Πριν μερικά χρόνια οι ιρανικές αρχές κατέστρεψαν δεκάδες χιλιάδες δορυφορικές κεραίες, ίσως πολλές από αυτές να τις είχαν πουλήσει συνάδελφοί τους ή εν τέλει να μην καταστράφηκαν και όλες, αλλά να μεταπωλήθηκαν από τις διωκτικές αρχές.
του Farhad Khosrokhavar, απόσπασμα από το βιβλίο Οι γυναίκες ενάντια στη θεοκρατία (Εναλλακτικές Εκδόσεις, 2024, μετάφραση Χριστίνα Σταματοπούλου).
Η μαύρη αγορά στο Ιράν έχει εξαπλωθεί σε πολλούς τομείς: δορυφορικές κεραίες, αλκοόλ (ουίσκι, βότκα, μπύρα), τσιγάρα, σκληρά ναρκωτικά (ιδίως όπιο και το παράγωγό του, η ηρωίνη), αλλά και πολλά προϊόντα που δεν είναι απαγορευμένα, η εισαγωγή των οποίων από τους Πασνταράν και τις συναφείς ομάδες τους προσφέρει ένα αξιοσημείωτο πλεονέκτημα, στον βαθμό που δεν υπόκεινται σε φορολογία και στους διάφορους περιορισμούς που επηρεάζουν το εμπόριο που διεξάγεται μέσω των νόμιμων οδών.
Ας πάρουμε την περίπτωση του αλκοόλ. Σχεδόν όλες οι φημισμένες μάρκες ουίσκι ή βότκας μπορούν να βρεθούν στην ιρανική αγορά αλλά σε πολύ υψηλές τιμές. Αρκεί να βρείτε έναν μεσάζοντα (και όλοι γνωρίζουν κάποιον) για να το προμηθευτείτε χωρίς δυσκολία στο σπίτι σας. Έλλειψη δεν υπάρχει σχεδόν ποτέ, ούτε και σημαντικά εμπόδια στη διακίνηση απαγορευμένων προϊόντων.
Εύκολα μπορούμε να φανταστούμε το λαθρεμπόριο που διεξάγεται από ομάδες οι οποίες διαφεύγουν από την επαγρύπνηση των τελωνειακών, δεδομένης της πορώδους φύσης των συνόρων του Ιράν με τα Εμιράτα, το Πακιστάν, το Αφγανιστάν και τον Περσικό Κόλπο και της διαφθοράς των τελωνειακών υπαλλήλων. Αλλά καθώς δεν υπάρχει ποτέ έλλειψη αποθεμάτων, η υπεραφθονία αυτών των προϊόντων στην αγορά θα μπορούσε να περιοριστεί από μια πανταχού παρούσα δύναμη όπως οι Πασνταράν, στο επίπεδο της γειτονιάς με την Μπασίτζ.
Ωστόσο, κάποιοι ενημερωμένοι παρατηρητές έχουν διατυπώσει μια διαφορετική άποψη. Οι Πασνταράν διαθέτουν αρκετές ελεύθερες οικονομικές ζώνες σε λιμάνια του Ιράν, τις οποίες κανείς δεν έχει την άδεια να επιτηρεί. Πρόκειται για ένα σύστημα που βρίσκεται εξ ολοκλήρου υπό τον έλεγχό τους για την εξαγωγή και την εισαγωγή απαγορευμένων και μη προϊόντων. Το περιθώριο κέρδους από τα παρανόμως εισαγόμενα προϊόντα, όπως το αλκοόλ, είναι τόσο υψηλό και η αγορά τόσο μεγάλη ώστε οι υποψίες στρέφονται προς αυτούς. Επιπλέον, κάθε γειτονιά έχει τον δικό της προμηθευτή (ή ενίοτε προμηθευτές), και γνωρίζει μόνο αυτόν. Αυτοί σπάνια ενοχλούνται, και εάν αυτό συμβεί, καταφέρνουν να ξεφύγουν από την παράλογη αυστηρότητα των νόμων περί αλκοόλ.
Το σύστημα επιβάλλει απαγορεύσεις μόνο στους καταναλωτές, όχι στους προμηθευτές. Η ειρωνεία είναι ότι αυτοί που αγοράζουν σε υψηλή τιμή γίνονται ενίοτε οι ίδιοι στόχος κατάσχεσης των αγαθών τους μετά την αγορά, με αφορμή μία υπερβολικά θορυβώδη γιορτή που τράβηξε την προσοχή μελών των Πασνταράν ή από καταγγελία των γειτόνων… Και βέβαια το αλκοόλ που κατάσχουν από έναν ιδιώτη οι δυνάμεις της τάξης δεν καταστρέφεται αλλά συχνά αναδιανέμεται ή καταναλώνεται από τις ίδιες. Αυτό ενισχύει την απάτη που κρύβεται πίσω από αυτό το επικερδές εμπόριο, καθώς το προϊόν μεταπωλείται σε βάρος του αγοραστή και όχι του πωλητή.
