Δημοσιεύουμε σε συνέχειες το κεφάλαιο για τον Ιωάννη Καποδίστρια από το βιβλίο του Γιώργου Καραμπελιά, 1821-2021, Ρέκβιεμ ή Αναγέννηση (Εναλλακτικές Εκδόσεις).
Η όξυνση των εσωτερικών αντιθέσεων και ο διχασμός
Ο Καποδίστριας, φοβούμενος τη φατριαστική λογική που πρυτάνευε στα ελληνικά πολιτικά πράγματα, είχε επιχειρήσει αρχικώς να ικανοποιήσει τουλάχιστον συμβολικά τις περισσότερες πολιτικές ομάδες με τη συμπερίληψη εκπροσώπων τους στο Πανελλήνιον. Ο Σπυρίδων Τρικούπης, που χρημάτισε μέλος της κυβέρνησής του μέχρι τον Σεπτέμβριο του 1829, τον χαρακτηρίζει «ἄτολμον πολιτευτὴν» διότι, αντί να στηριχτεί στη Συνέλευση την οποία μπορούσε να κατευθύνει, προτίμησε να την καταργήσει, δημιουργώντας περισσότερες αντιπαλότητες. Και σε μια τέτοια συμπεριφορά δεν τον προδιέθετε μόνο η πολιτική διαδρομή του στην Ιόνιο Πολιτεία και τη ρωσική κυβέρνηση αλλά και η πολύ αρνητική άποψη του για τους «φατριαστές Έλληνες» και οι ελλιπείς γνώσεις του για το ελληνικό σύστημα εξουσίας. Επιπλέον, έχει βάσιμα υποστηριχτεί πως ένας από τους όρους που έθεσε ο τσάρος Νικόλαος για να τον στηρίξει ήταν η κατάργηση του φιλελευθέρου ελληνικού πολιτικού συστήματος.
Ο Καποδίστριας, εξαιρετικά ακέραιος ο ίδιος, ένιωθε ιδιαίτερη αποστροφή για τις ελληνικές «ελίτ». Θεωρούσε τους κοτζαμπάσηδες τουρκόφρονες και πολλούς από τους οπλαρχηγούς πλιατσικολόγους· απεχθανόταν τους Φαναριώτες και τους έμπορους της Σύρου, τους οποίους κατηγορούσε ότι συναλλάσσονταν ακόμα και με τον Ιμπραήμ· τους νεαρούς λογίους τους θεωρούσε κενούς φρασεολόγους, τους δε Υδραίους κατ’ εξοχήν «μεταλλοθέους». Τους μόνους που υποστήριζε με κάθε μέσο ήταν οι βιοτέχνες και οι αγρότες, που του το ανταπέδιδαν με βαθιά αισθήματα αγάπης και τον αποκαλούσαν «μπάρμπα Γιάννη» διασφαλίζοντάς του και την πολιτική πλειοψηφία.
Ωστόσο, η αποξένωσή του από όλες τις διοικούσες ελίτ, ακόμα και αυτές που είχαν αναδειχθεί στη διάρκεια της Επανάστασης, και ο μάλλον αυταρχικός τρόπος διακυβέρνησης τον υποχρέωναν να στηρίζεται, ιδιαίτερα μετά το 1830, σε λίγους επιλεγμένους οπλαρχηγούς, όπως τον Κολοκοτρώνη, τον Νικηταρά, και σε όλο και περισσότερους ετερόχθονες. Και αν ο Ηπειρώτης Κωνσταντίνος Ράδος και ο Κεφαλλονίτης Κωνσταντίνος Μεταξάς είχαν πρωτοστατήσει στην Επανάσταση, με οργή αντιμετωπίζονται οι πολυπληθείς απόλεμοι Επτανήσιοι που τον περιστοιχίζουν – οι δύο αδελφοί του, ο Αυγουστίνος και ο Βιάρος, ο Ιωάννης Γεννατάς, ο Μουστοξύδης και πολλοί άλλοι. Ιδιαίτερα αρνητικό ρόλο θα διαδραματίσουν οι αδελφοί του, κυρίως ο Βιάρος, καθώς και οι Γεννατάς και Μεταξάς, που αντιστρατεύονταν συστηματικά κάθε προσπάθεια συνδιαλλαγής με τους αντιπολιτευόμενους την οποία επιχειρούσε ο Καποδίστριας.
