Οι διαπραγματεύσεις έχουν σταματήσει. Ο Τραμπ συνεχίζει να αλλάζει τις πολιτικές του. Οι Ουκρανοί, με την υποστήριξη των Ευρωπαίων, παίρνουν τα πράγματα στα χέρια τους.
Από την Anne Applebaum 24 Σεπτεμβρίου 2025, The Atlantic
Σε ένα τμήμα ενός τεράστιου αποθηκευτικού χώρου στην κεντρική Ουκρανία, οι εργάτες έχουν στοιβάξει σε τακτικές σειρές κάτι που μοιάζει με μικρά φτερά αεροπλάνου. Σε ένα άλλο τμήμα, μια ομάδα ανδρών είναι μαζεμένη γύρω από κάτι που μοιάζει με το σώμα ενός αεροσκάφους και ρυθμίζουν έναν ηλεκτρονικό πίνακα.
Σε πρόχειρους χώρους αλλού στην Ουκρανία, οι εργαζόμενοι κατασκευάζουν αυτά τα ηλεκτρονικά πάνελ από το μηδέν: Μου είπαν ότι οι χρυσοχόοι αποδείχθηκαν ιδανικοί για αυτό το είδος της λεπτομερούς κατασκευής. Οι διάσημες μανικιουρίστριες της Ουκρανίας είναι επίσης εξαιρετικές σε αυτό.
Δεν είναι οι μόνοι που είναι καινούργιοι σε αυτή τη δουλειά. Όλοι σε αυτό το εργοστάσιο είχαν διαφορετικό επάγγελμα πριν από τρία χρόνια, επειδή αυτό το εργοστάσιο δεν υπήρχε πριν από τρία χρόνια. Ούτε υπήρχε η ουκρανική βιομηχανία drones, της οποίας αποτελεί μέρος. Oλοι σε αυτό το εργοστάσιο παραγωγής αποτελούν τώρα μέρος μιας σημαντικής αλλαγής στην πολιτική και την οικονομία του πολέμου, η οποία δεν έχει γίνει πλήρως κατανοητή από όλους τους συμμάχους της Ουκρανίας.
Κάποτε εξαρτώμενοι σχεδόν εξ ολοκλήρου από τις εισαγωγές όπλων από το εξωτερικό, οι Ουκρανοί παράγουν πλέον εκατομμύρια drones, μεγάλα και μικρά, καθώς και άλλα είδη όπλων, κάθε χρόνο. Τα χρησιμοποιούν κυρίως στην πρώτη γραμμή, όπου έχουν εμποδίσει τους Ρώσους να σημειώσουν μεγάλα κέρδη φέτος, και έχουν μεριμνήσει ώστε κάθε έδαφος που καταλαμβάνεται από τους Ρώσους να έχει τρομερό κόστος, σε εξοπλισμό και ζωές. Οι Ουκρανοί έχουν επίσης χρησιμοποιήσει θαλάσσια drones για να καθαρίσουν τις ακτές της Μαύρης Θάλασσας από ρωσικά πλοία, ένα επίτευγμα που φαινόταν αδύνατο να το φανταστεί κανείς στην αρχή του πολέμου.
Τέλος, χρησιμοποιούν drones για να χτυπήσουν μακρινούς στόχους, βαθιά μέσα στη Ρωσία, και τελευταία χτυπούν πάρα πολλούς στρατιωτικούς στόχους, διυλιστήρια και πετρελαιαγωγούς, ώστε ορισμένοι Ουκρανοί πιστεύουν ότι μπορούν να προκαλέσουν αρκετή ζημιά για να αναγκάσουν τους Ρώσους να τερματίσουν τον πόλεμο. Την Δευτέρα, για παράδειγμα, χτύπησαν για άλλη μια φορά το εργοστάσιο επεξεργασίας καυσίμων της Gazprom στο Αστραχάν, ένα από τα μεγαλύτερα συγκροτήματα πετροχημικών εγκαταστάσεων στον κόσμο και σημαντική πηγή βενζίνης και ντίζελ. Χθες, χτύπησαν ένα βασικό τμήμα ενός αγωγού πετρελαίου στο Μπριάνσκ. Πιθανώς ο Πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι μετέδωσε αυτή την αισιοδοξία στον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος χθες ανέτρεψε και πάλι τις προηγούμενες πολιτικές της κυβέρνησής του και δήλωσε ότι η Ουκρανία είναι «σε θέση να πολεμήσει και να ΑΝΑΚΤΗΣΕΙ όλη την Ουκρανία στην αρχική της μορφή».
