Το εργοστασιακό κίνημα της μεταπολίτευσης

123

γράφουν οι: Παναγιώτης Κόρπας & Αλέξανδρος Κόρπας – Πρελορέντζος. Από το Άρδην τ. 70

ΤΙ ΠΡΟΗΓΗΘΗΚΕ
Βρισκόμαστε στη Μεταπολίτευση, όπου μόλις η χώρα απαλλάχτηκε από μια εφτάχρονη τυραννία, με αποκορύφωμα αντίστασης της νεολαίας την εξέγερση του Πολυτεχνείου. Δυστυχώς, όμως, η τουρκική εισβολή στην Κ΄ύπρο ήταν ο καταλύτης για να απαλλαγούμε από τη Χούντα.
Στη Μεταπολίτευση, λοιπόν, έχουμε μια ριζοσπαστικοποίηση της ελληνικής κοινωνίας, με μπροστάρη την ελληνική κυρίως φοιτητική νεολαία, που ζητάει Ελευθερίες και να καλύψει το χαμένο έδαφος από την εφτάχρονη Δικτατορία.
Πρέπει να υποσημειώσουμε ότι, παγκοσμίως, κατά την περίοδο της Χούντας, είχαμε επαναστατικές εκρήξεις σε όλο τον κόσμο, καθώς και ένα παγκόσμιο κίνημα ενάντια στον πόλεμο του Βιετνάμ. Ο Μάης του ’68 στη Γαλλία, ο αγώ­νας των εργατών της FIAT στην Ιταλία, ερχόντουσαν με καθυστέρηση στην Ελλάδα λόγω Χούντας, αλλά τα πράγματα άλλαξαν άρδην όταν όλοι οι πολιτι­κοί εξόριστοι, κυρίως φοιτητές, γύρισαν στην Ελλάδα και, έστω και με καθυστέ­ρηση, μετέφεραν την ευρωπαϊκή Άνοιξη στη χώρα μας με νέες επαναστατικές ιδέες.

Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ
Επί Χούντας, η κατάργηση των συνδικαλιστικών ελευθεριών και η καταπίεση στους χώρους εργασίας, μαζί με τη συμπίεση του εργατικού εισοδήματος, δη­μιούργησε μια συσσώρευση του κεφαλαίου σε κάποιους κλάδους, που ήδη άρ­χισαν να αφήνουν την παραδοσιακή οργάνωση της εργασίας του συντεχνια­κού εργάτη και περάσανε σιγά-σιγά στην αλυσίδα παραγωγής, με πολλές συνέ­πειες στις εργασιακές σχέσεις.
Ταυτόχρονα, το 1973, μπαίνουμε στην πετρελαϊκή κρίση, και ο ελληνικός κα­πιταλισμός έχει πολλά προβλήματα να λύσει, μια και η μόνιμη επιλογή του είναι το φθηνό εργατικό μεροκάματο. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την εκ νέου συμπίε­ση του εργατικού εισοδήματος και της καταπίεσης στις εργασιακές σχέσεις.
Πέρα από παραδοσιακούς κλάδους, όπως η κλωστοϋφαντουργία, αναπτύχθη­καν κλάδοι όπως η συναρμολόγηση οικιακών συσκευών -AEG, ΙΖΟΛΑ, ΠΙΤΣΟΣ ως αποτέλεσμα της μαζικής παραγωγής, που το πολυεθνικό κεφάλαιο επέλεξε η συναρμολόγησή τους να γίνεται στη χώρα μας. Μαζί μ’ αυτό όμως ανα­δεικνύεται μια καινούργια μορφή εργάτη, ο εργάτης αλυσίδας, που έχει κάποια διαφορετικά χαρακτηριστικά από τον παλιό εργάτη. Επειδή είναι ανειδίκευτος, δεν χρειάζεται προϋπηρεσία, είναι νέος και δεν έχει γνωρίσει την καταπίεση του παλιού εργάτη, δεν νιώθει οργανικό μέρος της επιχείρησης, μισεί τη δου­λειά γιατί είναι ρουτινιάρικη και εντατικοποιημένη. Ταυτόχρονα, δεν ανήκει στη παλιά εργατική τάξη από πλευράς κουλτούρας, είναι πιο εξεγερμένος και ταυτόχρονα χωρίς συνδικαλιστική παράδοση.