Κατ’ αυτόν τον τρόπο όμως οδηγούνταν σε σταδιακή αποξένωση από όλα τα ελληνικά «τζάκια» και έτεινε «να χάσει» τις πόλεις, διατηρώντας μόνο τις αγροτικές περιοχές. Δηλαδή, σε μια κοινωνία πολύμορφη από τη φύση της (νησιά, ορεινές περιοχές, μικρές πεδιάδες, με διαφορετικές πολιτικές παραδόσεις) και πολυδιασπασμένη, που είχε τραβήξει τα πάνδεινα από οκτώ χρόνια καταστροφών και ενώ ο πόλεμος δεν είχε ακόμα τελειώσει, ο Καποδίστριας προσπάθησε να εφαρμόσει αμέσως και με άκαμπτο τρόπο ένα ενιαίο κυβερνητικό και διοικητικό σύστημα. Έτσι δεν συγκροτούσε τις απαραίτητες κοινωνικές και πολιτικές συμμαχίες για να επιτευχθεί μια σταδιακή μετάβαση σε μια νέα ανορθωτική κανονικότητα. Χαρακτηριστική των αντιλήψεών του είναι μια επιστολή του προς τον Ιγνάτιο Ουγγροβλαχίας, με αφορμή τη χρησιμοποίηση των χρημάτων που είχαν παραχωρήσει η Γαλλία (500.000 φράγκα μηνιαίως) και η Ρωσία (1.500.000 εκ. φράγκα εφάπαξ) στο ελληνικό κράτος:
“… Μόνον ὀλίγοι τινὲς ἀπατῶνται, νομίζοντες, ὅτι τὰ χρήματα ταῦτα (βοηθήματα Ρωσίας και Γαλλίας) είναι δι’ αυτοὺς καὶ μέλλωσι νὰ πάθωσι ὅ,τι καὶ αἱ λίραι τοῦ δανείου. Ὅτι μὲν κλέπτουσι παντοῦ, ὅπου διοίκησις ὑπάρχει, εἶναι ἀναμφίβολον.Ἀλλὰ δὲν εὑρίσκεται τόπος εἰς ἐμὲ γνωστός, ὅπου πλησίον τῶν κλεπτῶν νὰ ὑφίστανται χιλιάδες καὶ χιλιάδες οἰκογενειῶν ἀγαίων, ἀνεστίων καὶ καταπείνων, καθὼς ἐν Ἑλλάδι· πάσχουσιν ἐξ αἰτίας τῶν κλεπτιστάτων ἀρχόντων, ὑπουργῶν τε καὶ καπιτάνων, καὶ ἐνθαρρύνατέ με, ἂν δύνασθε, νὰ εἶμαι συγκαταβατικὸς πρὸς μίαν δράκα ἀνθρωπαρίων μεταλλοθέων … (Επιστολαί Ι.Α. Καποδίστρια, τ. Β΄, σ. 134).“
Ακόμα χαρακτηριστικότερη ίσως υπήρξε η απάντηση του Ιγνατίου ο οποίος είχε αίσθηση της ελληνικής πραγματικότητας (ίσως καθ’ υπερβολήν), έχοντας περάσει και ο ίδιος από το σχολείο του Αλή πασά, και δικαίως φοβόταν πως ο ακέραιος, άτεγκτος και αυταρχικός χαρακτήρας του δεν θα του επέτρεπε να συγκροτήσει τις απαραίτητες συμμαχίες:
“Μὴ ζητᾶτε ἁγίους εἰς τὴν δούλευσιν… Εἶδα τοὺς Γάλλους εἰς τὴν Ἰταλίαν καὶ τοὺς Ρώσους εἰς τὴν Βλαχίαν, καὶ γνωρίζω, ὅτι εἰς καιρὸν πολέμου αἱ καταχρήσεις εἶναι ἄφευκτοι. Φθάνει νὰ εἶναι δραστήριοι ἄνθρωποι, νὰ ἐνεργῶσι κατὰ γράμμα τὰς προσταγάς σας, καὶ ἂν ὠφεληθῶσι καὶ κάτι, ἂς μὴ σᾶς κακοφαίνεται, ἐπειδὴ ὁμοίους σας νὰ εὕρετε εἶναι ἀδύνατον ” (Εμμ. Πρωτοψάλτης, Ιγνάτιος…,1961, σ. 139).
