Φωτογραφία: Δίκτυο για το Βασικό Εισόδημα

Ένα θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα που πρέπει να διεκδικήσουμε

του Γιώργου Παπανικολάου

Το Δίκτυο για το Καθολικό Άνευ όρων Βασικό Εισόδημα (ΚΑΒΕ) είναι ένα κίνημα που ξεκίνησε το 1986 και σήμερα έχει εξελιχθεί σε παγκόσμιο, με δημοψηφίσματα για την εφαρμογή του, ένταξή του σε προγράμματα πολιτικών κομμάτων και σε πειραματικές εφαρμογές του σε χώρες και πόλεις.

Το ΚΑΒΕ δεν είναι φιλανθρωπία, ούτε βοήθημα, ούτε κόστος ή επίδομα σε ειδικές κατηγορίες ανθρώπων. Είναι θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα που δίνεται σε όλους, εφόρου ζωής, για το απλό γεγονός ότι έχουν γεννηθεί και συμμετέχουν σε ανθρώπινη κοινωνία. Είναι καθολικό (δίνεται σε όλους), ανεπιφύλακτο (δεν υπάρχουν προϋποθέσεις παροχής του), ατομικό (δίνεται σε κάθε άτομο), επαρκές (διασφαλίζει αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης και συμμετοχής στην κοινωνία). Δεν έχει καμιά σχέση και δεν αντικαθιστά το κοινωνικό κράτος πρόνοιας και τα κοινωνικά επιδόματα, αλλά τα συμπληρώνει.

Στο άρθρο 25 της Οικουμενικής Διακήρυξης του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, αναφέρεται το δικαίωμα που έχει ο καθένας σε ένα βιοτικό επίπεδο ικανό να εξασφαλίσει στον ίδιο και στην οικογένειά του υγεία και ευημερία και ειδικότερα τροφή, ρουχισμό, κατοικία, ιατρική περίθαλψη, όπως και τις απαραίτητες κοινωνικές υπηρεσίες. Το ΚΑΒΕ θα είναι η υλοποίηση και συγκεκριμενοποίηση αυτού του δικαιώματος.

Οι τεχνολογικές εξελίξεις και η αυτοματοποίηση, αφήνουν όλο και περισσότερους ανθρώπους χωρίς εργασία. Οι θέσεις εργασίας γίνονται όλο και πιο επισφαλείς. Αλλά ακόμη και μια θέση εργασίας σήμερα δεν αποτελεί εγγύηση μιας αξιοπρεπούς ζωής ή μιας ελεύθερης ύπαρξης. Κανείς δεν νοιώθει ασφαλής σήμερα στον κόσμο. Εκατομμύρια και εκατομμύρια ανθρώπων, ζουν μια ανασφαλή ζωή. Όλα αυτά έχουν επιπτώσεις. Ο Π.Ο.Υ εκτιμά ότι το 2020 οι κρίσεις πανικού και η κατάθλιψη θα είναι οι βασικές ασθένειες στον “ανεπτυγμένο” κόσμο.

Το ΚΑΒΕ  απαντά σ αυτές τις προκλήσεις. Βοηθά να πάρουμε τη ζωή μας στα χέρια μας. Είναι θεμέλιο πάνω στο οποίο μπορείς να χτίσεις τη ζωή σου με ελευθερία, ώστε να κάνεις αυτό που πραγματικά θέλεις. Θα είναι μια κοινωνική επανάσταση. Οι άνθρωποι θ αρχίσουν να αξιολογούν και να κατευθύνουν τη ζωή τους, όχι με βάση τι κερδίζουν σαν αντάλλαγμα για τις υπηρεσίες τους, αλλά με βάση τις εσωτερικές τους ανάγκες και το τι μπορούν να συνεισφέρουν στην ανθρωπότητα. Θα αποσυνδεθεί η εργασία και η επιβίωση απ την μισθωτή εργασία. Υπάρχουν διάφορα είδη εργασιών: τα οικιακά, η φροντίδα ανθρώπων στο σπίτι, η εθελοντική εργασία…

Το ΚΑΒΕ θα συνεισφέρει στην εξάλειψη της απόλυτης φτώχειας, στη ριζοσπαστική αλλαγή της κατάστασης των γυναικών, στη μείωση των ψυχικών ασθενειών και των κοινωνικών συγκρούσεων, στην αύξηση της ελευθερίας των ανθρώπων, στην καλύτερη διαπραγμάτευση εργασιακών συνθηκών κοκ.

