Το βλέμμα στο ράφι – Η Ιστορία του Βιολογικού Πολέμου

673

Γράφει ο Ξενοφών Μπρουντζάκης στο liberal.gr

Σε μια εποχή όπου η πληροφορία ξεχειλίζει και η προσοχή διασπάται, το βλέμμα στο ράφι είναι μια προσπάθεια να σταθούμε – ήσυχα αλλά με επίγνωση – μπροστά στα βιβλία που κυκλοφορούν γύρω μας. Όχι, με διάθεση καταλόγου ή κριτικής εξουσίας, αλλά με εκείνη την προσωπική στάση που κρατάει ο αναγνώστης όταν ψάχνει όχι μόνο τι να διαβάσει, αλλά και γιατί να το διαβάσει.

Η στήλη αυτή φιλοδοξεί να παρουσιάζει βιβλία κάθε κατηγορίας – λογοτεχνία, δοκίμιο, ιστορία, πολιτική σκέψη με έναν λόγο απλό, εστιασμένο, στοχαστικό. Όχι για να αποφαίνεται, αλλά για να μοιράζεται. Γιατί κάποτε μια πρόταση, μια ιδέα, μια λέξη, είναι αρκετή για να ξαναδούμε αλλιώς τον κόσμο ή το ράφι μας.

Το «βλέμμα στο ράφι» θα ανανεώνεται τρεις φορές την εβδομάδα, με σταθερή προσήλωση στη σκέψη, την ουσία και την απόλαυση της ανάγνωσης.

Ο άνθρωπος ως μικρόβιο του ίδιου του πολιτισμού

Ι. Νικολακάκης, Η Ιστορία του Βιολογικού Πολέμου – Ιατρικές, βιοηθικές και κοινωνικές προεκτάσεις, Εναλλακτικές Εκδόσεις, σελ.: 222

Το βιβλίο του Ι. Νικολακάκη έρχεται να καλύψει ένα βιβλιογραφικό κενό αυτό της ιστορικής καταγραφής και ερμηνείας μιας από τις πιο σκοτεινές εκφάνσεις της ανθρώπινης επινοητικότητας – του βιολογικού πολέμου. Με επίγνωση της σοβαρότητας του θέματος ο συγγραφέας χωρίς εύκολες καταδίκες ή φτηνές δραματοποιήσεις προσεγγίζει το θέμα με επιστημονική ευθύνη και γνωστικό βάθος.

Ακολουθώντας μια χρονολογική και θεματική διαδρομή – από τη σκόνη του Πελοποννησιακού Πολέμου ως τη σιωπηρή φρίκη του Ψυχρού – το βιβλίο μας δείχνει πώς η βιολογία, η ιατρική, αλλά και η πολιτική τέχνη του πολέμου διαπλέκονται, συχνά μυστικά, στην παραγωγή όπλων που δε στοχεύουν στρατούς αλλά κοινωνικά σώματα.

Η προϊστορική χρήση τοξινών, δηλητηρίων και φορέων νοσημάτων από φυλές και αρχαίους στρατούς αποτυπώνεται με ακρίβεια και διαύγεια. Στη συνέχεια, η αφήγηση βαθαίνει: οι ηθικές αμφιταλαντεύσεις της Αναγέννησης, η επιστημονική τυποποίηση της μικροβιολογίας στον 20ό αιώνα, και οι κρατικές πολιτικές των υπερδυνάμεων παρουσιάζονται όχι απλώς ως στρατιωτικά επεισόδια, αλλά ως συμπτώματα ενός βαθύτερου πολιτισμικού διχασμού: ανάμεσα στο να φτιάχνουμε θεραπεία ή να σχεδιάζουμε μόλυνση.

Η αφήγηση δεν κλείνει με την ιστορία, αλλά την περνά μέσα από το κόσκινο της βιοηθικής και της πολιτικής φιλοσοφίας. Η ανάδειξη της Σοβιετικής Ένωσης και των ΗΠΑ σε πρωταγωνίστριες δυνάμεις της βιολογικής εξόντωσης, οι αποκαλύψεις για ανθρώπινα πειράματα, η διφορούμενη χρήση της γνώσης σε εποχές πανικού και φόβου, φωτίζουν όχι μόνο το παρελθόν αλλά και το εύθραυστο σήμερα της Τεχνητής Νοημοσύνης και της γενετικής τροποποίησης.

Το βιβλίο του Νικολακάκη διαβάζεται ταυτόχρονα ως ιστορική μελέτη, ιατρική επιθεώρηση, και πολιτισμικός στοχασμός. Τελικά όμως, η υπόμνησή του στοχεύει σε κάτι πιο σημαντικό και πολύτιμο που δεν είναι άλλο από την πεποίθηση ότι η αληθινή πρόοδος δεν είναι η δεξιότητα να σκοτώνεις με ακρίβεια, αλλά το θάρρος να θεραπεύεις με σεβασμό.

Ένα σοβαρό και ενδιαφέρον βιβλίο, για μια εποχή όπου η απειλή δε φορά πλέον στολή, αλλά λευκή ποδιά ή υπολογιστικό αλγόριθμο.

Ο Ιωάννης Νικολακάκης είναι γιατρός με ειδίκευση στην Παθολογία και πολυετή εμπειρία σε δημόσια νοσοκομεία. Παράλληλα με την κλινική του πρακτική, ασχολείται συστηματικά με τη μελέτη της ιατρικής ιστορίας, της βιοηθικής και της πολιτικής της επιστήμης, με ιδιαίτερη έμφαση στις σκοτεινές ζώνες της εφαρμοσμένης βιολογίας.

Το έργο του «Η Ιστορία του Βιολογικού Πολέμου» αποτελεί το επιστέγασμα πολυετούς ερευνητικής ενασχόλησης και καταγράφει, με νηφαλιότητα και επιστημονική εντιμότητα, τις διασταυρώσεις ανάμεσα στην ιατρική γνώση και τη στρατιωτική χρήση της. Πρόκειται για μια τολμηρή συμβολή στον διάλογο γύρω από τα όρια της επιστήμης και την ευθύνη της απέναντι στην κοινωνία.

---

*Ο Ξενοφών Α. Μπρουντζάκης είναι συγγραφέας και κριτικός λογοτεχνίας