Απόσπασμα από το βιβλίο του Βασίλειου Σιταρά, Η Ρωσία του 21ου αιώνα σε 10 μαθήματα
Το πλέον εμβληματικό πρότζεκτ της ROSATOM* (για την ακρίβεια, της θυγατρικής της Atomenergoexport) στην ευρύτερη περιοχή μας είναι ασφαλώς ο τουρκικός σταθμός του Ακούγιου, κοντά στη Μερσίνα και απέναντι από την Κύπρο. Οι αρχικές μελέτες χρονολογούνταν ήδη από το 1976 και τελικά επί Ερντογάν διεξήχθη διεθνής διαγωνισμός, στον οποίο επικράτησαν οι Ρώσοι (2008). Η διακρατική συμφωνία Ρωσίας-Τουρκίας υπεγράφη τον Μάιο του 2010, μέσα σε ηχηρές τυμπανοκρουσίες, και ήταν η πρώτη φορά που ένα κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ συνεργαζόταν πυρηνικά με το Κρεμλίνο. Κυρώθηκε από τη μεν τουρκική Εθνοσυνέλευση τον Ιούλιο του 2010 με το νόμο 26748, από τη δε Κρατική Δούμα της Ρωσίας τον Νοέμβριο του ίδιου έτους με το νόμο 322 FZ.
Στο τέλος του 2011, συστάθηκε για την υλοποίηση και διαχείριση του πρότζεκτ η μεικτή εταιρεία (joint stock company) AKKUYU NUCLEAR JSC, αποκλειστικά με ρωσικά κεφάλαια. Πρόκειται για τη μοναδική διεθνή συνεργασία του Κρεμλίνου όπου ακολουθείται το μοντέλο BOO (build-own-operate), που σημαίνει ότι και η κατασκευή και η ιδιοκτησία και η λειτουργία εμπίπτουν στις αρμοδιότητες της Ρωσίας. Συμπερασματικά, ο σταθμός του Ακούγιου αποτελεί τη μεγαλύτερη, στην Ιστορία, άμεση ξένη επένδυση (FDI) της Ρωσίας στο εξωτερικό, ύψους 25 δισ. USD! Σε πλήρη μορφή, το πρότζεκτ θα περιλαμβάνει τέσσερις αντιδραστήρες συνολικής ισχύος 4.800 MWE, ολόιδιους με τους τελευταίας τεχνολογίας αντιδραστήρες VVER-1200 του σταθμού Νοβοβορονέζ ΙΙ στη Ρωσία (βλ. παραπάνω). Εκτιμάται ότι θα καλύπτει περίπου το 10% των ετήσιων αναγκών της γείτονος σε ηλεκτρισμό, συντελώντας, έτσι, στην ενεργειακή ανεξαρτησία της Τουρκίας και στη μείωση των εισαγωγών υδρογονανθράκων, που επιβαρύνουν υπέρμετρα το εμπορικό της ισοζύγιο.[1]
Τελικά, μετά από αλλεπάλληλες καθυστερήσεις, που σχετίζονται και με τις έντονες διακυμάνσεις των ρωσοτουρκικών σχέσεων τη δεκαετία του 2010, ο αντιδραστήρας Ακούγιου 1, ισχύος 1.200 MWE, ξεκίνησε να κατασκευάζεται στις αρχές του 2018. Με εξαίρεση τα κρίσιμα εξαρτήματα (components), που όλα σχεδόν είναι ρωσικής προέλευσης, σημαντικό υποκατασκευστικό έργο έχει ανατεθεί και σε Τούρκους προμηθευτές. O αρχικός στόχος ήταν, όπως είχε δηλώσει ο τότε Τούρκος υπουργός Ενέργειας και γαμπρός του Προέδρου Ερντογάν, Μεχμέτ Αλ Μπαϊράκ, οΑκούγιου 1 να έχει τεθεί σε εμπορική λειτουργία τον Οκτώβριο του 2023, όταν η χώρα θα εόρταζε την 100ή επέτειο από την ανακήρυξη της Δημοκρατίας. Τελικά, για μια σειρά από λόγους, συμπεριλαμβανομένου γερμανικού εμπάργκο το 2022 που απέτρεψε την παράδοση ορισμένων εξαρτημάτων από τη Siemens, η εμπορική του λειτουργία τοποθετείται «εντός του 2025», ενώ και οι τέσσερις αντιδραστήρες θα είναι έτοιμοι και συνδεδεμένοι στο δίκτυο πριν το τέλος της δεκαετίας.
