Nicholas Kristof – ΝΥΤimes 19 Φεβρουαρίου 2025
Δεν είμαι σίγουρος ότι οι περισσότεροι Αμερικανοί κατανοούν τη μνημειώδη ζημιά που κάνει ο πρόεδρος Τραμπ στη μεταπολεμική τάξη πραγμάτων που αποτελεί την πηγή της αμερικανικής παγκόσμιας ηγεσίας και ευημερίας.
Την καταστρέφει. Κάνει τον κόσμο πιο επικίνδυνο. Παίρνει το μέρος ενός θεωρούμενου ως εγκληματία πολέμου, του προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν της Ρωσίας, και δηλητηριάζει τις σχέσεις με τους διαχρονικούς συμμάχους των ΗΠΑ. Η διατλαντική συμμαχία διαλύεται.
«Έχουμε τον Τραμπ και την ολιγαρχία του από αδαείς λούστρους παπουτσιών που βανδαλίζουν το δίκτυο των οργανισμών, των συμφωνιών και των αξιών – που σε μεγάλο βαθμό τέθηκαν σε λειτουργία από την Αμερική μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο – τα οποία έχουν προσφέρει στους περισσότερους από εμάς, συμπεριλαμβανομένης της Αμερικής, στο σύνολό τους έναν εξαιρετικό βαθμό ειρήνης και ευημερίας», μου είπε ο Κρις Πάτεν, ο πρώην πρόεδρος του βρετανικού Συντηρητικού Κόμματος και επικεφαλής των ευρωπαϊκών εξωτερικών υποθέσεων.
Η σκληρή γλώσσα του Πάτεν αντικατοπτρίζει την αγωνία της Ευρώπης, διότι είναι ένας ισοβίως Αμερικανοφίλος και τώρα, ως λόρδος Πάτεν του Μπαρνς, υπόδειγμα βρετανικής αξιοπρέπειας και αυτοσυγκράτησης. Πρόσθεσε: «Αγαπώ την Αμερική και κάποτε ήμουν ευτυχής που θεωρούσα τον πρόεδρό της ηγέτη του ελεύθερου κόσμου. Όχι πια. Πού είναι οι αμερικανικές αξίες που θαύμαζα κάποτε;».
Μακάρι να ήξερα τι να του πω. Αλλά αυτός είναι ένας ταπεινωτικός μήνας για να είσαι Αμερικανός. Όταν ήμουν νεαρός δημοσιογράφος, αναφερόμασταν σε χώρες όπως η Πολωνία και η Ρουμανία ως σοβιετικούς δορυφόρους- τώρα ο Τραμπ εκτελεί τις εντολές του Πούτιν και φαίνεται αποφασισμένος να θέσει τις Ηνωμένες Πολιτείες σε ρωσική τροχιά.
Αξιωματούχοι της κυβέρνησης Τραμπ χαριεντίζονταν με Ρώσους αξιωματούχους στο Ριάντ της Σαουδικής Αραβίας αυτή την εβδομάδα με «πολλά αστεία», όπως το έθεσε ένας από τους Ρώσους. Οι δύο πλευρές συζήτησαν για την Ουκρανία, και συνεπώς για το μέλλον της Ευρώπης, αποκλείοντας τόσο τους Ουκρανούς όσο και τους Ευρωπαίους. Γίνεται λόγος για υιοθέτηση της θέσης της Ρωσίας για την Ουκρανία και για άρση των κυρώσεων κατά της Μόσχας.
Αυτό θα ήταν τραγελαφικό. Έχω καλύψει τον πόλεμο στην Ουκρανία, έχω επισκεφθεί ρωσικούς θαλάμους βασανιστηρίων και έχω πάρει συνεντεύξεις από ουκρανόπουλα που διακινήθηκαν στη Ρωσία από τους εισβολείς. Μακάρι ο Τραμπ και οι βοηθοί του να είχαν έστω και ένα κλάσμα του ατσαλιού μιας Ουκρανής γυναίκας από την οποία πήρα συνέντευξη το 2022, της Άλα Κουζνιέτσοβα, η οποία, ακόμη και όταν υποβλήθηκε σε ηλεκτροσόκ, ξυλοδαρμούς με καλώδια και επανειλημμένους βιασμούς από Ρώσους ανακριτές, αρνήθηκε να υποκύψει σε αυτούς.
