Ο GSI είναι μόνον η αρχή, κι όχι το τέλος μιας φάσης όπου αποφάσεις-μονόδρομος για εμάς θα ενοχλούν την Τουρκία
Του Γιώργου Ρακκά*
Το ερευνητικό πλοίο Abeille Marengo απέπλευσε το απόγευμα της Τρίτης 10/11/26 για να ξεκινήσει τις έρευνες του GSI. Προηγήθηκαν ελληνική NAVTEX, τουρκική αντι-NAVTEX και γαλλική ρηματική διακοίνωση· μετά τον απόπλου ακολούθησαν η τουρκική NAVTEX, και η ελληνική της αμφισβήτηση.
Θα αρκεστεί σε αυτά η Τουρκία ή θα κλιμακώσει περαιτέρω; Το πιο πιθανόν είναι το πρώτο, αλλά ας μην προδικάζουμε. Ούτως ή άλλως το σήριαλ έχει συνέχεια καθώς επίκειται κύρωση του νομοσχεδίου περί “Γαλάζιας Πατρίδας” στα τέλη Νοεμβρίου. Και ποιος ξέρει τι άλλο στο τουρκολιβυκό.
Η Τουρκία εμπλέκει και τα δύο στις έρευνας για τον GSI. Αλλά ενοχλείται και επί της ουσίας: ένα έργο που την παρακάμπτει, και επαγγέλλεται την έλευση μιας ευρύτερης γεω-οικονομικής οδού Ευρώπης μέσω Ελλάδας-Κύπρου, Ισραήλ, Αράβων, Ινδίας είναι εκ των πραγμάτων ανταγωνιστικό προς την δική της στρατηγική να καταστεί σημείο αναφοράς στην Ανατολική Μεσόγειο.
Για την Ελλάδα τα όσα συνέβησαν μέχρι σήμερα μπορούν να ιδωθούν και ως πείραμα σε πραγματικό χρόνο. Για το πως τοποθετούμαστε ως κυβέρνηση, ως αντιπολίτευση, ως κοινωνία σε τέτοιες καταστάσεις, όπου οι εξελίξεις μας φέρουν αναγκαστικά σε τροχιά έμπρακτης ακύρωσης των τουρκικών αξιώσεων στο πεδίο. Και ζητούν απάντηση στην σχετικοποίηση της ελληνικής κυριαρχίας που αποπειράται η Τουρκία με τον ηγεμονισμό της.
Έλλειψη αποφασιστικότητας
Το ζήτημα αφέθηκε να κακοφορμίσει από το καλοκαίρι του 2024, και την αμφισβήτηση των ελληνικών ενεργειών από τα τουρκικά πολεμικά στην Κάσο. Τότε η Ελλάδα αιφνιδιάστηκε παρασυρόμενη από την Συμφωνία των Αθηνών και το ιντερμέδιο των “ήρεμων νερών”. Πίστεψε ότι στα Ελληνοτουρκικά βρισκόμαστε σε ύφεση, και αυτό το λάθος εκμεταλλεύτηκε η Τουρκία ποικιλοτρόπως: αναβάθμισε την σχέση της με την ΕΕ και τις ΗΠΑ (βοήθησε σε αυτό ο Τραμπ), ενώ παράλληλ επέμεινε στο τουρκολιβυκό μνημόνιο ή την “Γαλάζια Πατρίδα”. Απόδειξη; η Κάσος· και η μεταβολή του GSI σε σήριαλ τουρκικής αποφασιστικότητας και ελληνικών ενδοιασμών. Αυτό, επέτρεψε σε πολλούς παράγοντες να αμφισβητήσουν το έργο, στην Κύπρο και αλλού.
Το πρόβλημα παρακάμφθηκε έπειτα από την ενεργοποίηση της ελληνογαλλικής συμμαχίας και την πλειοψηφική ένταξη της γαλλικής Meridiam στο σχήμα υλοποίησης. Ωστόσο η κίνηση αυτή, δεν θα έπρεπε να έχει μόνον τακτικές στοχεύσεις: το έργο είναι επί της ουσίας ευρωπαϊκό και στηρίζεται από την ΕΕ ως τέτοιο, οπότε εξ αρχής θα έπρεπε να επιδιωχθεί η εμπλοκή των πιο κοντινών ευρωπαϊκών μας συμμάχων σε αυτό. Και ως μια προσπάθεια να επηρεάσουμε συστηματικότερα την στάση και την πολιτική της ΕΕ στο μεσανατολικό, μέσα από έργα υποδομών που την φέρνουν πιο κοντά επί του πεδίου και έχουν διττή σημασία, υποστήριξης των ελληνικών αλλά και των ευρωπαϊκών συμφερόντων.