Έτσι, ενώ πραγματοποίησε ένα κυριολεκτικά κολοσσιαίο έργο, μάλλον ατύχησε στον χειρισμό των υπαρκτών πολιτικών και κοινωνικών εξουσιαστικών δυνάμεων, καθώς επιχείρησε να τις περιθωριοποιήσει, εντάσσοντας μόνο ατομικά κάποιους εκπροσώπους τους στον μηχανισμό της διακυβέρνησης, με αποτέλεσμα να πολλαπλασιάσει τις αντιπαλότητες.
Η αντιπολίτευση εναντίον του είχε ως επίκεντρο τους κοτζαμπάσηδες του Μοριά –κατ’ εξοχήν τους Μαυρομιχαλαίους–, τους Υδραίους πλοιοκτήτες, τους Ερμουπολίτες μεγαλεμπόρους αλλά και το μεγαλύτερο μέρος των λογίων οι οποίοι, ιδιαίτερα μετά την Ιουλιανή Επανάσταση του 1830 στη Γαλλία, θα στραφούν μαζικά εναντίον του. Χαρακτηριστική και ιδιαίτερα επιδραστική υπήρξε η στροφή του Κοραή, με την τεράστια επιρροή που διέθετε και οποίος μετά το 1830 θα μεταβληθεί σε ορκισμένο εχθρό του, καθώς και η έντονα αντικαποδιστριακή ποίηση-λίβελλοι του Αλέξανδρου Σούτσου.
Διηγείται ο Κολοκοτρώνης
“…Ἀφοῦ ἐκλέχθη ἡ Γερουσία, ἐσύστησε ὁ Κυβερνήτης καὶ ἐπιτροπὴ διὰ νὰ ἑτοιμάσει σύνταγμα. Μερικοὶ προύχοντες ἐδυσαρεστήθηκαν· κοντὰ εἰς αὐτοὺς οἱ Ὑδραῖοι, διατὶ δὲν τοὺς ἔδιδε ὁ Κυβερνήτης εὐθὺς τὰ ὅσα εἶχαν ἐξοδεύσει εἰς τὴν ἐπανάστασιν. Οἱ Χῖοι, διατὶ τοὺς ἐζήτησε λογαριασμόν. Ἐκακοφάνηκε καὶ μερικῶν λογιοτάτων, διὰ τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἐφημερίδος…. Ἠμπορεῖ μεταξὺ τῶν προκομμένων νὰ ἐπίστευαν, ὅτι εἶναι καλὸ τὸ σύνταγμα διὰ νὰ ἔμβει εἰς ἐνέργειαν εὐθύς, πλὴν οἱ κοτσαμπασῆδες καὶ μερικοὶ ἄλλοι τὸ μετεχειρίστηκαν ὡς πρόσχημα. Ἐμβῆκε μέσα καὶ ξένος δάκτυλος καὶ ἐρέθιζε τὰ πράγματα.”
Τρία υπήρξαν τα κέντρα της αντικαποδιστριακής αντιπολίτευσης, η Μάνη, η Σύρος και κατ’ εξοχήν η Ύδρα.
Στη Μάνη, ήδη από το Πάσχα του 1830, εξελίσσεται μια ανταρσία διαρκείας με αίτημα την μη καταβολή φόρων όπως είχε γίνει κατά δύο πρώτα χρόνια 1828-1829, λόγω απόλυτης ένδειας των κατοίκων· παράλληλα δε, το προϊόν των λοιπών εσόδων να συνεχίσει να εισπράττεται από την οικογένεια του Μπέη της Μάνης, Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, η οποία βρισκόταν όντως σε άθλια οικονομική κατάσταση. Τον Δεκέμβριο του 1830 συγκρότησαν και μια παράνομη Προσωρινή Διοίκηση στην Τζίμοβα, τη σημερινή Αρεόπολη, ενώ, μετά από πολλά επεισόδια και συγκρούσεις που ενέπλεξαν πολλούς από την πολυπληθή οικογένεια Μαυρομιχάλη, ο ίδιος ο Πετρόμπεης συνελήφθη και φυλακίστηκε στο Ναύπλιο.