Η εταιρεία που επισκέφθηκα, η Fire Point, ειδικεύεται σε όπλα γι’ αυτές τις επιθέσεις μεγάλου βεληνεκούς, παράγοντας μεγάλα drones που μπορούν να ταξιδέψουν έως και 1.400 χιλιόμετρα και να παραμείνουν στον αέρα για επτά ώρες. Η Fire Point προσέλκυσε πρόσφατα την προσοχή στο νεότερο προϊόν της, τον πύραυλο κρουζ Flamingo, ο οποίος μπορεί να χτυπήσει στόχους σε απόσταση 3.000 χιλιομέτρων, ενώ η εταιρεία δοκιμάζει και βαλλιστικούς πυραύλους. [ ] . Ο Τραμπ δεν έχει ασκήσει ακόμη καμία πραγματική πίεση στη Ρωσία και σταδιακά αποσύρει τις κυρώσεις της κυβέρνησης Μπάιντεν, αρνούμενος να τις ανανεώσει. Στοχεύοντας τη ρωσική βιομηχανία πετρελαίου και φυσικού αερίου, οι Ουκρανοί έχουν επιβάλει «κυρώσεις» από μόνοι τους.
Αυτή η εκστρατεία δεν είναι καινούργια. Μίλησα με έναν Ουκρανό αξιωματικό που είναι υπεύθυνος για τον συντονισμό της εκστρατείας βομβαρδισμών μεγάλου βεληνεκούς και μου είπε ότι οι «σποραδικές» προσπάθειες να χτυπηθούν στόχοι βαθιά μέσα στη Ρωσία άρχισαν αμέσως μετά την έναρξη της εισβολής. Αφότου οι Ουκρανοί έλαβαν μερικά αμερικανικά drones στο πλαίσιο ενός προγράμματος που ονομάζεται Phoenix Ghost, οι προσπάθειές τους έγιναν πιο σοβαρές. Ένας πρώην στρατιώτης που τώρα ασχολείται με την κατασκευή drones μου είπε ότι ούτε οι Ουκρανοί ήταν προετοιμασμένοι να τα χρησιμοποιήσουν. Αυτός και μερικοί συνάδελφοί του βρήκαν κιβώτια με drones σε μια αποθήκη μαζί με άλλο αμερικανικό εξοπλισμό κατά το πρώτο έτος του πολέμου και έμαθαν πώς να τα χρησιμοποιούν από βίντεο που βρήκαν στο διαδίκτυο. Μόνο αργότερα έλαβαν πραγματική εκπαίδευση.
Όποια και αν ήταν τα μειονεκτήματά τους, αυτές οι αμερικανικές δωρεές ενέπνευσαν τη δημιουργία μονάδων μακράς εμβέλειας drones. Ορισμένες ανήκουν στο στρατό, άλλες συνδέονται με τις ουκρανικές μυστικές υπηρεσίες. Καθώς άρχισαν να κατανοούν την τεχνολογία, οι διοικητές των μονάδων, όπως και οι ομάδες που χρησιμοποιούν drones στο πεδίο της μάχης και στη θάλασσα, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι χρειάζονταν τα δικά τους drones, καθώς και τη δική τους έρευνα και ανάπτυξη drones, με συνεχή ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των χειριστών στην πρώτη γραμμή και των μηχανικών παραγωγής. Όπως μου είπε ο αξιωματικός, «Όλα τα σημαντικά ξεκίνησαν πριν από ένα χρόνο, όταν οι Ένοπλες Δυνάμεις της Ουκρανίας άρχισαν να λαμβάνουν μεγάλες ποσότητες drones ουκρανικής κατασκευής». Μόλις δημιουργήθηκαν οι δικές τους γραμμές παραγωγής, δεν ήταν πλέον εξαρτημένοι από τεχνολογία που είχε εφευρεθεί αλλού και μπορούσαν να την ενημερώνουν συνεχώς για να αντιμετωπίζουν τις εξελίξεις στις ρωσικές τακτικές και την τεχνολογία ηλεκτρονικού πολέμου: «Αυτό που είχαμε πριν από δύο χρόνια ή πριν από ένα χρόνο», είπε ο αξιωματικός, «είναι εντελώς διαφορετικό από αυτό που χρησιμοποιούμε τώρα». Ένα όπλο που λειτουργούσε τον περασμένο χειμώνα μπορεί να μην ήταν πλέον χρήσιμο το καλοκαίρι.
Ως αποτέλεσμα της νέας τεχνολογίας και της αυξημένης δυνατότητας, ο αριθμός των επιθέσεων εντός της Ρωσίας έχει αυξηθεί. Ο αξιωματικός μου είπε ότι οι μονάδες μακράς εμβέλειας drones της Ουκρανίας πραγματοποιούν τώρα αρκετές δεκάδες επιθέσεις στη Ρωσία κάθε βράδυ.
