Λίγο μετά τη δημοσιοποίηση της επικείμενης συμφωνίας μεταξύ του νέου Αρχιεπισκόπου Σινά, Συμεών, και του αιγυπτιακού κράτους για το καθεστώς της ιστορικής Μονής της Αγίας Αικατερίνης, εκδηλώθηκαν στην Ελλάδα έντονες αντιδράσεις, με ορισμένους να κάνουν λόγο για εθνική ήττα και εκποίηση. Σύμφωνα με αυτή την κριτική, η συμφωνία επικυρώνει την απώλεια της κυριότητας της Μονής επί των εκτάσεών της, περιορίζοντας τα ιστορικά δικαιώματά της σε ένα καθεστώς χρήσης και κατοχής υπό την αιγυπτιακή κυριαρχία. Παράλληλα, η ελληνική κυβέρνηση κατηγορείται ότι αποδέχθηκε τα αιγυπτιακά τετελεσμένα, υποτάσσοντας την προστασία της Μονής σε ευρύτερες διπλωματικές σκοπιμότητες. Ωστόσο, στη συνέντευξη που παραχώρησε στο Liberal.gr ο καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής του Παντείου Πανεπιστημίου και βουλευτής της ΝΔ, Άγγελος Συρίγος, παρουσιάζονται στοιχεία που αμφισβητούν αυτή την ερμηνεία. Ο ίδιος υπενθυμίζει ότι η Μονή δεν είχε επικαλεστεί δικαίωμα κυριότητας ούτε κατά τις προηγούμενες δικαστικές διαδικασίες, ότι η συμφωνία αποτελεί προϊόν διαπραγμάτευσης της ίδιας της Σιναϊτικής Αδελφότητας με το αιγυπτιακό κράτος, με την Ελλάδα σε υποστηρικτικό ρόλο, και ότι διασφαλίζονται πλέον ρητά ο ελληνορθόδοξος χαρακτήρας, η μοναστική λειτουργία και η απρόσκοπτη χρήση των λατρευτικών χώρων. Κυρίως, όμως, υπογραμμίζει μια καθοριστική παράμετρο που δεν μπορεί να παραγνωριστεί: την ομόφωνη υποστήριξη της συμφωνίας από τα Πατριαρχεία Κωνσταντινουπόλεως, Ιεροσολύμων και Αλεξανδρείας, καθώς και από τις Εκκλησίες Ελλάδος και Κύπρου.
****
Συνέντευξη στην Ευαγγελία Μπίφη
Κύριε Συρίγο είναι πολλά τα ερωτήματα που έχουν προκύψει από τη συμφωνία για τη Μονή της Αγίας Αικατερίνης στο όρος Σινά. Πέρυσι ήσασταν ο εισηγητής του νόμου για το καθεστώς της Μονής Σινά στην Ελλάδα. Μπορείτε να μας αποκωδικοποιήσετε τη συμφωνία; Παρήλθε ο κίνδυνος να γίνει τουριστική ατραξιόν ή άλλως «Disneyland» το μοναστήρι;
Είναι ένα από τα σημεία που διασφαλίζει η συμφωνία. Η Αίγυπτος αναλαμβάνει να προστατεύει και να σέβεται το μοναστικό τρόπο ζωής. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι δεν μπορεί να πει στο μοναστήρι: θέλω να έχετε ανοιχτές τις πύλες κάθε ημέρα και να δέχεστε τουρίστες από τις 10:00 το πρωί μέχρι τος 5:00 το απόγευμα. Έτσι θα έπαυε να είναι μοναστήρι και θα γινόταν μουσείο ή κάτι άλλο. Σίγουρα όχι μοναστήρι. Με τη συμφωνία η Αίγυπτος είναι υποχρεωμένη να σεβαστεί τη Μονή, η οποία και θα ορίζει πως θα λειτουργεί. Αυτό αφορά σε όλες τις περιοχές του μοναστηριού που είναι υπό την προστασία της UNESCO.