Οι λύσεις που προσφέρει το ΚΑΒΕ έχουν κάνει διασημότητες, επιστήμονες και γνωστούς ανθρώπους του κεφαλαίου να ταχθούν υπέρ της θέσπισής του.

Παρ όλα αυτά ακούγονται φωνές από διάφορες πλευρές ότι το ΚΑΒΕ θα συνεισφέρει ώστε οι άνθρωποι “να μην ενδιαφέρονται να εργαστούν και θα τεμπελιάζουν”. Αυτό θυμίζει την εποχή μιας άλλης μεγάλης κατάκτησης της ανθρωπότητας, την εποχή της πάλης για την καθιέρωση του 8ωρου εργασίας, όταν τις παραμονές των μεγάλων διαδηλώσεων το 1866 στην Αμερική, οι εφημερίδες είχαν πλημμυρίσει με άρθρα που έγραφαν ότι “το αίτημα θα έφερνε μείωση μισθών, φτώχεια και κοινωνική υποβάθμιση του εργάτη, θα έσπρωχνε τους εργάτες σε αλητεία και χαρτοπαιξία, βία, κραιπάλη και αλκοολισμό”.

Αν η φύση του ανθρώπου ήταν η τεμπελιά, αυτός δεν θα ξέφευγε ποτέ απ την κατάσταση του ζώου. Η εργασία ήταν αυτή που ξεχώρισε τους προγόνους μας απ τα ζώα και δημιούργησε στην κυριολεξία τον άνθρωπο. Η εργατικότητα και η δημιουργικότητα είναι λοιπόν στη φύση του ανθρώπου.

Είναι ικανός ο καπιταλισμός ν αλλάξει τη φύση του ανθρώπου και να τον μεταμορφώσει σε τεμπέλη; Όχι. Μπορεί μόνο να παρεμβάλλει τεράστιες δυσκολίες ανάμεσα στον άνθρωπο και την τάση του για δημιουργική, αποδοτική και ωφέλιμη εργασία και παρέχει “ευκαιρίες” στην τεράστια πλειοψηφία των ανθρώπων, μόνο για άχαρη, βασανιστική, αδιάφορη, ξένη προς τα ενδιαφέροντα εργασία, που έχει την έννοια “του μεροκάματου για λόγους επιβίωσης”.

Φυσικά για να έχει αληθοφάνεια ο μύθος των “τεμπέληδων ανθρώπων”, είναι αναγκαία μια εκπαίδευση αφυδατωμένη από παιδεία άξια των ανθρώπων, μια εκπαίδευση σαν αυτή που προσφέρει αφειδώς ο καπιταλισμός.

Το ΚΑΒΕ θ απελευθερώσει τη φύση του ανθρώπου και την τάση του για δημιουργική εργασία, θα του δώσει την ευκαιρία να εκφράσει τις ικανότητές του, τη φαντασία του, τη δημιουργικότητά του, να προσφέρει στην κοινωνία. Εργασία με την ευρύτερη έννοια είναι κάθε δραστηριότητα που πραγματοποιούμε στον κόσμο για να τον αλλάξουμε και να τον βελτιώσουμε. Λαμβάνοντας ένα ΚΑΒΕ, θα μπορούσαμε να αφιερώσουμε περισσότερο χρόνο σε δημιουργικές, εθελοντικές ή συνεργατικές εργασίες, απαραίτητες για μας τους ίδιους και για την κοινωνία, χωρίς να χρειάζεται να αμειβόμαστε γι’ αυτές. Το ΚΑΒΕ θα οδηγήσει σε μια αύξηση της παραγωγικότητας, της ελευθερίας και του πολιτισμού, χωρίς προηγούμενο.