Το έργο ξαναμπήκε στις ράγες μόλις τον Αύγουστο του 2026. Έκτοτε η Ελλάδα ξοδεύει πάρα πολύ χρόνο μήπως και πετύχει (δια των Γάλλων) μια κατά το δυνατόν διευθέτηση με την Τουρκία, ώστε οι έρευνες να ξεκινήσουν απρόσκοπτα.
Η ρηματική διακοίνωση των Γάλλων ήλθε, αλλά η Τουρκία προχώρησε σε κάτι που θα έκανε ούτως ή άλλως, να εκδόσει Navtex. Άρα προς τι όλοι αυτοί οι ενδοιασμοί;
Κατά τα λοιπά, οι έρευνες φαίνεται να ξεκινούν. Αλλά η δυναμική αντίδραση μπορεί να προκύψει και αργότερα: το καλώδιο θα κατασκευαστεί και θα ποντιστεί(;)το 2028, η διασύνδεση θα λειτουργήσει όχι νωρίτερα από το 2030.
Αναντιστοιχία ρόλου-πολιτικής βούλησης
Η Ελλάδα επέδειξε αμηχανία. Η διστακτικότητα των τελευταίων ημερών έδειξαν ότι ζυγίζει υπερβολικά τις τουρκικές αντιδράσεις. Και ότι φτάνει όπου φτάνει “σπρωγμένη” από τις εξελίξεις. Αυτή η αίσθηση δεν αφορά μόνον το καλώδιο. Συχνά δίνεται η εντύπωση ότι το μεγάλο παιχνίδι στην Ανατολική Μεσόγειο και την Μέση Ανατολή όπου εκ των πραγμάτων καλείται να παίξει η Ελλάδα για να βρίσκεται «στο τραπέζι ως συνομιλητής και όχι στο μενού», συνεπάγεται έναν ρόλο που ξεπερνάει πολιτικά και ιδεολογικά την κυβέρνηση. Και εκθέτει την αδυναμία της να καθιερώσει μια δυναμική εθνική στρατηγική, και να κινητοποιήσει την κοινωνία σε ένα αρραγές μέτωπο υποστήριξής της. Οι περιστάσεις, όμως, αυτό απαιτούν. Και η σύμμαχοι αξιολογούν την έλλειψη αποφασιστικότητας.
Παροξυσμός μικροπολιτικής και απουσία βάθους
Την ίδια στιγμή, οι υπαρκτές αντιπολιτευόμενες δυνάμεις εμφανίζονται σε μικροπολιτικό παροξυσμό. Σχεδόν για όλους, από τον Κασιδιάρη μέχρι τον Τσίπρα και αριστερότερα μια είναι η επωδός: εθνική καταστροφή και μειοδοσία. Τις καταγγέλλουμε τόσο συχνά που είναι σαν να θέλουμε να συμβούν. Το αποτέλεσμα; Όχι εθνική εγρήγορση αλλά ρήγμα εμπιστοσύνης, κυρίως προς την χώρα και τις δυνατότητές της. Η Άγκυρα το έχει επισημάνει, γι’ αυτό και υποδαυλίζει αυτές τις αντιδράσεις με σωρεία προβοκατόρικων δημοσιευμάτων και δηλώσεων αξιωματούχων.
Όμως υπάρχει και αναντιστοιχία προκλήσεων – κοινωνικού κλίματος. Διαφαίνεται από το γεγονός ότι στην αντιπαράθεση για το GSI κυριάρχησαν δύο πόλοι, οι κινδυνολόγοι και οι καταστροφολόγοι. Πολύ μικρότερη απήχηση είχαν οι …«καλωδιακοί». Όσοι υπερθεματίζουν στην αναγκαιότητα του έργου, αναδεικνύοντας τις ωφέλειές του (ΑΟΖ, στενότερη σχέση με Κύπρο, αναβάθμιση ρόλου Ελλάδας-Κύπρου στην Ευρώπη, έργο που ευνοεί την ανάδυση ενός μη τουρκοκεντρικού, συνεργατικού υποσυστήματος ασφαλείας κ.ο.κ.).