«Είμαστε ευγνώμονες στους Αμερικανούς, αλλά απλά ζητάμε, σας παρακαλώ, μην μας αφήνετε στα μισά του δρόμου», μου είπε τότε. «Μην μας αφήνετε μόνους». Ωστόσο, τώρα ο Τραμπ έχει καταρρεύσει και φαίνεται έτοιμος να εγκαταλείψει ήρωες όπως εκείνη. Αυτό που είδαμε τις τελευταίες 10 ημέρες από Αμερικανούς αξιωματούχους είναι κατευνασμός του πιο άνανδρου είδους.
Καθώς το φάντασμα του Νέβιλ Τσάμπερλεϊν τον παρακολουθούσε, ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς άναψε φωτιές στους Ευρωπαίους σε ομιλία του στο Μόναχο και στη συνέχεια συναντήθηκε με τον ηγέτη ενός ακροδεξιού κόμματος, της Εναλλακτικής για τη Γερμανία, το οποίο πολλοί Γερμανοί θεωρούν ότι κατάγεται από τον ναζισμό. Ορισμένα από τα μέλη του έχουν υποβαθμίσει το Ολοκαύτωμα, έχουν χρησιμοποιήσει ναζιστικά συνθήματα και φέρονται να σχεδιάζουν την ανατροπή της κυβέρνησης.
Είναι δύσκολο να αποφύγει κανείς την εντύπωση ότι η κυβέρνηση Τραμπ εργάζεται για την υπονόμευση της δημοκρατίας όχι μόνο στην πατρίδα μας αλλά και στην Ευρώπη. Όπως σημειώνει ο Economist, αυτό που παρακολουθούμε είναι «η επίθεση του Ντόναλντ Τραμπ στην Ευρώπη».
Ο Τραμπ αναμένεται κατά πάσα πιθανότητα να αποσύρει ορισμένα στρατεύματα από την Ευρώπη. Και το ΝΑΤΟ μοιάζει όλο και πιο κενό- πιστεύει κανείς πραγματικά ότι αν η Ρωσία έστελνε μικρά πράσινα ανθρωπάκια να καταλάβουν χωριά της Λετονίας, ο Τραμπ θα έστελνε στρατεύματα βάσει του άρθρου 5 του ΝΑΤΟ; Είναι τουλάχιστον εξίσου πιθανό ὀσο ότι θα ρωτούσε τον Πούτιν για την ανέγερση ενός ξενοδοχείου Τραμπ εκεί.
«Οι Ευρωπαίοι ηγέτες ξυπνούν και συνειδητοποιούν ότι οι ΗΠΑ όχι μόνο εγκαταλείπουν την Ουκρανία, αλλά ότι οι ΗΠΑ αποτελούν απειλή για το μέλλον της δημοκρατίας και της ελευθερίας στην Ευρώπη», έγραψε ο Φίλιπς Ο’ Μπράιαν, μελετητής διεθνών σχέσεων στο Πανεπιστήμιο του Σεντ Άντριους στη Σκωτία.
Ο πρωθυπουργός της Βρετανίας Κίρ Στάρμερ το έθεσε ως εξής: «Είμαστε αντιμέτωποι με μια πρόκληση γενεών».
Για να είμαστε δίκαιοι, ο Τραμπ έχει δίκιο σε ένα βασικό σημείο: Η Ευρώπη θα έπρεπε να συνεισφέρει πολύ περισσότερο στη δική της άμυνα, αντί να κάνει τζάμπα βόλτες στην πλάτη των Αμερικανών φορολογουμένων. Η Ευρώπη είναι αρκετά πολυπληθής και πλούσια ώστε να μπορεί να αντιμετωπίσει μόνη της τη Ρωσία, αλλά αντί να διαχειρίζεται μια μετάβαση, ο Τραμπ είναι έτοιμος να αλλάξει στρατόπεδο.
Ο Τραμπ λέει για τον πόλεμο στην Ουκρανία ότι η Ουκρανία «δεν έπρεπε ποτέ να τον ξεκινήσει» – ενώ φυσικά η Ουκρανία δεν ξεκίνησε τίποτα. Ο Τραμπ θα μπορούσε κάλλιστα να πει ότι ένα θύμα ληστείας δεν έπρεπε να είχε χτυπήσει με τη γροθιά του τη μύτη του επιτιθέμενου.