Μέχρι πρόσφατα, ο αντίκτυπος της εκστρατείας με μακράς εμβέλειας drones ήταν δύσκολο να εκτιμηθεί. Οι Ουκρανοί δεν παραδέχονται πάντα ότι χτυπούν στόχους βαθιά μέσα στη Ρωσία, και oι ρωσικές αρχές καταβάλλουν επίσης σημαντικές προσπάθειες για να κρύψουν αυτές τις επιθέσεις και τις ζημιές που προκαλούν, τόσο από τον δικό τους πληθυσμό όσο και από τον υπόλοιπο κόσμο. Σε μια περίπτωση, οι Ουκρανοί έμαθαν από δορυφορικές εικόνες ότι τα drones τους είχαν επιτεθεί με επιτυχία σε ένα στρατιωτικό αεροδρόμιο. Μπορούσαν να δουν συντρίμμια, διαρροή πετρελαίου και άλλα στοιχεία που αποδείκνυαν την επιτυχία της επίθεσης. Μόλις τρεις ώρες αργότερα, όλα αυτά τα στοιχεία είχαν εξαφανιστεί: οι Ρώσοι είχαν καθαρίσει το αεροδρόμιο και την πίστα.
Μερικές φορές, τα στοιχεία εμφανίζονται ούτως ή άλλως, συνήθως μέσω ενός βίντεο που δημοσιεύεται στο Telegram. Ωστόσο μπορεί να είναι δύσκολο να γνωρίζουμε αν αυτές οι δραματικές πυρκαγιές προκαλούνται από drones ή από την ακόμη πιο μυστική εκστρατεία σαμποτάζ της Ουκρανίας εντός της Ρωσίας, στην οποία φέρεται να συμμετέχουν τόσο Ρώσοι όσο και Ουκρανοί.
Ο Ουκρανός αξιωματικός μου είπε ότι, από την αρχή του πολέμου, οι συνάδελφοί του συνειδητοποίησαν ότι οι Ρώσοι δεν αποθαρρύνονται από τον θάνατο των στρατιωτών τους: «Η Ρωσία μπορεί να αντέξει εξαιρετικά υψηλά επίπεδα απωλειών και ανθρώπινων ζωών. Δεν τους νοιάζει η ζωή των ανθρώπων». Ωστόσο, «τους πονάει να χάνουν χρήματα».: «Επομένως, είναι φυσικό ότι πρέπει να μειώσουμε τα χρήματα που έχουν στη διάθεσή τους». Το πετρέλαιο και τα πετρελαϊκά προϊόντα παρέχουν το μεγαλύτερο μέρος των κρατικών εσόδων της Ρωσίας. Έτσι, η πετρελαϊκή βιομηχανία έγινε ο σημαντικότερος στόχος των Ουκρανών.
Από τον Αύγουστο, 16 από τα 38 ρωσικά διυλιστήρια έχουν πληγεί, μερικά από αυτά πολλές φορές. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται εγκαταστάσεις στη Σαμάρα, το Κρασνοντάρ, το Βόλγκογκραντ, το Νοβοκουϊμπίσεφσκ και το Ριαζάν, καθώς και αποθήκες πετρελαίου στο Σότσι, ένας τερματικός σταθμός πετρελαίου στο Πριμόρσκ, στη Βαλτική, και αντλιοστάσια κατά μήκος ενός άλλου αγωγού που τροφοδοτεί αργό πετρέλαιο στο Ουστ-Λούγκα, στο βόρειο τμήμα της Βαλτικής. Τον Αύγουστο, οι Ουκρανοί χτύπησαν επίσης το αντλιοστάσιο Unecha, ένα κρίσιμο τμήμα του αγωγού Druzhba που συνδέει τη Ρωσία με την Ευρώπη και εξακολουθεί να τροφοδοτεί με πετρέλαιο την Ουγγαρία και τη Σλοβακία, τις δύο ευρωπαϊκές χώρες που έχουν επιδιώξει να εμποδίσουν ή να υπονομεύσουν τις κυρώσεις κατά της Ουκρανίας (και τα μόνα δύο ευρωπαϊκά κράτη μέλη του ΝΑΤΟ που, μαζί με την Τουρκία, εισάγουν ρωσικό πετρέλαιο).