Η ΠΑΛΙΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ
Η οργάνωση του συνδικαλιστικού κινήματος πριν τη Χούντα ήταν κλαδική, ομοιοεπαγγελματική. Τι σήμαινε αυτό; Τα συνδικάτα ήταν οργανωμένα έξω από τον χώρο εργασίας και ανά ειδικότητα. Για παράδειγμα, οι λογιστές της Αθήνας είχαν Πρωτοβάθμιο Κλαδικό Ομοιοεπαγγελματικό Σωματείο, Ομοσπονδία που περιλάμβανε όλους τους λογιστές της Ελλάδας κι από εκεί έβγαιναν οι αντιπρόσωποι για τη ΓΣΕΕ. Έτσι, για παράδειγμα, οι λογιστές από τον χώρο της κλωστοϋφαντουργίας, αντιπροσωπεύονταν στη ΓΣΕΕ μέσω της Πανελλή­νιας Ομοσπονδίας Λογιστών-ΠΟΛ και δεν είχαν συνάφεια με τον κλάδο της κλωστοϋφαντουργίας.
Ποιοι ήταν όμως οι λόγοι που το συνδικαλιστικό κίνημα ήταν έτσι οργανωμένο στην Ελλάδα; Ας πούμε έναν αντικειμενικό, που είναι η χαμηλή συσσώρευση του κεφαλαίου, με μικρές ή μεσαίες επιχειρήσεις, όπου δεν υπήρχε η δυνατότητα εργοστασιακής συγκρότησης, κι έναν υποκειμενικό, που ήταν πως τα κλαδικά σωματεία ελέγχοταν πιο εύκολα από μια συνδικαλιστική γραφειοκρατία.
Γι’ αυτό και η παραδοσιακή Αριστερά ήταν αντίθετη και κατασυκοφάντησε αυτό το κίνημα της πρώτης περιόδου.

Η ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΑΚΩΝ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ
Με την πτώση της Χούντας, όπως είπαμε και παραπάνω, υπήρξε μια ριζοσπαστικοποίηση όλης της κοινωνίας, αλλά και των εργαζόμενων που έζησαν την κατα­πίεση και τη συμπίεση του εισοδήματός τους και αισθάνθηκαν έναν αέρα ε­λευθερίας να πνέει και νέες ιδέες να κυκλοφορούν ελεύθερα. Δεν θα υπήρχε ωστόσο η δυνατότητα για κάτι παραπάνω, αν δεν υπήρχαν πολιτικές ομάδες που υποστήριζαν την ανάγκη άλλης συγκρότησης του συνδικαλιστικού κινήματος. Ποιες πολιτικές ομάδες όμως είχαν αυτή την άποψη;
Κατ’ αρχάς, υπήρχαν πολλές ομάδες της Άκρας Αριστεράς που υποστήριζαν τέτοιες απόψεις, διαφορετικών ιδεολογικών προελεύσεων, που είχαν επηρεα­στεί από τον γαλλικό Μάη, όσο και την Εργατική Αυτονομία στην Ιταλία, με αποκορύφωμα την εξέγερση των εργατών της FIAT, του εργάτη αλυσίδας ή εργάτη-μάζα, όπως έλεγαν διάφοροι αριστεροί βιομηχανικοί κοινωνιολόγοι. Απ’ την άλλη, ένα κομμάτι του ΠΑΚ, επηρεασμένο κι αυτό από το κίνημα της Ιτα­λίας κυρίως, διαμόρφωσε παρόμοιες απόψεις. Είναι γνωστή η ιταλική κουλ­τούρα των Εργοστασιακών Συμβουλίων, με θεωρητικό τον Αντόνιο Γκράμσι, του οποίου οι απόψεις ήταν γνωστές μια και είχαν εκδοθεί ευρέως τα βιβλία του.
Παρ’ όλα αυτά, υπήρχαν και σ’ αυτές τις ομάδες δύο βασικές αντιλήψεις, η μία θεωρούσε ότι πρέπει να υποστηριχτεί αυτό το κίνημα στην κοινωνία και έξω από το εργοστάσιο, ενώ η άλλη θεωρούσε ότι πρέπει να πάνε στα εργοστάσια ως εργάτες για να κάνουν πολιτική δουλειά με τους εργάτες και να μείνουν σε λαϊκές συνοικίες, για να προσεγγίσουν και μ’ αυτόν τον τρόπο την εργατική τάξη.
Ήταν μια άποψη «εργατίστικη», όπως λέγανε τότε, μαοϊκής προέλευσης, από την προτροπή του Μάο «να υπηρετούμε τον λαό», αντίληψη που έχει αποτυπωθεί στο μυθιστόρημα του Ρομπέρ Λινάρ Αυτός που ήρθε απ’ έξω δηλαδή ο «εγκατε­στημένος». Περιγράφει ο συγγραφέας την εμπειρία του όταν πήγε να κάνει πο­λιτική δουλειά σε ένα εργοστάσιο. Παρακαταθήκη σε μια τέτοια αντίληψη ή­ταν και το βιβλίο του Νάνι Μπαλεστρίνι Τα θέλουμε όλα που περιγράφει τον αγώνα των εργατών της FIAT.