Η δεύτερη σημαντική εστία αντίδρασης υπήρξε η Ερμούπολη, η μεγαλύτερη και πλουσιότερη πόλη του ελληνικού κράτους εκείνη την περίοδο. Εδώ είχαν καταφύγει, μετά την καταστροφή του 1822, περίπου 5.000 Χιώτες και ίδρυσαν την πόλη, μαζί με άλλους πρόσφυγες, η οποία σύντομα κατέστη κέντρο του διεθνούς εμπορίου αλλά και ο χώρος όπου ανακυκλώνονταν τα τεράστια έσοδα της πειρατείας – την οποία κατέστειλε δραστικά ο Κυβερνήτης. Παράλληλα, ο κυβερνήτης απαιτούσε από τους δημογέροντες της Ερμούπολης να αναλάβουν το κόστος της εκστρατείας απελευθέρωσης της Χίου που είχε πραγματοποιήσει ο Λουκάς Ράλλης το 1828, με εκστρατευτικό σώμα 4.000 ανδρών υπό τον Φαβιέρο. Η εκστρατεία υπήρξε επιτυχής αλλά άκαρπη καθώς οι προστάτιδες δυνάμεις αρνούνταν να συμπεριλάβουν τη Χίο στο νέο κράτος· και καθώς οι χρηματοδότες της εκστρατείας ζητούσαν να τους επιστραφούν οι δαπάνες τους, οι δημογέροντες αρνούνταν να τις καταβάλουν υποστηρίζοντας ότι αυτές έπρεπε να βαρύνουν το κράτος.
Τέλος, το 1830, ο Καποδίστριας προσπάθησε να επιβάλει τρία νομοσχέδια που ξεσήκωσαν το σύνολο των εμπόρων, μικρών και μεγάλων. Με αυτά διαχώριζε τους εμπόρους από τους μεσίτες, επέβαλλε φορολογία στο εξωτερικό εμπόριο και τέλος χώριζε τους εμπόρους σε τρεις διαφορετικές τάξεις, όπως συνέβαινε στη Ρωσία! Έτσι, όταν ξέσπασε η ανταρσία της Ύδρας, η Δημογεροντία της Ερμούπολης συντάχθηκε με τους Υδραίους και τα τελωνειακά δικαιώματα εισπράττονταν από τους απεσταλμένους της Ύδρας, Α. Μαυροκορδάτο και Α. Κοντόσταυλο.
Η Ύδρα, τέλος, μεταβλήθηκε στο κατ’ εξοχήν κέντρο του αντικαποδιστριακού αγώνα. Κατ’ αρχάς οι οικογένειες Κουντουριώτη, Μιαούλη, Τομπάζη, Σαχτούρη, Κριεζή, κατεστραμμένες οικονομικά, απαιτούσαν την «άνευ αναβολής» καταβολή αποζημιώσεων για τις τεράστιες υλικές θυσίες τους, τις οποίες ο κυβερνήτης αναγνώρισε μεν αλλά τους υποσχέθηκε ότι αυτές θα καταβάλλονταν μόνον όταν θα βελτιώνονταν τα οικονομικά της χώρας. Αντικείμενο διαμάχης αποτελούσε δε και το ύψος των αποζημιώσεων, καθώς και εάν αυτές θα καταβληθούν σε όλους τους ναυτικούς, όπως υποστήριζε ο κυβερνήτης, και όχι μόνο στους καπεταναίους.
