επίσης διατυπώνεται και η ιδέα για επέκταση των χωρικών υδάτων στο σύμπλεγμα της Μεγίστης, ώστε να κατοχυρωθεί το δικαίωμα σε θαλάσσιες ζώνες στην ευαίσθητη αυτή περιοχή, καθώς η Τουρκία επιχειρεί την «ασφυξία» του συμπλέγματος και τον περιορισμό του στη ζώνη των 6 ν.μ.
Η άλλη πρόταση αφορά μια πιο ήπια παρέμβαση, με το κλείσιμο των κόλπων και τη θέσπιση των ευθειών γραμμών βάσης σε όλες τις ηπειρωτικές αλλά και νησιωτικές ακτές σε δεύτερη φάση, με τρόπο που έτσι μεγαλώνει η περιοχή των «εσωτερικών υδάτων» και καθορίζεται νέα γραμμή βάσης για τον υπολογισμό της υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ.
Όλες οι προτάσεις για την επέκταση των χωρικών υδάτων που διατυπώνονται στον δημόσιο διάλογο δίνουν, όμως, και επιχειρήματα «δικαίωσης» του casus belli, καθώς εξαιρούν όλη την περιοχή του Αιγαίου.
Έτσι υπάρχει ο κίνδυνος η υιοθέτηση της μερικής επέκτασης των χωρικών υδάτων να δικαιώνει, παρά να ανατρέπει, τις συνέπειες του casus belli.
Κάθε τέτοια κίνηση θα πρέπει να είναι αποτέλεσμα συνυπολογισμού όλων των δεδομένων και να μην γίνει ως σπασμωδική κίνηση για «απάντηση» στις δηλώσεις και κινήσεις της τουρκικής πλευράς, που αμφισβητούν κάθε πρωτοβουλία της Ελλάδας για άσκηση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της.
Και θα πρέπει να γίνει, φυσικά, σε συνεννόηση με τον διεθνή παράγοντα και τις μεγάλες ναυτιλιακές χώρες, ώστε να απαντηθεί πειστικά το επιχείρημα της Τουρκίας ότι επιδίωξη της Ελλάδας είναι να μετατρέψει το Αιγαίο σε «ελληνική λίμνη», εμποδίζοντας τη δική της έξοδο στην ανοικτή θάλασσα της Μεσογείου αλλά και τη διεθνή ναυσιπλοΐα.
Κυρίως, όμως, προϋποθέτει ότι υπάρχει η καθαρή επιλογή και αποφασιστικότητα της προάσπισης επί του πεδίου κάθε τέτοιας απόφασης.
Διότι η απόφαση της επέκτασης των χωρικών υδάτων έως τα 12 ν.μ. σε περιοχές που θα αποτελέσουν ένα πλήγμα στις επιδιώξεις της Άγκυρας θα πρέπει να περιφρουρηθεί επί του πεδίου, ώστε να μην «καταργηθεί» στην πράξη από την Τουρκία.
Το Oruc Reis στα 6,5 ν.μ. από το Καστελόριζο, η παρεμπόδιση του Ievoli Relume για ελάχιστα μέτρα έξω από τα 6 ν.μ. ανατολικά της Κάσου, ήταν κινήσεις που έδειξαν την αποφασιστικότητα της Τουρκίας, όπως και οι παρενοχλήσεις άλλων ερευνητικών στην περιοχή της υφαλοκρηπίδας νοτίως του Καστελόριζου και ανατολικά – νοτιοανατολικά της Ρόδου.
Επίσης με τα δυο Θαλάσσια Πάρκα, η Τουρκία έδειξε τις προθέσεις της, καθώς εκλαμβάνει ως «διεθνή ύδατα» περιοχές που βρίσκονται έξω από τη ζώνη των χωρικών υδάτων των 6 ν.μ. των νησιών, θέλοντας έτσι να προκαταλάβει την άσκηση του ελληνικού δικαιώματος επέκτασης των χωρικών υδάτων.
Και αυτό είναι το μεγάλο ζητούμενο σήμερα.
Κινήσεις που απλώς θα προκαλέσουν με μαθηματική ακρίβεια τη δυναμική αντίδραση της Άγκυρας ίσως δεν έχουν περιεχόμενο παρά μόνο την ικανοποίηση της απαίτησης της κοινής γνώμης για δυναμική απάντηση στην επιθετική ρητορική της Τουρκίας.
Δικό σου όμως, δεν είναι εκείνο που δηλώνεις ως τέτοιο, αλλά εκείνο το οποίο μπορείς να προστατεύσεις…