Ακριβώς το ίδιο σύστημα ισχύει και για τις δορυφορικές κεραίες. Δεν υπάρχει έλλειψη από αυτές, και οι στέγες των σπιτιών της Τεχεράνης αποκαλύπτουν αυτές τις κεραίες, οι οποίες επιτρέπουν στους κατοίκους να ξεφεύγουν νοερά από τον ζόφο της χώρας και τη θανάσιμα πληκτική τηλεόρασή της, για να μοιραστούν εικονικά τις χαρές ενός άλλου κόσμου. Κατά καιρούς, η αστυνομία καταφθάνει και κατάσχει τις κεραίες, οι οποίες σύντομα βρίσκουν τον δρόμο τους στη μαύρη αγορά σε τιμή έκπτωσης, δεδομένου ότι είναι μεταχειρισμένες. Και εδώ πάλι τιμωρείται ο αγοραστής και όχι ο πωλητής. Όπως λέγεται, αυτοί που κατάσχουν επωφελούνται διπλά από την πώληση και τη μεταπώληση απαγορευμένων προϊόντων τα οποία κυκλοφορούν ελεύθερα στην κοινωνία.
Η μαύρη αγορά συντηρείται από εκείνους που την καταστέλλουν, και οι οποίοι αποκομίζουν σημαντικά κέρδη τα οποία εξασφαλίζουν την ευημερία των πανίσχυρων οργανισμών που την διαχειρίζονται. Ακόμα και όταν κάποια από αυτά τα προϊόντα προέρχονται από τα Εμιράτα μέσω του παράνομου εμπορίου, οι Πασνταράν, οι οποίοι κάνουν τα στραβά μάτια σε αυτό, το μεθοδεύουν με αντάλλαγμα αποδοτικές δωροδοκίες. Ομοίως, οι εμπορικές κυρώσεις που πλήττουν το Ιράν, μετά τους δρακόντειους περιορισμούς που επιβλήθηκαν από τις Ηνωμένες Πολιτείες, το 2018, όταν αυτές, επί προεδρίας Τραμπ, αποχώρησαν από τη Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων, το μόνο που πέτυχαν ήταν να αυξήσουν τα κέρδη από αυτού του είδους το εμπόριο, και ιδίως τα κέρδη των Πασνταράν.
Η κοινωνία γνωρίζει καλά αυτό το διπλό παιχνίδι που παίζεται από τις υπηρεσίες καταστολής, οι οποίες απαγορεύουν ενώ ταυτόχρονα επωφελούνται από την απαγόρευση και πλουτίζουν οι ίδιες, εξαθλιώνοντας παράλληλα την κοινωνία. Αυτό φέρνει στο μυαλό την απαγόρευση, στις αρχές της Ισλαμικής Επανάστασης, της χρήσης ιδιωτικών πισίνων σε ένα συγκρότημα κατοικιών στα βόρεια της Τεχεράνης (μια πλούσια περιοχή): ένας νεαρός φρουρός είχε διοριστεί από τον νεοεμφανισθέντα στρατό των Πασνταράν για να επιβλέπει την απαγόρευση της χρήσης πισίνας ενώ, επιπλέον, οι ιδιοκτήτες των κατοικιών υποχρεώθηκαν να χρηματοδοτήσουν οι ίδιοι το έργο της επιτήρησης! Ο εν λόγω φύλακας πιάστηκε μερικές φορές να κολυμπάει τη νύχτα στην πισίνα, την οποία απαγόρευε στους ενοίκους να χρησιμοποιούν! Τα θύματα της καταστολής υποχρεώνονται να πληρώνουν για τον καταναγκασμό στον οποίο υποβάλλονται, ενώ οι φορείς της καταστολής καταστρατηγούν την απαγόρευση για να αποκομίσουν επιπλέον κέρδη.
Η σχιζοφρένεια της διπροσωπίας (στον δημόσιο χώρο να συμπεριφέρεσαι ως ευσεβής μουσουλμάνος και στον ιδιωτικό να κάνεις το αντίθετο) επαναλαμβάνεται στο οικονομικό πεδίο, στους κόλπους ενός κράτους που γεννά σχιζοείδεια. Οι φορείς των απαγορεύσεων διαδίδουν οι ίδιοι τα απαγορευμένα προϊόντα, ακόμη και αν αυτό σημαίνει ότι θα κατασχέσουν μερικά στην πορεία για να τα επανεντάξουν στο κύκλωμα των παράνομων πωλήσεων, με μεγάλο κέρδος για τις ίδιες και μεγάλη επιβάρυνση για την κοινωνία.
Προφανώς η ίδια η έννοια της νομιμοποίησης εξαφανίζεται: ακόμη και αν υποθέσουμε ότι αυτό που απαγορεύει το καθεστώς έχει κάποιο νόημα, η διγλωσσία του κατά την εφαρμογή της απαγόρευσης ακυρώνει την όποια νομιμοποίησή του. Η κοινωνία ζει μέσα στον φόβο, επιδεικνύοντας μια αμφίσημη στάση ανάμεσα στην ακατανίκητη επιθυμία να απαλλαγεί από το θεοκρατικό κράτος και στην ανάγκη να συνυπάρξει μαζί του σε ατομικό επίπεδο, μέχρι να έρθει η κατάλληλη στιγμή που θα μπορέσει να του καταφέρει το μοιραίο χτύπημα.
Στηρίξτε το Άρδην κάνοντας μια προσφορά ΕΔΩ.