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει ταχθεί τον τελευταία στο πλευρό της Μόσχας στο ένα θέμα μετά το άλλο: Η Ουκρανία πρέπει να παραχωρήσει εδάφη, δεν μπορεί να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ και πρέπει να διεξαγάγει νέες εκλογές, όπως ακριβώς επιμένει η Ρωσία. (Εν τω μεταξύ, δεν υπάρχει καμία έκκληση προς τη Ρωσία να πραγματοποιήσει εκλογές.) Ο Τραμπ πρότεινε ακόμη και την επανεισδοχή της Ρωσίας στην Ομάδα των 7.
Σε ένα παραλήρημα γεμάτο ψεύδη στο Truth Social την Τετάρτη, ο Τραμπ προχώρησε ακόμη περισσότερο. Κατήγγειλε τον εκλεγμένο πρόεδρο της Ουκρανίας, τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ως «δικτάτορα» που είχε σπαταλήσει χρήματα και «καλύτερα να κινηθεί γρήγορα, αλλιώς δεν θα του μείνει χώρα». Η ανάρτηση του Τραμπ είχε τον τόνο των δηλώσεων του Κρεμλίνου.
Ο Τραμπ αγκάλιασε αυτές τις θέσεις του Πούτιν χωρίς προφανώς να διαπραγματευτεί πολλά σε αντάλλαγμα. Η διπλωματία κανονικά έχει να κάνει με το δούναι και λαβείν, αλλά -όπως συμβαίνει τόσο συχνά όταν ο Τραμπ συναλλάσσεται με τον Πούτιν- ο Τραμπ ήταν όλο δούναι και όχι λαβείν.
Η προσέγγιση του Τραμπ στις διεθνείς σχέσεις στηρίζει τη Ρωσία και με άλλους τρόπους. Οι απαιτήσεις του για εδάφη από τον Παναμά, τη Γροιλανδία και τον Καναδά ενισχύουν τη ρωσική θέση ότι οι υπερδυνάμεις μπορούν να αρπάζουν ό,τι θέλουν. Η επιβολή κυρώσεων στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο και οι εκκλήσεις του για την αναγκαστική απομάκρυνση των κατοίκων της Γάζας σηματοδοτούν την εγκατάλειψη της βασισμένης σε κανόνες διεθνούς τάξης που ενίσχυε την αμερικανική ήπια ισχύ. Ο Τραμπ αναδεικνύει τον Πούτιν σε νικητή.
Ο Γκαμπριέλιους Λάντσμπεργκις, πρώην υπουργός Εξωτερικών της Λιθουανίας, προειδοποιεί ότι αν ο Τραμπ συνεχίσει να στηρίζει τη Ρωσία και η Ευρώπη αποτύχει να αναλάβει δράση, τότε «οι απειλές για την ευρωπαϊκή ασφάλεια θα αυξηθούν πάρα πολύ. Ο Πούτιν θα γίνει ακόμα πιο θρασύς, πράγμα που σημαίνει περισσότερους πολέμους στην Ουκρανία, τη Μολδαβία, τη Γεωργία και πέρα από αυτήν».
Ο κίνδυνος υπερβαίνει την Ευρώπη. Ίσως ο μεγαλύτερος εφιάλτης των διεθνών σχέσεων τα επόμενα χρόνια θα ήταν ένας πόλεμος μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας, που θα ξεκινούσε κοντά στην Ταϊβάν ή στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας. Ο πρόεδρος Τζο Μπάιντεν απέτρεψε την κινεζική επιθετικότητα συνεργαζόμενος στενά με τους συμμάχους στην Ασία και κάνοντας προφανές ότι η Ρωσία θα πλήρωνε βαρύ τίμημα για την εισβολή της στην Ουκρανία. Εάν ο Τραμπ αντ’ αυτού αφήσει τη Ρωσία να κερδίσει και παράλληλα αποσαθρώσει τις σχέσεις με τους συμμάχους μας, τότε η Κίνα είναι πιο πιθανό να κινηθεί προς την Ταϊβάν.
«Τι τρομεροί καιροί», μου είπε ο Πάτεν. Η εποχή μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο υπήρξε μια αξιοσημείωτη ιστορική εποχή οκτώ δεκαετιών ευημερίας και προόδου. Αλλά τώρα, όπως είχε παρατηρήσει ο Βρετανός υπουργός Εξωτερικών τον Αύγουστο του 1914, «οι λάμπες σβήνουν σε όλη την Ευρώπη» και πρέπει να προετοιμαστούμε για έναν πιο επικίνδυνο κόσμο.