Παράλληλα, στην Ύδρα συγκεντρώθηκαν όλοι οι αντικαποδιστριακοί πολιτικοί και διανοούμενοι – μάλιστα, σε μια μάλλον αυτοκτονική τακτική, στην Ύδρα η κυβέρνηση εξόριζε και όλους τους αντιφρονούντες. Έτσι, το ναυτικό νησί θα μεταβληθεί στην επίσημη έδρα της ανταρσίας όπου θα συγκεντρωθούν ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, ο Σπυρίδων Τρικούπης, ο Αναστάσιος Πολυζωίδης που θα εκδίδει το δημοσιογραφικό όργανο της ανταρσίας, την εφημερίδα Απόλλων, ο Αλέξανδρος Σούτσος κ.ά. Παράλληλα, οι Υδραίοι ενισχύουν και την ανταρσία της Μάνης: «Ἀπὸ τὴν Ὕδραν ἔστειλαν μία ἐπιτροπὴ εἰς τὴν Μάνην, ἐκήρυξαν τὸ σύνταγμα, ἔστειλαν καὶ τρία καράβια οἱ Ὑδραῖοι διὰ νὰ ὑποστηρίξουν τὰ κινήματα τῶν Μανιατῶν…».
Καθώς η κυβέρνηση απειλούσε να αποκλείσει την Ύδρα, ο Ανδρέας Μιαούλης και ο Αντώνιος Κριεζής, επικεφαλής 200 ενόπλων Υδραίων –συνοδευόμενοι από τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο–, κατέλαβαν τον ναύσταθμο του Πόρου και, όταν ο Ρώσος ναύαρχος Ρίκορντ απέκλεισε τους αντάρτες, ο Ανδρέας Μιαούλης, την 1η Αυγούστου 1831, ανατίναξε τη φρεγάτα «Ελλάς» και την κορβέτα «Ύδρα». «Ὁ Μιαούλης μὲ αὐτὸ τὸ κάμωμα ἀμαύρωσε τὴν ὑπόληψίν του, διότι ἕως τότε δὲν εἶχε ἀνακατευθεῖ εἰς κανένα ἐσωτερικό, καὶ ἦτον ἡ ὑπόληψίς του καθαρή. Τὰ καράβια ἦτον ἰδιοκτησία τοῦ ἔθνους, καὶ ὄχι τοῦ Καποδίστρια. Ἐμποροῦσε νὰ ρίξει τὰ κατάρτια, νὰ τὰ γιομίσει θάλασσα…».
Οι πρέσβεις αλλά και οι στρατιωτικοί της Αγγλίας και της Γαλλίας στην πραγματικότητα υποστήριζαν, κάποτε απροκάλυπτα, την αντιπολίτευση, παρότι από την επίσημη αλληλογραφία των κυβερνήσεών τους δεν συνάγεται κάτι τέτοιο. Ο αγωνιστής του Ιερού Λόχου και πατέρας του Ρόκκου Χοϊδά, Δημήτριος, έγραφε πως οι Υδραίοι υποστήριζαν ότι «την φρεγάδαν (Ελλάς) τὴν ἔκαυσαν δι’ ἀδείας τοῦ πρέσβεως τῆς Άγγλίας, ὅστις τοὺς ὑπεσχέθη ὅτι τοὺς δίδει ἄλλην», ενώ στην Ύδρα είχαν καταφθάσει «δύο πλοῖα γαλλικὸν καὶ ἀγγλικὸν… και μὲ τρόπον προσφέρουσι βοηθήματα εἰς τὴν Ὕδραν καὶ τοὺς λέγουσι νὰ ἐπιμένουν, διότι ἐπιτυγχάνουσι τὸ ποθούμενον...». Ο ίδιος ο Καποδίστριας γνώριζε πολύ καλά τους σχεδιασμούς των και, στις 31 Ιουλίου 1831, έγραφε στον Γάλλο ναύαρχο Lalande:
“Εγώ δε, και τις δολοπλοκίες όλων σας τις εγνώριζα, αλλά έκρινα ότι δεν έπρεπε με κανένα τρόπο να κόψω το νήμα της συνεργασίας μαζί σας, γιατί έδινα προτεραιότητα στην ανόρθωση και στην ανασυγκρότηση της Ελλάδος… Και άφησα τα πράγματα να λαλήσουν μόνα τους...”