Το γεγονός αυτό είχε ως αποτέλεσμα οι συνολικές εξαγωγές πετρελαίου της Ρωσίας να βρίσκονται στο χαμηλότερο σημείο τους από την έναρξη του πολέμου, ενώ οι Ρώσοι εξαντλούν τα αποθέματα πετρελαίου στη χώρα τους. Ο διοικητής των Δυνάμεων Μη Επανδρωμένων Συστημάτων της Ουκρανίας δήλωσε ότι έχει καταστραφεί περισσότερο από το ένα πέμπτο της ρωσικής διυλιστικής ικανότητας. Το καθεστώς έχει απαγορεύσει την εξαγωγή προϊόντων διυλισμένου πετρελαίου, επειδή δεν υπάρχουν επαρκείς ποσότητες για την εγχώρια αγορά. Τα βενζινάδικα είναι κλειστά ή έχουν ελλιπή προμήθεια σε περιοχές που βρίσκονται σε ολόκληρη τη χώρα, συμπεριλαμβανομένων των προαστίων της Μόσχας και της Αγίας Πετρούπολης. Λογαριασμοί στο Telegram δημοσιεύουν βίντεο με αυτοκίνητα που περιμένουν σε τεράστιες ουρές. Νωρίτερα αυτό το μήνα, η κρατική εφημερίδα Izvestiya παραδέχτηκε στους αναγνώστες της ότι σοβαρή έλλειψη καυσίμων παρατηρείται στην κεντρική και ανατολική Ρωσία, καθώς και στην Κριμαία.
Αθόρυβα, οι Ευρωπαίοι υποστηρίζουν τη στρατηγική της Ουκρανίας. Οι Γερμανοί θα επενδύσουν 10,5 δισεκατομμύρια δολάρια για τη στήριξη της Ουκρανίας φέτος και το επόμενο έτος, μεγάλο μέρος των οποίων θα δαπανηθεί για την κατασκευή drones. Η Σουηδία έχει δεσμευτεί για 7,4 δισεκατομμύρια δολάρια. Η απόφαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να επενδύσει 6 δισεκατομμύρια δολάρια σε μια «Συμμαχία Drones» με την Ουκρανία έχει ως κύριο στόχο την κατασκευή αμυντικών συστημάτων κατά των drone κατά μήκος των ανατολικών συνόρων της Ευρώπης, αλλά αυτά τα χρήματα θα επιταχύνουν επίσης την παραγωγή και θα ωφελήσουν και την Ουκρανία.
Τόσο οι Ουκρανοί όσο και οι Ευρωπαίοι σύμμαχοί τους εξετάζουν επίσης επισταμένως τον λεγόμενο «σκιώδη στόλο», τα πετρελαιοφόρα που ταξιδεύουν σήμερα σε όλο τον κόσμο υπό σημαίες ευκαιρίας, πλαστές σημαίες ή χωρίς σημαία, μεταφέροντας παράνομο ρωσικό πετρέλαιο. Πολλά από αυτά είναι παλιά, επικίνδυνα πλοία, με άπειρο πλήρωμα και ελάχιστη ή καθόλου ασφάλιση. Ορισμένα έχουν ήδη εμπλακεί σε ατυχήματα και θα μπορούσαν να προκαλέσουν πραγματική περιβαλλοντική ζημιά στη Βαλτική Θάλασσα.
Η Σουηδία, η Γερμανία και η Δανία έχουν όλες ανακοινώσει ότι θα ελέγξουν τα έγγραφα αυτών των σκιωδών δεξαμενόπλοιων και θα επιβάλουν κυρώσεις σε εκείνα που δεν είναι ασφαλισμένα, προσθέτοντας τα σε έναν αυξανόμενο κατάλογο κυρωθέντων πλοίων. Εξετάζονται επίσης πιο ακραία μέτρα, όπως η πλήρης απαγόρευση της κυκλοφορίας αυτών των μη σηματοδοτημένων και μη ασφαλισμένων πλοίων στη Βαλτική.
Αλλά αυτό θα πάρει χρόνο, τον οποίο κανείς στην Ουκρανία δεν θέλει να σπαταλήσει. Κανείς δεν θέλει να περιμένει τον Τραμπ να επιβάλει νέες κυρώσεις στη Ρωσία. Τα drones, τα οποία μπορούν να υπερασπιστούν την πρώτη γραμμή και να μεταφέρουν τη μάχη βαθιά μέσα στη Ρωσία, μπορούν να κάνουν περισσότερα. Σε ομιλία του προς τον λαό στις 14 Σεπτεμβρίου, ο Ζελένσκι το έθεσε πολύ σαφώς: «Οι πιο αποτελεσματικές κυρώσεις – αυτές που λειτουργούν πιο γρήγορα – είναι οι πυρκαγιές στα διυλιστήρια πετρελαίου της Ρωσίας, στους τερματικούς σταθμούς και στις αποθήκες πετρελαίου». Ελλείψει μιας αμερικανικής πολιτικής που να προσφέρει κάτι περισσότερο από ρητορική, οι Ουκρανοί, με την υποστήριξη της Ευρώπης, θα επιδιώξουν τη δική τους λύση.