Γιατί δεν έχει δώσει η ελληνική κυβέρνηση στη δημοσιότητα τη συμφωνία;
Η συμφωνία θα υπογραφεί μεταξύ του αιγυπτιακού κράτους και της μονής Σινά. Ο ρόλος του ελληνικού κράτους είναι καθαρά επιβοηθητικός προς τη Μονή της Αγίας Αικατερίνης. Επομένως είναι στην κρίση των δύο συμβαλλομένων μερών, δηλαδή της Αιγύπτου και της Μονής Σινά για τον χρόνο και τον τρόπο με τον οποίον θα δώσουν τη συμφωνία στη δημοσιότητα.
Τι εννοείτε ότι ο ρόλος του ελληνικού κράτους ήταν επιβοηθητικός; Δεν διαπραγματεύτηκε το ελληνικό κράτος τη συμφωνία;
Το ελληνικό κράτος στήριξε τη Μονή Σινά, όποτε αυτή ζήτησε βοήθεια. Η νομική διαμάχη γύρω από το καθεστώς των ακινήτων της Μονής Σινά ξεκίνησε το 2015. Το μοναστήρι χειρίστηκε αποκλειστικώς τις δικαστικές διαδικασίες, βρήκε τους δικηγόρους και επέλεξε την υπερασπιστική γραμμή. Το ελληνικό κράτος δεν είχε ουδεμία εμπλοκή σε όλες αυτές τα διαδικασίες. Όταν βγήκαν οι πρώτες δικαστικές αποφάσεις και άρχισαν τα προβλήματα, η Μονή προσέτρεξε προς την Ελλάδα η οποία έσπευσε να βοηθήσει. Τον πρώτο ρόλο όμως στις διαπραγματεύσεις είχε πάντοτε και μέχρι το τέλος η Μονή Σινά δια του Αρχιεπισκόπου της.
Ο πρωθυπουργός αναφέρθηκε στον θρησκευτικό χαρακτήρα, τον μοναστικό τρόπο ζωής της Μονής και σε «αποκλειστική χρήση και κατοχή των χώρων λατρείας» και όχι σε κυριότητα. Γιατί;
Το θέμα της κυριότητας είχε ήδη κριθεί με αποφάσεις αιγυπτιακών δικαστηρίων. Η συμφωνία διασφαλίζει ότι η μονή θα έχει εσαεί, στο διηνεκές, τη νομή, κατοχή και χρήση των λατρευτικών της χώρων. Αυτό δίνει τη δυνατότητα στη Μονή να είναι το αφεντικό στους χώρους της. Δεν έχει όμως δικαίωμα ούτε να πουλήσει ούτε να ενοικιάσει αυτούς τους χώρους. Δεν νομίζω όμως ότι είναι στο μυαλό κάποιου ότι η μονή θα ενοικίαζε ή θα πουλούσε τα ακίνητά της.
Διαβάζουμε για κάποιον αχτιναμέ του Μωάμεθ που φέρεται ότι διασφάλιζε τη Μονή. Τί είναι αυτός ο αχτιναμές;
Ο αχτιναμές προέρχεται από τις περσικές λέξεις «αχιτ» που σημαίνει υποχρέωση και «ναμέ» που σημαίνει έγγραφο. Πρόκειται για ένα ιστορικό έγγραφο που σύμφωνα με την παράδοση δόθηκε γύρω στο 625 μ.Χ. από τον Προφήτη Μωάμεθ στους μοναχούς της Μονής Σινά. Φέρει ως επικύρωση το αποτύπωμα της παλάμης του ίδιου του Μωάμεθ. Ο Αχτιναμές είναι εξαιρετικά σημαντικό κείμενο όχι μόνο για τη μονή Σινά αλλά και γενικότερα για τις σχέσεις του ισλάμ με τους χριστιανούς. Αναγνωρίζει τη Μονή Σινά ως χριστιανικό μοναστήρι. Διασφαλίζει ότι οι μοναχοί μπορούν να ασκούν ελεύθερα τη λατρεία και την πίστη τους και απαλλάσσονται από φόρους. Απαγορεύει την καταστροφή της μονής και των εκκλησιών και την επιβολή του Ισλάμ στους χριστιανούς και προβλέπει την προστασία της περιουσίας και των δικαιωμάτων της μονής και των μοναχών της.