Οι Κωνσταντίνος και Γεώργιος Μαυρομιχάλης, αδερφός και γιος του Πετρόμπεη αντίστοιχα, βρίσκονταν υπό επιτήρηση στο Ναύπλιο, όπου ήταν φυλακισμένος και ο Πετρόμπεης. Με αφορμή τη συμπεριφορά του Καποδίστρια απέναντι στον Πετρόμπεη και τους Μαυρομιχαλαίους «με τους εβδομήντα νεκρούς» στον αγώνα, σε συνεννόηση με τους δύο φρουρούς τους, το πρωί της 27ης Σεπτεμβρίου 1831, έξω από την εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνος, πυροβόλησαν και μαχαίρωσαν θανάσιμα τον κυβερνήτη. Την ενέργειά τους αυτή την είχαν προετοιμάσει αρκετές ημέρες πριν ενώ παραμένει άγνωστο εάν και σε ποιους είχαν κοινολογήσει την πρόθεσή τους.
Ο μονόχειρας Κρητικός σωματοφύλακας του Κυβερνήτη, ο Γεώργιος Κοκκώνης, πυροβόλησε τον Κωνσταντίνο Μαυρομιχάλη και το πλήθος τον αποτελείωσε, ο δε Γεώργιος Μαυρομιχάλης, που κατέφυγε στη γαλλική πρεσβεία, παραδόθηκε μόλις το βράδυ, ύστερα από την επιμονή του πλήθους, για να καταδικαστεί σε θάνατο και να τουφεκιστεί λίγες μέρες αργότερα. «Αὐτὴ ἡ φαμελιὰ εἶναι μιὰ φαμελιὰ ὁποὺ ἔχυσε πολὺ αἷμα διὰ τὴν ἐλευθερίαν μας, ἀλλ᾿ εἶναι φαμίλια ὁποὺ ἔκλινε εἰς τὲς δολοφονίες», σημειώνει επιγραμματικά ο Κολοκοτρώνης.
Η είδηση της δολοφονίας του Καποδίστρια χαιρετίστηκε πανηγυρικά από τον Απόλλωνα στην Ύδρα: «Οἱ δύο Μαυρομιχάληδες ἔγιναν μιμηταὶ τῶν Ἁρμοδίων καὶ Ἀριστογειτόνων… διὰ νὰ ἀπαλλάξουν τὸ ἔθνος ἀπὸ τὸ τέρας τῆς τυραννίας...». Αλλά και ο Αλέξανδρος Σούτσος θα χαιρετίσει τη δολοφονία ως τυραννοκτονία:
Τρέμε τύραννε. Ἡ ὥρα τοῦ θανάτου σου σημαίνει /
Μιμητὴς τοῦ Ἁρμοδίου καὶ Ἀριστογείτωνος, /
Σκέπασε, Μαυρομιχάλη, τὸ σπαθί σου μὲ μυρσίνη /
Τὸν προδότη τῆς πατρίδος κτύπα… Κτύπα καὶ γενναίως /
Πέθανε καθώς ἐκεῖνοι.
Κλείνοντας εδώ την αναφορά στον Ιωάννη Καποδίστρια, δεν μπορούμε παρά να αναλογιστούμε για μια ακόμα φορά τον ανολοκλήρωτο χαρακτήρα της συγκρότησης του ελληνισμού, τον «καημό της ρωμιοσύνης», τις «καρβουνοσακούλες» που, σύμφωνα με τον Γιώργο Σεφέρη (Δοκιμές, Α΄ , σ. 210), σκεπάζουν τον ουρανό του. Ο μόνος άνθρωπος που είχε τη δυνατότητα να ενώσει τα διεστώτα μέλη του ελληνικού κόσμου κατά την Επανάσταση, ο μόνος που ήταν αναγνωρισμένος ανεπιφύλακτα από όλες τις πτέρυγές του, και θα είχε ίσως τη δυνατότητα να σιγάσει τους δαίμονες του εμφυλίου, ήταν τραγικά απών στο μεγαλύτερο μέρος του αγώνα και θα έλθει μόνο στο τέλος του για να διασώσει την ξέπνοη επανάσταση, έργο ακόμα και τότε καθοριστικό, παρότι έμελλε να πέσει θύμα του εμφυλίου. Γι’ αυτό και οι Έλληνες, στην πλειοψηφία τους, τρέφουν τέτοια αγάπη γι’ αυτόν: παρότι άφησε το έργο του ανολοκλήρωτο, υπήρξε ο θεμελιωτής του νέου ελληνικού κράτους.