Η συμφωνία που έχει συναφθεί με την τουρκική ΔΕΗ (TETAS) είναι η εξής: η τελευταία θα αγοράζει το 70% της παραγωγής ηλεκτρισμού από τους πρώτους δύο αντιδραστήρες και το 30% από τους άλλους δύο στη σταθερή τιμή των 12,35 USD cents / KWh, επί 15 έτη. Το υπόλοιπο θα διατίθεται απευθείας από τον παραγωγό στην ελεύθερη αγορά. Πρόκειται ασφαλώς για κίνηση υψηλού ρίσκου: η απόσβεση της επένδυσης των 25 δισ. USD θα γίνει σε αρκετές δεκαετίες (ούτως ή άλλως, η ωφέλιμη διάρκεια ζωής του εν λόγω εργοστασίου είναι τουλάχιστον 60 έτη). Εάν, για οποιονδήποτε λόγο, η παραγόμενη ηλεκτρική ενέργεια δεν απορροφηθεί από την αγορά στις υψηλές τιμές που έχουν υποσχεθεί οι Τούρκοι, η βιωσιμότητα της όλης επένδυσης καθίσταται αμφίβολη. Με άλλα λόγια, οι Ρώσοι εξαρτώνται από την τήρηση των συμφωνηθέντων εκ μέρους της γείτονος και όχι το αντίθετο… Το 2022, ξεκίνησαν διμερείς διαπραγματεύσεις (όπως και με τους Νοτιοκορεάτες παράλληλα) για την κατασκευή ενός δεύτερου πυρηνικού σταθμού, επίσης με τέσσερις αντιδραστήρες, στη Σινώπη του Πόντου. Ακόμη κι αν τελικά ανατεθεί στη ROSATOM, θεωρείται δύσκολο να τον χρηματοδοτήσει και αυτόν η Ρωσία.
Και μια πολύ σημαντική λεπτομέρεια ελάχιστα γνωστή στην Ελλάδα: με ρωσικά έξοδα, εκατοντάδες Τούρκοι επιστήμονες έχουν μεταβεί στη Μόσχα (Ινστιτούτο MEPhI) και την Αγία Πετρούπολη (Πολυτεχνείο SPbPU) για εκπαίδευση σε θέματα τέτοιων εργοστασίων, 7ετούς συνολικά διάρκειας, μαζί με την πρακτική άσκηση στην ίδια τη ROSATOM. Ενδεικτικά αναφέρουμε πως η πρώτη «σειρά» 35 Τούρκων πυρηνικών ειδικών αποφοίτησε τον Μάρτιο του 2018, η δεύτερη (53 άτομα) τον Φεβρουάριο του 2019 και η τρίτη (54 άτομα) τον Φεβρουάριο του 2020. Παραμένει επτασφράγιστο μυστικό σε ποιο τελικά βαθμό η ROSATOM, με τη συγκατάθεση, βεβαίως, του Κρεμλίνου, θα προβεί σε ουσιαστική μεταφορά τεχνογνωσίας προς τη φιλοξενούσα χώρα. Η τελευταία, αν και συμβαλλόμενο μέρος της ΝΡΤ (Συνθήκης για τη μη Διασπορά Πυρηνικών) δεν έχει κρύψει τις φιλοδοξίες της για ανάπτυξη πυρηνικού όπλου: τον Σεπτέμβριο του 2019, λ.χ., ο κ. Ερντογάν προέβη στην παρακάτω αποκαλυπτική δήλωση:
Μερικές χώρες έχουν πυραύλους με πυρηνικές κεφαλές (…) Αλλά μας λένε ότι δεν έχουμε εμείς δικαίωμα να διαθέτουμε πυρηνικά! Αυτό είναι κάτι που δεν μπορώ να αποδεχθώ.
* Η κρατική εταιρεία πυρηνικής ενέργειας της Ρωσίας
Σ. Άρδην: Σύμφωνα με δημοσιεύματα των προηγούμενων ημερών η Ρωσία προχώρησε σε νέα χρηματοδότηση ύψους 9 δισεκατομμυρίων δολαρίων για τον πυρηνικό σταθμό. Η Άγκυρα αναμένει πια ότι ο σταθμός ηλεκτροπαραγωγής θα τεθεί σε λειτουργία το 2026. Πηγή
[1] Οι ανάγκες εισαγωγής φυσικού αερίου της γείτονος θα μειωθούν κατά 7 δισ. κ.μ. ετησίως και με τους 4 αντιδραστήρες σε λειτουργία (2028).
Στηρίξτε το Άρδην και τις Εναλλακτικές Εκδόσεις κάνοντας μια προσφορά ΕΔΩ.