Συνεπώς ο αχτιναμές του Μωάμεθ διασφαλίζει την περιουσία της μονής
Ο αχτιναμές είναι ένα κείμενο του 625 μ.Χ. Δεν θα μπορούσε να προσδιορίσει την περιουσία του μοναστηριού κατά τον 21ο αιώνα. Επίσης, ο Μωάμεθ δεν ανέφερε συγκεκριμένη περιουσία ούτε το 625 μ.Χ.. Προφανώς για αυτούς τους λόγους η Μονή Σινά δεν επικαλέστηκε τον αχτιναμέ κατά τη διάρκεια της δικαστικής διαμάχης με το αιγυπτιακό δημόσιο.
Και τί γίνεται με την κυριότητα των ακινήτων;
Σας είπα ότι η κυριότητα έχει κριθεί ήδη δικαστικά. Σας θυμίζω ότι έχουν προηγηθεί αποφάσεις αιγυπτιακών δικαστηρίων οι οποίες έκριναν ότι το μοναστήρι δεν έχει την κυριότητα των εκτάσεων του. Πρέπει να επισημάνω ότι κατά τη διάρκεια της ακροαματικής διαδικασίας ο εκπρόσωπος της μονής και τότε αρχιεπίσκοπος δεν είχε επικαλεστεί δικαίωμα κυριότητας. Είχε δηλώσει ενώπιον του δικαστηρίου ότι ήταν «επίτροπος των επίδικων εκτάσεων» και «εκκλησιαστικός θεματοφύλακας» , ότι «η κατοχή έχει θρησκευτικό χαρακτήρα» και ότι γνωρίζει πως «δεν επιτρέπεται νομίμως η απόκτηση κυριότητας» επί των ακινήτων και ότι «ο ίδιος και οι λοιποί μοναχοί βρίσκονται στα ακίνητα, διότι υπερισχύει ο θρησκευτικός χαρακτήρας της λατρείας και της επιτροπείας». Επομένως, πολύ πριν την εμπλοκή του ελληνικού κράτους η Μονή δεν είχε επικαλεστεί δικαίωμα κυριότητας. Η κυριότητα, με την έννοια που την αντιλαμβανόμαστε στην Ελλάδα, έχει χαθεί όχι μόνο με τη δήλωση του του αρχιεπισκόπου στο δικαστήριο αλλά και με δύο διαδοχικές δικαστικές αποφάσεις. Με τη συμφωνία κατοχυρώθηκε ο θρησκευτικός χαρακτήρας της λατρείας.
Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει ότι οι μοναχοί θα πληρώνουν ενοίκιο για το μοναστήρι;
Κατηγορηματικά όχι! Για αυτό λέμε ότι κατοχυρώνεται ο θρησκευτικός χαρακτήρας. Οι μοναχοί έχουν δικαίωμα νομής κατοχής και χρήσεως όλων των λατρευτικών χώρων χωρίς βεβαίως να πληρώνουν ενοίκιο ή να καταβάλλουν οτιδήποτε σε χρήμα ή σε είδος προς το αιγυπτιακό δημόσιο.