Ο Μάρξ είχε παρατηρήσει κάτι ανάλογο, με τη γενίκευση της εργοστασιακής νομοθεσίας (Κεφάλαιο, τ.1, σελ 498, 505, 519-520):

“Η εργοστασιακή νομοθεσία, αυτή η πρώτη συνειδητή και σχεδιασμένη αντίδραση της κοινωνίας στην αυθόρμητη συγκρότηση του προτσές της παραγωγής της, είναι εξίσου αναγκαίο προϊόν της μεγάλης βιομηχανίας, όπως η μπαμπακερή κλωστή, τα αυτόματα μηχανήματα και ο ηλεκτρικός τηλέγραφος…

…Η εργοστασιακή νομοθεσία, σαν πρώτη παραχώρηση που αποσπάστηκε απ το κεφάλαιο…

…Αν από τη μια μεριά, η γενίκευση της εργοστασιακής νομοθεσίας έγινε αναπόφευκτη σαν μέσο σωματικής και πνευματικής προστασίας της εργατικής τάξης, από την άλλη, γενικεύει και επιταχύνει τη μετατροπή σκόρπιων προτσές εργασίας μικροσκοπικής κλίμακας σε συνδυασμένα προτσές εργασίας μεγάλης κοινωνικής κλίμακας, δηλ γενικεύει και επιταχύνει τη συγκέντρωση του κεφαλαίου και τη μονοκρατορία του εργοστασιακού συστήματος. Καταστρέφει όλες τις αρχαϊκές και μεταβατικές μορφές, που πίσω τους κρύβεται ακόμα εν μέρει η κυριαρχία του κεφαλαίου και τις αντικατασταίνει με την άμεση και απροκάλυπτη κυριαρχία του. Γενικεύει έτσι και τον άμεσο αγώνα ενάντια σ αυτή την κυριαρχία. Ενώ στο κάθε εργαστήρι ξεχωριστά επιβάλλει την ομοιομορφία, την κανονικότητα, την τάξη και την οικονομία, αυξάνει, χάρη στο τεράστιο κέντρισμα που δίνουν στην τεχνική, ο περιορισμός και η ρύθμιση της εργάσιμης ημέρας, την αναρχία και τις καταστροφές της κεφαλαιοκρατικής παραγωγής γενικά, καθώς και την εντατικότητα της εργασίας και το συναγωνισμό των μηχανών με τον εργάτη. Καταστρέφοντας τις σφαίρες της μικρής παραγωγής και της δουλειάς στο σπίτι, καταστρέφει τα τελευταία καταφύγια των “υπεράριθμων” και μαζί την ως τα σήμερα ασφαλιστική δικλείδα του όλου κοινωνικού μηχανισμού. Οδηγώντας στο ωρίμασμα των υλικών όρων και του κοινωνικού συνδυασμού του προτσές της παραγωγής, οδηγεί στο ωρίμασμα των αντιφάσεων και των ανταγωνισμών της κεφαλαιοκρατικής του μορφής και επομένως οδηγεί ταυτόχρονα στο ωρίμασμα των μορφικών στοιχείων μιας καινούργιας κοινωνίας και των παραγόντων ανατροπής της παλιάς κοινωνίας”.

Πού θα βρεθούν τα χρήματα; Ποιος θα χρηματοδοτήσει το ΚΑΒΕ;

Σήμερα το φτωχότερο μισό του παγκόσμιου πληθυσμού, μοιράζεται λιγότερο από το 1% του παγκόσμιου πλούτου, ενώ το πλουσιότερο 10% έχει στα χέρια του το 89% του συνολικού πλούτου. Το 1% ελέγχει τα μισά περιουσιακά στοιχεία του πλανήτη. Ο σημερινός πλούτος “ανήκει” στους “νόμιμους” ιδιοκτήτες του, τις μεγάλες πολυεθνικές, τις παγκόσμιες τράπεζες και τα οικονομικά λόμπυ. Χρειάζεται μια αλλαγή στο μυαλό μας, μια αλλαγή στην κατανόηση των πραγμάτων.

Υπάρχει επαρκής πλούτος σε παγκόσμιο επίπεδο, έτσι ώστε όλος ο πληθυσμός της γης να ζει σε αξιοπρεπείς συνθήκες. Ο πλούτος αυτός έχει παραχθεί χάρη στις προσπάθειες όλων των προηγούμενων γενεών και ολόκληρης της κοινωνίας, άρα είναι κληρονομιά όλων. Τα επιτεύγματα των επιστημών και της τεχνολογίας, η εργασία και η εμπειρία γενεών και γενεών, με θεμελιώδη εργαλεία τις γλώσσες των λαών, έκαναν την ανθρωπότητα να λειτουργεί πάντα σαν ένα άτυπο πλανητικό εργοστάσιο, σαν μια επιχείρηση/οργανισμός, όπου ο κάθε λαός συνεισφέρει το δικό του μερίδιο.