Ο Γκαίτε, στις συνομιλίες του με τον Έκκερμαν, όπως τις παραθέτει ο τελευταίος, έλεγε στις 2/4/1829 σχετικά με αυτή την ύστατη απόπειρα του Καποδίστρια.
“…Ο Καποδίστριας δεν μπορεί μακροπρόθεσμα να κρατηθεί επικεφαλής στα ελληνικά πράγματα διότι του λείπει ένα προσόν απαραίτητο σε μία τέτοια θέση: δεν είναι στρατιώτης. Όμως δεν έχουμε κανένα παράδειγμα, όπου κάποιος πολιτικός μπόρεσε να οργανώσει ένα επαναστατικό κράτος και να καθυποτάξει στρατό και στρατιωτικούς ηγέτες. Με το ραβδί στο χέρι, επικεφαλής ενός στρατού, μπορεί κανείς να διατάζει και να νομοθετεί, όντας σίγουρος ότι θα τον υπακούσουν· αλλά δίχως αυτό τα πράγματα είναι δύσκολα. Αν ο Ναπολέων δεν ήταν στρατιώτης, ποτέ δεν θα μπορούσε ν’ ανέβει στην ύψιστη εξουσία· έτσι και ο Καποδίστριας δεν θα μπορέσει να κρατηθεί επ’ άπειρο πρώτος… Είναι στη φύση των πραγμάτων, κι’ αλλιώς δεν είναι δυνατό. (μτφρ. Π. Κονδύλη, Τ. Σταματόπουλος, ο Εσωτερικός Αγώνας, τ. Δ΄, σσ. 296-297).
*****
Μετά τη δολοφονία του Ιωάννη Καποδίστρια, ακολούθησε η λεγόμενη περίοδος της «αναρχίας»· στην ουσία, ένας νέος μακρύς και αδιέξοδος εμφύλιος πόλεμος που διεξήχθη και με την απροκάλυπτη παρέμβαση των προστάτιδων δυνάμεων, καθώς ο Αυγουστίνος Καποδίστριας, που ανέλαβε τη θέση του δολοφονημένου αδελφού του, χρησιμοποιούσε τις υπηρεσίες του Ρώσου ναυάρχου Ρίκορντ, ενώ οι αντίπαλοί του, οι «Συνταγματικοί», με επικεφαλής τον Κωλέττη, κάλεσαν το γαλλικό εκστρατευτικό σώμα να καταλάβει για λογαριασμό τους τα φρούρια του Ναυπλίου, της Πάτρας, της Κορίνθου και αργότερα της Κορώνης. Τέτοιο χάος κυριάρχησε στη χώρα ώστε ακόμα και ο Αλέξανδρος Σούτσος, που πανηγύριζε για την «τυραννοκτονία» του Καποδίστρια, θα καταγγείλει τη νέα περίοδο του αλληλοσκοτωμού και των λεηλασιών:
Στὰ δεξιά της φέρουσα συντάγματα καὶ νόμους,
ἡ Ἀναρχία μὲ κραυγὰς περιπατεῖ στοὺς δρόμους
… Ἑστὶα ὅλων τῶν κακῶν καὶ κέντρον διχονοίας
Εἰς δύο ἡ Κυβέρνησις, ἐσχίσθηκε φατρίας…
…………
Ἰδοὺ οἱ νέοι Βροῦτοί μας! Νὰ χαρακτήρ! Νὰ ἤθη!
Τὸ ψεῦδος, ἡ διαφθορὰ στὸ Ἔθνος διεχύθη…
Διαβάστε και τα υπόλοιπα μέρη του αφιερώματος στον Ιωάννη Καποδίστρια:
Στηρίξτε το Άρδην κάνοντας μια προσφορά ΕΔΩ.