Εκτός από τον θρησκευτικό η συμφωνία κατοχυρώνει και τον ελληνορθόδοξο χαρακτήρα της Μονής. Τι σημαίνει αυτό;
Θα σας δώσω ένα παράδειγμα για να καταλάβουμε τι ακριβώς συμβαίνει. Ας υποθέσουμε ότι η πλειοψηφία των μοναχών της αδελφότητας έλεγαν κάποια ημέρα ότι είμαστε αγγλικανοί ή καθολικοί ή κόπτες. Δεν ήταν πουθενά κατοχυρωμένο ότι το μοναστήρι είναι ελληνορθόδοξο. Δεν μπορούσε κάποιος να πει στους Αιγυπτίους ότι αυτοί δεν είναι ορθόδοξοι και πρέπει να βοηθήσετε να εκδιωχθούν διότι προσπαθούν να αλλάξουν τον ελληνορθόδοξο χαρακτήρα του μοναστηριού. Με τη συμφωνία ο ελληνορθόδοξος χαρακτήρας κατοχυρώνεται. Το δε παράδειγμα που σας δίνω είναι μεν υποθετικό αλλά ουδείς θα φανταζόταν ότι θα ερχόταν κάποια στιγμή που θα αμφισβητείτο το ιδιοκτησιακό καθεστώς της μονής. Ο ελληνορθόδοξος χαρακτήρας της Μονής διασφαλίζεται στο διηνεκές. Επιπλέον, είναι η μόνη και η πρώτη φορά από το 1923 που η Αίγυπτος ως κράτος αναλαμβάνει γραπτή δέσμευση για τέτοιου είδους καθεστώς σε μοναστήρι.
Η αντιπολίτευση ρωτάει «πότε αναδείχθηκε η θεσμική εκκρεμότητα 1500 ετών»;
Αναδείχθηκε το 2015 όταν η Μονή Σινά πήγε στα αιγυπτιακά δικαστήρια λόγω διαμάχης με έναν ιδιώτη. Τότε διαπιστώθηκε ότι το αρχαιότερο εν λειτουργία χριστιανικό μοναστήρι στον κόσμο με έτος ιδρύσεως το 550 μ.Χ. δεν είχε κάποιο ειδικό νομικό καθεστώς στο αιγυπτιακό κράτος. Πιο συγκεκριμένα, δεν υπήρχε κάποιο νομικό κείμενο στην Αίγυπτο που να κατοχυρώνει την θρησκευτική ταυτότητα της μονής και το σεβασμό της εσωτερικής της λειτουργίας.
Γιατί αυτή η συμφωνία είναι πράγματι καλή;
Είναι απλή η απάντηση. Όπως ανέφερε ο Αρχιεπίσκοπος Συμεών, μετά τη δικαστική απόφαση του 2025 κατέληξε σε ένα σχέδιο συμφωνίας με την Αίγυπτο με στόχους αφ’ ενός να εξασφαλιστεί ο μοναστικός βίος της Μονής και αφ’ ετέρου να διασφαλιστεί το καθεστώς λειτουργίας της Μονής στην αιγυπτιακή έννομη τάξη. Επίσης κατατέθηκε φάκελος με το status quo των ακινήτων της Μονής. Ακολούθως ο αρχιεπίσκοπος στράφηκε στο νομοκανονικώς οικείο Πατριαρχείο Ιεροσολύμων για να λάβει τη γνώμη του επί του κειμένου της συμφωνίας. Ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων έκρινε ότι το θέμα είναι μείζονος σημασίας και απευθύνθηκε στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, στο Πατριαρχείο Αλεξανδρείας και στις Αυτοκέφαλες Εκκλησίες Ελλάδας και Κύπρου. Οι κεφαλές της Ορθοδοξίας συμφώνησαν ότι πρέπει να υπογραφεί η συμφωνία. Εάν όλες οι ορθόδοξες εκκλησίες της Ανατολής κρίνουν ότι η συμφωνία είναι καλή, νομίζω ότι παρέλκει κάθε άλλο σχόλιο.
Έχετε κάποιο καταληκτικό σχόλιο;
Πέραν του κειμένου της συμφωνίας, εξαιρετικά σημαντική είναι η ομόφωνη θέση όλων αυτών των ορθοδόξων εκκλησιών. Είχαμε πολλά χρόνια να τη δούμε. Αυτή η εξέλιξη αποτελεί πρωτίστως έκφραση της ενότητας των Ορθοδόξων Εκκλησιών της Ανατολής και πρέπει να την χαιρετίσουμε.