Μια τέτοια στάση θα πίεζε την κυβέρνηση από την ανάποδη, να προχωρήσει γρήγορα και αποφασιστικά. Και είναι η αντιπολίτευση που πρέπει να έχουμε, αλλά που δεν διαθέτουμε.
Αντί αυτού ας προσέξουμε μια ενδιαφέρουσα σύμπτωση στα επιχειρήματα των κινδυνολόγων και των καταστροφολόγων, παρ’ όλο που προέρχονται από δύο φαινομενικά αντιτιθέμενες παρατάξεις. Διότι ως γνωστόν, οι κινδυνολόγοι, που δίνουν υπερβολική βαρύτητα στις τουρκικές αντιδράσεις, προέρχονται από την καρδιά του κατεστημένου, είναι εκείνοι που παλιά εξέφραζαν την κατευναστική άποψη, και τώρα ισχυρίζονται ότι η Τουρκία είναι πολύ μεγάλη, πολύ ισχυρή ώστε να μην την περιλάβουν Ευρωπαίοι και Αμερικάνοι στους σχεδιασμούς τους. Οπότε η Ελλάδα αυτό που έχει να κάνει, λένε, είναι να ευνοήσει την σχέση αυτή, παίρνοντας σε αντάλλαγμα από την Τουρκία τα ‘ήπια νερά’. Πρόκειται για μια θέση εντελώς εκτός πραγματικότητας, καθώς εκ των πραγμάτων η στρατηγική της Άγκυρας «για έναν τουρκικό 21ο αιώνα» εναντιώνεται και στην ελληνική κυριαρχία, και στην ευρωπαϊκή αυτοδυναμία –αν δεν επιταχύνει και την πτώση της Αμερικής.
Από την άλλη, οι καταστροφολόγοι εμφανίζονται κραδαίνοντας τις σημαίες ενός κάποιου ‘αντισυστημισμού’, ο οποίος ενίοτε αλληθωρίζει και προς την Μόσχα: υποτίθεται ότι η προαναγγελία εθνικών καταστροφών και μειοδοσιών εντάσσεται σε μια ευρύτερη ατζέντα αμφισβήτησης του «κατεστημένου», και δι’ αυτής προωθείται ο «αυθεντικός πατριωτισμός», αν και στην ουσία πρόκειται περί μηδενισμού, που θέλει την Ελλάδα πάντοτε άθυρμα και αποικιοποιημένη.
Κι όμως επί του GSI κινδυνολόγοι και καταστροφολόγοι έλεγαν επί της ουσίας το ίδιο πράγμα: «να κάτσουμε στα αβγά μας». Απλώς, οι μεν θεωρούσαν τις έρευνες για το καλώδιο, και την πόντισή του, ως μια αναίτια πρόκληση εναντίον της Τουρκίας που κακώς την τοποθετεί απέναντι, οπότε θα έπρεπε να την εμπλέξουμε εξ αρχής στο έργο. Οι δε, ότι στην ουσία η ένταση που προκαλείται είναι στημένη από την κυβέρνηση προκειμένου να «τα πουλήσει όλα». Η πρακτική συνέπεια, όμως, και των δύο θέσεων παραμένει ίδια: να παραμείνει η Ελλάδα ‘μικρή πλην τίμια’, θεατής των εξελίξεων σε μια στιγμή που κρίνεται και διαμορφώνεται η νέα φυσιογνωμία του παγκόσμιου συστήματος για τις επόμενες δεκαετίες.
Ωστόσο αμφότεροι θα απογοητευτούν. Διότι το ‘καλώδιο’ ήταν μόνον η αρχή, όχι το τέλος μιας φάσης όπου αποφάσεις-μονόδρομος για εμάς θα ενοχλούν την Τουρκία, και θα ενέχουν ρίσκο κλιμάκωσης.
*Συντετμημένη εκδοχή του άρθρου αυτού δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Ελληνικός Βορράς, στις 14/11/27
Για να στηρίξετε το Άρδην μπορείτε να κάνετε μια προσφορά ΕΔΩ.
