του Λάζαρου Α. Μαύρου
ΑΠΟΤΕΛΕΙ, άραγε, ένα «Εγχειρίδιο Οδηγιών Υποταγής των αδύναμων στους εκάστοτε ισχυρότερους» το έργο που από τον 5ο πρό Χριστού αιώνα ο Θουκυδίδης κατέλιπε εκ προθέσεως ως «κτήμα ες αιεί» της ανθρωπότητας; Το ερώτημα τίθεται επειδή, αυτήν περίπου την εντύπωση δείχνει η ενίοτε εμφανιζόμενη αρθρογραφία, η οποία προβάλλει ως την δήθεν «μοναδική διδαχή» του Θουκυδίδη πως: «Οι ισχυροί επιβάλλουν ό,τι τους επιτρέπει η ισχύς τους και οι αδύναμοι υποχωρούν όσο τους επιβάλλει η αδυναμίας τους». Και ότι, τάχαμου, συμπερασματικώς… διδάσκει, «εγκαταλείψτε τους ανόητους σας μαξιμαλισμούς για Απελευθέρωση κατακαημένοι αδύναμοι Έλληνες και φροντίστε πώς θα συμβιβαστείτε με την ισχυρότερη Τουρκία»!
Αλλά μ’ αυτόν τον τρόπο, οι εν λόγω μονοδιάστατα προσκολλημένοι σε τούτο μονάχα και σε κανένα άλλο απόσπασμα από το σύνολο της Θουκυδίδου Ξυγγραφής, αναγορεύοντας το μάλιστα και σε «διδαχή», «συμβουλή», «οδηγία» ή και «απαράβατο κανόνα», προσφέρουν, σε όσους τουλάχιστον έχουν μελετήσει συνολικά του έργο του Αθηναίου Ιστορικού για τον Πελοποννησιακό Πόλεμο (431-404 π.Χρ.), ένα αξιολύπητο αμάχητο τεκμήριο: Ότι ουδέποτε διάβασαν το βιβλίο του Θουκυδίδη. Ή, αν το επιχείρησαν, απέτυχαν να το αντιληφθούν στο σύνολό του.
ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ μάλλον για τους αναζητούντες περιώνυμα «τσιτάτα» ώστε να τ’ αξιοποιούν αυτο-περιβεβλημένοι… αίγλην παντογνώστη και κλέος πολυ-διαβασμένου, με ρητορισμούς εντυπωσιασμού.
– Με την ψευδαίσθηση ότι έτσι θα οχυρώσουν το δικό τους εκάστοτε πολιτικό επιχείρημα Ενδοτικότητας και Υποταγής των αδύναμων στους ισχυρούς. Και τούτο αποτελεί μάλλον την πραγματική «Παγίδα του Θουκυδίδη». Στην οποία αυτο-παγιδεύονται οι αλλαχού και παρ’ ημίν αυτο-αποκαλυπτόμενοι …Αθουκυδίδιστοι.
Το περί ου ο λόγος απόσπασμα «οι ισχυροί επιβάλλουν όσα τους επιτρέπει η ισχύς τους και οι ανίσχυροι υποχωρούν όσο τους εξαναγκάζει η αδυναμία τους» («δυνατὰ δὲ οἱ προύχοντες πράσσουσι καὶ οἱ ἀσθενεῖς ξυγχωροῦσιν», στο αρχαίο κείμενο Ε-89), αποτελεί ΜΙΑ από τις πολλές ευκρινείς παρουσιάσεις, των όσων συμβαίνουν σε περιστάσεις Ανισοζυγίου Ισχύος των ανθρωπίνων σχέσεων («ἐν τῷ ἀνθρωπείῳ»). Όταν η επεκτατική βουλιμία των ισχυρών ομολογεί πόσο πιο αχόρταγους τους μεταβάλλει ώστε «μειζόνων τε ὠρέγοντο».
– Ο Θουκυδίδης παρουσίασε ότι το Ε-89 ως κορυφαίο δείγμα αλαζονικής υπερδύναμης που εκφώνησαν οι αρχαίοι Αθηναίοι Ιμπεριαλιστές, προς τους άτυχους κατοίκους της ολίγιστης νήσου της Μήλου των Κυκλάδων. Κατά το 16ο έτος (416-415 π.Χρ.) του 27ετούς Πολέμου. Και περιλαμβάνεται στον έκτοτε περίφημο «Μηλίων Διάλογο» (15 των Αθηναίων έναντι 14 των Μηλίων αντιλόγων) Ε85-113 της Ξυγγραφής του.