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΑΚΟΥ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΜΟΥ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΣΤΟΛΗ ΤΟΥ – Ο ΑΝΤΕΡΓΑΤΙΚΟΣ ΝΟΜΟΣ 330/76
Αν θέλουμε να κάνουμε μια περιοδολόγηση του κινήματος του Εργοστασιακού Συνδικαλισμού, θα το χωρίζαμε σε τρεις περιόδους.
Φθινόπωρο 1974 – Άνοιξη 1975: έχουμε τις πρώτες κινήσεις, τη δημιουργία ερ­γοστασιακών επιτροπών, και τέλος «άγριες απεργίες», όπως στη Νάσιοναλ Καν και την Εσκιμό. Σημειωτέον, πως η απεργία της Νάσιοναλ Καν ήταν η πρώτη απεργία που ξέσπασε.
Άνοιξη 1975 – Μάης 1976: η περίοδος της ακμής των Εργοστασιακών Σωμα­τείων, με ρωμαλέους απεργιακούς αγώνες, αμφισβήτηση του διευθυντικού δι­καιώματος, στοιχεία εργατικού ελέγχου. Αναφέρουμε ενδεικτικά τις εταιρείες ΜΕΛ, ΠΙΤΣΟΣ, ΙΤΤ, Ιζόλα, Λάρκο, Πετζετάκης, και προσπάθεια συντονισμού και ενοποίησης των αγώνων.
Μετά τον αντεργατικό Ν. 330/76 και μέχρι το τέλος του 1977, χτυπιούνται τα περισσότερα Σωματεία, όπως ΜΕΛ και ΙΖΟΛΑ, και απολύονται εκατοντάδες συνδικαλιστές.
Το καλοκαίρι του 1979, μετά από σκληρούς και μακροχρόνιους αγώνες, χτυ­πιούνται και πέφτουν Μαντέμ- Λάκκο, Ντόιτς, ΠΙΤΣΟΣ.
Με απολύσεις 15.000 συνδικαλιστών απάντησε το Κεφάλαιο στην καταστολή του Εργο­στασιακού Συνδικαλισμού. Κατέστρεψε μια εργατική πρωτοπορία που όμοια της δεν πρέπει να ξαναείχε το εργατικό κίνημα. Στη συνέχεια, οι αγώνες ήταν αμυντικοί: «Να ξαναγυρίσουν οι απολυμένοι», ήταν το αίτημα–αναγνώριση της ήττας.

ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΑΥΤΟΥ ΤΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ
Τ ο κίνημα αυτό είχε ανατρεπτικά χαρακτηριστικά, αμφισβητούσε έμπρακτα το διευθυντικό δικαίωμα, στην ουσία αμφισβητούσε την εξουσία του αφεντικού μέσα στο εργοστάσιο. Παρενέβαινε σε θέματα εντατικοποίησης της δουλειάς, σε θέματα υγιεινής και ασφάλειας, στη μείωση του χρόνου εργασίας, στην αύ­ξηση του μεροκάματου. Προέβαλλε την επιθυμία να αυτοδιαχειριστεί αυτά τα εργοστάσια.
Συνδέθηκε με την κοινωνία και ζήτησε συμπαράσταση, την οποία βρήκε. Έγι­ναν άπειρες συναυλίες συμπαράστασης, για ενίσχυση των απεργιακών ταμεί­ων, άπειρες κινητοποιήσεις αλληλεγγύης στον αγώνα τους.
Για μεγάλο χρονικό διάστημα, γινόταν καταλήψεις εργοστασίων, πρωτότυπες κινητοποιήσεις, όπως η πορεία των απεργών της ΜΕΛ, από τη Θεσσαλονίκη στην Αθήνα, εκδίδοταν εφημερίδες για να ευαισθητοποιήσουν τους πολίτες, ό­πως η εφημερίδα της ΜΕΛ.
Παρ’ όλα αυτά, πρέπει να πούμε, πως αυτό το κίνημα δεν είχε προοπτική νίκης, γιατί δεν υπήρχε το πολιτικό κίνημα, ένα κόμμα που θα πολιτικο­ποιούσε αυτό το κίνημα, θα ευαισθητοποιούσε ένα κομμάτι της κοινωνίας και θα έφτανε στη νίκη. Έλειπε, όπως λέμε στην πολιτική, ο υποκειμενικός παρά­γοντας.

ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΗΤΤΑ
Έχει πολύ μεγάλη σημασία να δούμε τι ακολούθησε την ήττα αυτού του κινή­ματος και να δούμε πώς η ήττα σε κοινωνικό επίπεδο μπορεί να μεταλλαχθεί σε νίκη σε πολιτικό επίπεδο.
Φτάνουμε στο 1979, οι αριστεριστές έχουν εκδιωχθεί από τα εργοστάσια, η ήτ­τα είναι φανερή, αλλά και ο νικητής είναι λαβωμένος. Η αστική τάξη στην Ελ­λάδα δεν μπόρεσε να διαχειριστεί αυτή την κρίση, και η ΝΔ έχει υποστεί με­γάλη φθορά. Υπάρχει λοιπόν ένα τεράστιο πολιτικό κενό, και ευρείες κοι­νωνικές δυνάμεις, πληγωμένες, ηττημένες και ανέντακτες, ζητούν στέγη. Το ΠΑΣΟΚ του 25% το 1977 αξιοποίησε την ευκαιρία, ενέταξε στο πρόγραμμά του πολλά αιτήματα αυτού του κινήματος κι έτσι δημιουργήθηκε το πλειοψη­φικό ρεύμα που το έφερε στην εξουσία το 1981.
Βλέπουμε λοιπόν πως ένας κοινωνικός ριζοσπαστισμός που δεν έχει και πολι­τική έκφραση, είναι επόμενο να ηττηθεί. Όμως κάποιες δυνάμεις λιγότερο ριζοσπαστικές θα ’ρθούν να καλύψουν το κενό.
To 1979, το πολιτικό κλίμα προμηνύει την έλευση του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία, ο Καραμανλής έχει μετακινηθεί στην Προεδρία της Δημοκρατίας, η δεξιά βρί­σκεται σε κρίση και έχει να λύσει τα δικά της προβλήματα.
Σ’ αυτήν τη συγκυρία, 6 εργοστασιακά σωματεία, απομεινάρια του παλιού κι­νήματος, αποφασίζουν να ιδρύσουν ομοσπονδία για να συντονίσουν τη δράση τους. Ήδη αυτό από μόνο του ανατρέπει την παλιά δομή, γιατί, για πρώτη φο­ρά, έχουμε μια Ομοσπονδία μέλη της οποίας είναι σωματεία από διαφορετικούς κλάδους και με κοινό σημείο τη μαζικότητα.
Τα σωματεία που δημιούργησαν την Ομοσπονδία Βιομηχανικών Εργοστασια­κών Σωματείων (Ο.Β.Ε.Σ.), όπως την ονόμασαν, ήταν τα ακόλουθα.

1. ΠΙΤΣΟΣ
2. ΕΒΙΟΠ-ΤΕΜΠΟ Αιγάλεω
3. ΕΒΙΟΠ-ΤΕΜΠΟ Χαλκίδας
4. Βαμβακουργία Μαρτίνου
5. Οινοποιία ΚΑΜΠΑΣ
6. ΒΙΣ
   

ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΤΙ ΘΕΛΕΙ Η ΟΒΕΣ
Καθιέρωσε μια νέα μορφή οργάνωσης και δράσης, το εργοστασιακό σωματείο, που αποτελεί το πρώτο βήμα του βιομηχανικού προλεταριάτου για την αυτό­νομη ταξική του οργάνωση και παρέμβαση. Αναπτύχθηκε ως ένας νέος θεσμός εργατικής δημοκρατίας. Τα αιτήματά του είναι ο εργατικός μισθός, η αντίσταση στις απολύσεις, η επέκταση του 40ωρου σε όλα τα εργοστάσια, συνθήκες δουλειάς (υγιεινή-ασφάλεια-ατυχήματα) και τέλος οι ρυθμοί παραγωγής και μορφές συνδιαχείρησης και συναπόφασης.

ΤΟ ΠΑΣΟΚ ΣΤΗΝ ΕΞΟΥΣΙΑ – Ο ΝΟΜΟΣ 1264/82
Το ΠΑΣΟΚ, όπως αναμενόταν, ήρθε στην εξουσία το 1981 με ποσοστό 48% και ένας άλλος αέρας φύσηξε στους εργασιακούς χώρους. Στην πρώτη περίοδο διακυβέρνησής του, έδειξε πως θέλει να εφαρμόσει το πρόγραμμά του. Πολύ σύντομα, λοιπόν, κατέθεσε τον νόμο 1264/82, που ήταν μια σημαντική μεταρρύθ­μιση στις εργασιακές σχέσεις. Αυτή η μεταρρύθμιση έδωσε τη δυνατότητα να ξεφυτρώσουν παντού εργοστασιακά σωματεία σαν τα μανιτάρια και, βέβαια, η γραμμή των κλαδικών σωματείων ισοπεδώθηκε.
Η Ο.Β.Ε.Σ. αναφέρει πως, στο τέλος του 1983, τα Σωματεία μέλη της είχαν φτάσει τα 150. Αλλά δεν ήταν μόνο η Ο.Β.Ε.Σ. Γιατί πολλές μεγάλες επιχειρή­σεις, όπως η ΠΕΙΡΑΪΚΗ –ΠΑΤΡΑΪΚΗ, το ΑΙΓΑΙΟΝ, η ΒΕΛΚΑ, μεγάλες μο­νάδες της κλωστοϋφαντουργίας δεν ανήκαν στην Ο.Β.Ε.Σ. Αυτές οι μονάδες, μαζί με άλλες, συμμετείχαν στις απεργίες της Γ.Σ.Ε.Ε. και την έκα­ναν Γ.Σ.Ε.Ε., και της βιομηχανικής εργατικής τάξης, ενώ στις μέρες μας έχει μετατραπεί σε Γ.Σ.Ε.Ε. της εξασφαλισμένης εργασίας, του ευρύτερου Δημό­σιου τομέα και των Τραπεζών.
Η κατάσταση αυτή πάντως δημιούργησε πολλά προβλήματα, που θα φανούν στη συνέχεια. Είπαμε προηγουμένως πως οι συνδικαλιστές της πρώτης περιόδου 1974-1979 πήγαν στα σπίτια τους, έχοντας όμως αποκτήσει συνδικαλι­στική πείρα. Αυτοί δεν γεύτηκαν τη χαρά της νίκης. Όπως συμβαίνει συνήθως, αυτοί που ακολουθούν γεύονται τους καρπούς των αγώνων της προηγού­μενης γενιάς. Με την ανάπτυξη του συνδικαλιστικού κινήματος της περιόδου, ένας τεράστιος αριθμός νέων συνδικαλιστών πέρασε στο προσκήνιο, που δεν είχε όμως καμία προηγούμενη πείρα και ταυτόχρονα δεν είχε προσανατολι­σμό. Επομένως, ήταν εύκολο, όπως και έγινε, να αποτελέσει μια εκτεταμένη συνδικαλιστική γραφειοκρατία προς ίδιον όφελος, να ενσωματωθεί, δηλαδή, αντί να εκφράσει την εργατική τάξη και να αποτελέσει μια πρωτοπορία, που θα ο­δηγούσε την εργατική τάξη, μέσα από αγώνες, στη διεύρυνση των μεταρρυθμί­σεων.

ΑΠΟΠΕΙΡΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΗΣ Σ’ ΑΥΤΑ ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ
Υπήρξαν πολλές απόπειρες απάντησης σ’ αυτά τα προβλήματα, για να μην έ­χουμε την πορεία που περιγράψαμε, δηλαδή της ενσωμάτωσης. Σ’ αυτό το κεί­μενο, μας ενδιαφέρει κυρίως η άποψη που έθετε ως προοπτική τον εργατικό έλεγχο και την αυτοδιαχείριση και όχι η άποψη κυρίως του Κ.Κ.Ε., που έθετε ως στόχο την κρατικοποίηση.
Με δύο λόγια, πρέπει να εξηγήσουμε τι είναι ο εργατικός έλεγχος, γιατί η αυ­τοδιαχείριση είναι πιο γνωστή ως έννοια.
Εργατικός έλεγχος είναι η προσπάθεια, από το σωματείο, εγκαθίδρυσης μιας α­ντί- εξουσίας μέσα στο εργοστάσιο, που δρα σε όλα τα επίπεδα, παρεμβαίνει σε όλα τα επίπεδα λειτουργίας του εργοστασίου, και χωρίς να συν-διαχειρίζεται, προετοιμάζεται για την αυτοδιαχείριση.
Πρώτη απ’ όλους η Ο.Β.Ε.Σ. προσπάθησε να φτιάξει ένα επίπεδο εργατικής συνείδησης, μέσα από συνέδρια και συνδιασκέψεις που λειτουργούσαν και ως Σεμι­νάρια Επιμόρφωσης των μελών της. Εξέδωσε και έναν τόμο με τα πρακτικά των ερ­γασιών της, με αναλύσεις, ομιλίες και εξωτερικών συνεργατών της διανοουμέ­νων, όπως για παράδειγμα του Ελληνοαμερικανού Τζέιμς Πέτρας (James Petras). Στη συνέχεια, εξέδωσε εφημερίδα με τίτλο Εργατική Αυτοδιαχείριση, με σκοπό την προώ­θηση της αντίληψής της. Δεν είναι τυχαία η κόντρα του Κ.Κ.Ε. με την ύπαρξη αυτής της Ομοσπονδίας.
Το Κέντρο Μεσογειακών Μελετών προσπάθησε να κάνει συνέδρια, σεμινάρια και να ανοίξει ένα διάλογο, για το ποια θα πρέπει να είναι η παρέμβαση του Εργατικού Κινήματος. Πρωτοστατούσε και εδώ ο Τζέιμς Πέτρας.
Υπήρχε ακόμα το Περιοδικό Συμβούλια, για τον Εργατικό Έλεγχο και την Αυτοδιαχείριση, από ομάδα συνδικαλιστών του εργοστασιακού χώρου, που συμφωνούσε στη δραστηριότητα αυτή και το Κέντρο Μεσογειακών Μελετών.
Τέλος πολλά περιοδικά όπως η ελληνική έκδοση του αμερικάνικου Monthly Review, το περιοδικό ΡΗΞΗ κ.ά. προσπάθησαν να βοηθήσουν αυτόν τον προ­βληματισμό για το που θα πάει το Εργατικό Κίνημα.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Με δύο λόγια, αυτό το κίνημα συρρικνώθηκε με τα πολλά εργοστάσια που έκλεισαν, με την αποβιομηχάνιση που ακολούθησε, ενώ ένα άλλο κομμάτι ακολούθησε τον εύκολο δρόμο της ενσωμάτωσης, του να γίνει δηλαδή κομμάτι της συνδικαλι­στικής γραφειοκρατίας και να χρησιμοποιήσει αυτό το βήμα για κοινωνική άνοδο. Αρκετοί συνδικαλιστές έγιναν βουλευτές και υπουργοί την κατοπινή περίοδο.
Το εργοστασιακό κίνημα τελικά νίκησε, αλλά πέτυχε μια Πύρρειο Νίκη, γιατί δεν κατάφερε να ολοκληρώσει την παρέμβασή του. Παραμένει όμως ως θε­σμός και γνώση, για να χρησιμοποιηθεί στους μελλοντικούς νέους αγώνες του Εργατικού Κινήματος.