Αλλ’ όμως οι αυτο-παγιδευθέντες Αθουκυδίδιστοι δεν επέδειξαν την επάρκεια να αντιληφθούν καν στον αντίλογο των άτυχων Μηλίων πώς ο Θουκυδίδης εκεί (Ε-98) κιόλας προ-εικόνιζε και την πανωλεθρία που επρόκειτο να υποστούν ηττημένοι οι Ισχυρότεροι Αθηναίοι εισβολείς από τους ανίσχυρους αρχικά Σικελιώτες μ’ επικεφαλής τον Συρακούσιο Ερμοκράτη του Έρμωνος, κατά την «περίλαμπρη» Σικελική τους Εκστρατεία των επόμενων ετών, που κατέγραψε στα αμέσως επόμενα κεφάλαιά της η Θουκυδίδου Ξυγγραφή.
ΑΞΙΖΕΙ ίσως, ως μικρό δείγμα στον χώρο ενός άρθρου, η παράθεση κάποιων άλλων αποσπασμάτων από τον Θουκυδίδη, τα οποία βεβαίως και δεν τολμούν να προβάλλουν ως «διδαχές», αν ποτέ μπήκαν στον κόπο να τα μελετήσουν, οι εν λόγω… Αθουκυδίδιστοι:
– Πρώτ’ απ’ όλα, τις αναφορές του στους προηγηθέντες Μηδικούς Πολέμους του 480 π.Χρ. Όταν η υπέρτερη Ισχύς των Περσών εισβολέων του Ξέρξη ηττήθηκε και συνετρίβη από την στρατηγική σοφία της Αντίστασης των αδύναμων Ελλήνων. Για την οποία ο Θουκυδίδης πλέκει το εγκώμιο του «πατέρα της Νίκης», του Αθηναίου Θεμιστοκλή. Τον οποίο μάλιστα ανακήρυξε «Κράτιστος Γνώμων και Άριστος Εικαστής», στο Α-138:
«Ο Θεμιστοκλής ήταν άνθρωπος με μεγάλα φυσικά χαρίσματα και άξιος, γι᾽ αυτό, του μεγαλύτερου θαυμασμού. Χάρη στην έμφυτη οξυδέρκειά του την οποία δεν χρωστούσε σε μελέτη, ήταν σε θέση να κρίνει ταχύτατα ποιά ήταν η καλύτερη λύση για τα προκείμενα ζητήματα και να προβλέπει τα μέλλοντα να συμβούν. Είχε την ικανότητα να εξηγεί καθαρά τις υποθέσεις που διαχειριζόταν, αλλά και όταν ακόμα δεν ήξερε ένα ζήτημα, ήταν πάντα σε θέση να εκφέρει μια σωστή κρίση και ήταν ικανός να προβλέπει τα ευνοϊκά ή αντίξοα στοιχεία που κρύβει το άδηλο μέλλον. Με μια λέξη, τα φυσικά του χαρίσματα και η ταχύτατη αποφασιστικότητά του τον ανάδειξαν άριστο στο ν᾽ αυτοσχεδιάζει, σε κάθε περίσταση, τα όσα έπρεπε να γίνουν». Στα αρχαία: «῏Ην γὰρ ὁ Θεμιστοκλῆς […] τῶν τε παραχρῆμα δι᾽ ἐλαχίστης βουλῆς κράτιστος γνώμων καὶ τῶν μελλόντων ἐπὶ πλεῖστον τοῦ γενησομένου ἄριστος εἰκαστής»…
– Περισσότερα εγκώμια γράφει ο Θουκυδίδης για τον επιφανέστερο των Αθηναίων ηγέτη, τον Περικλή. Στον περίφημο, ανά τους αιώνες και μέχρι σήμερα υποδειγματικό, Επιτάφιο του λόγο (Β 35-46), που ο Περικλής εκφώνησε κατά το πρώτο έτος του Πολέμου – όταν οι Αθηναίοι αμύνοντο έναντι της εισβολής των Σπαρτιατών στην Αττική – καταγράφει και τα εξής, ως προτροπή προς τους επιζήσαντες, με υπόδειγμα τους ηρωικώς θυσιασθέντες: «Έχοντας αυτούς [τους ήρωες] ως ζηλευτό παράδειγμα και κρίνοντας πως ευτυχία θα πει ελευθερία και ελευθερία σημαίνει ανδρεία, δεν πρέπει να δειλιάζετε μπροστά στους κινδύνους του πολέμου» – «Οὓς νῦν ὑμεῖς ζηλώσαντες καὶ τὸ εὔδαιμον τὸ ἐλεύθερον, τὸ δ᾽ ἐλεύθερον τὸ εὔψυχον κρίναντες μὴ περιορᾶσθε τοὺς πολεμικοὺς κινδύνους».
– Κι άλλο δείγμα, από πλήθος παρόμοια στον Θουκυδίδη που οι… Αθουκυδίδιστοι αν ποτέ το διάβαζαν βεβαίως θα το κατέτασσαν στα «μαξιμαλιστικά των ανοήτων», είναι ο λόγος που εκφώνησε ο Αθηναίος στρατηγός Δημοσθένης του Αλκισθένους προς τους στρατιώτες του όταν βρέθηκαν κινδυνεύοντες από υπέρτερες δυνάμεις Λακεδαιμονίων στην Σφακτηρία και τους απέκρουσαν, το 7ο έτος του Πολέμου 425-424 π.Χρ.: «Στρατιώτες, που αποφασίσατε ν᾽ αντικρούσετε μαζί μου τον κίνδυνο. Στην κρίσιμη αυτή περίσταση, ας μην θελήσει κανείς σας να σκεφτεί ψύχραιμα, υπολογίζοντας τον κίνδυνο που μας κυκλώνει. Αντίθετα, πρέπει να σας κινεί ένας ελπιδοφόρος, αλόγιστος παλμός κι έτσι ν᾽ αντιμετωπίσετε τον εχθρό με την βεβαιότητα ότι θα βγείτε νικητές κι απ᾽ αυτήν την δοκιμασία. Όταν βρεθεί κανείς σε αναπότρεπτη ανάγκη, όπως τώρα εμείς, είναι περιττή κάθε σκέψη και το μόνο που απομένει είναι να ριχτεί αμέσως στον αγώνα. Στ’ αρχαία: «Ἄνδρες οἱ ξυναράμενοι τοῦδε τοῦ κινδύνου, μηδεὶς ὑμῶν ἐν τῇ τοιᾷδε ἀνάγκῃ ξυνετὸς βουλέσθω δοκεῖν εἶναι, ἐκλογιζόμενος ἅπαν τὸ περιεστὸς ἡμᾶς δεινόν, μᾶλλον ἢ ἀπερισκέπτως εὔελπις ὁμόσε χωρῆσαι τοῖς ἐναντίοις καὶ ἐκ τούτων ἂν περιγενόμενος. ὅσα γὰρ ἐς ἀνάγκην ἀφῖκται ὥσπερ τάδε, λογισμὸν ἥκιστα ἐνδεχόμενα κινδύνου τοῦ ταχίστου προσδεῖται».
– Και κορωνίδα προς τους… Αθουκυδίδιστους, επειδή ίσως τους αφορά έκαστον προσωπικά, τα λόγια που ο ίδιος ο Θουκυδίδης αποδίδει στον πρωτεργάτη της πανωλεθρίας που υπέστησαν οι ΙΣΧΥΡΟΤΕΡΟΙ Αθηναίοι στη Σικελία, τον Ερμοκράτη. Απευθυνόμενος σε άλλους Σικελιώτες είπε στο Δ-61: «Δεν κατακρίνω αυτούς που θέλουν να άρχουν [να εξουσιάζουν] αλλ’ αυτούς που ακόμη πιο πρόθυμα είναι έτοιμοι να υποταχθούν» – «Οὐ τοῖς ἄρχειν βουλομένοις μέμφομαι, ἀλλὰ τοῖς ὑπακούειν ἑτοιμοτέροις οὖσιν»…
ΤΕΛΟΣ: Ο στόλος της αθηναϊκής Υπερδύναμης υπέστη την τελειωτική ήττα στους Αιγός Ποταμούς των ακτών του Ελλησπόντου, από τον στόλο των Πελοποννησίων και των Συρακουσίων με επικεφαλής τον Λακεδαιμόνιο ναύαρχο Λύσανδρο, στο έλεος του οποίου παραδόθηκε το 404 π.Χρ. υπόδουλη πλέον η Αθήνα.
Λάζ.Α.Μαύρος 9.6.2026