[“Οι κουκίδες στο χάρτη που δείχνουν τον τόπο όπου παρουσιάζονται κάθε φορά οι καινοτομίες, μετακινούνται από ήπειρο σε ήπειρο, σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας της ανθρωπότητας”, Ιστορία της ανθρωπότητας της Unesco].

Το ΚΑΒΕ συνεισφέρει στη συνειδητοποίηση από τους ανθρώπους, της ανθρωπότητας σαν οντότητας και σαν φορέα δικαιωμάτων. Είναι ένα απ τα μικρά/τεράστια βήματα που πρέπει να γίνουν για ν αποκτήσει υλική/θεσμική υπόσταση η ανθρωπότητα σαν εργοστάσιο/επιχείρηση σε πλανητική κλίμακα, άξιο των ανθρώπων.

Το ΚΑΒΕ λοιπόν, σαν κοινωνικό μέρισμα, σαν μια απόδοση των προηγούμενων επενδύσεων της ανθρωπότητας, σαν επένδυση λόγω των χαρακτηριστικών του που αναφέρθηκαν προηγουμένως, μπορεί ν αποτελέσει επένδυση ενός ποσοστού των κερδών των μεγάλων επιχειρήσεων, σ αυτό (από 2-20% ανάλογα με το μέγεθος της επιχείρησης), σαν πρώτο βήμα επιστροφής στην κοινωνία των δικαιωμάτων της, που θα κατανέμεται μέσω μιας ειδικής τράπεζας.

Δεν είναι η πρώτη φορά που ο καπιταλισμός θα δεχθεί ένα χαλινάρι στην ακόρεστη δίψα του για εκμετάλλευση των ανθρώπων. Οι αγορές είναι η ιστορία των περιορισμών που τέθηκαν και τίθενται στη λειτουργία τους (ώρες εργασίας και 8ωρο, παιδική εργασία, συνθήκες υγιεινής και ασφάλειας, κοινωνική ασφάλιση…).

“Είναι σαφές ότι ο αγώνας για τη δικαιοσύνη δεν πρέπει ποτέ να εγκαταλείπεται εξ αιτίας της συντριπτικής δύναμης εκείνων που διαθέτουν τα όπλα και τα χρήματα και που φαίνονται ανίκητοι στην εμμονή τους να τα διατηρήσουν. Η δύναμη αυτή αποδείχθηκε επανειλημμένα ευάλωτη απέναντι σε ανθρώπινες αρετές λιγότερο μετρήσιμες από τις βόμβες και τα δολάρια: το ηθικό σθένος, την αποφασιστικότητα, την ενότητα, την οργάνωση, την αυτοθυσία, το πνεύμα, την εφευρετικότητα, το κουράγιο και την υπομονή. Κανένας ψυχρός υπολογισμός για τον συσχετισμό δυνάμεων δεν πρέπει ν αποθαρρύνει ανθρώπους που έχουν πειστεί για το δίκιο του αγώνα τους” (Η δύναμη που καμιά εξουσία δεν μπορεί να υποτάξει, του Χάουαρντ Ζιν).

29 Απρίλη 2020

Ετικέττες:

2 Σχόλια

  1. Χαράλαμπος Παπαδόπουλος says:

    Όπως είναι προφανές, η υλοποίηση της πρότασης αυτής, για την Ελλάδα, θα έχει ένα τεράστιο οικονομικό κόστος.
    Για να μιλήσουμε συγκεκριμένα και όχι ουτοπικά, προκειμένου να έχει κάθε Έλληνας εξασφαλισμένο βασικό εισόδημα μόλις 150 ευρώ το μήνα, απαιτείται να επιβαρυνθεί ο κρατικός προϋπολογισμός με ένα ετήσιο κονδύλι 20 δις ευρώ (!!). Τα χρήματα αυτά, ο κύριος Παπανικολάου προτείνει να βρεθούν από «τις μεγάλες πολυεθνικές, τις παγκόσμιες τράπεζες και τα οικονομικά λόμπυ». Προτείνει, επομένως, η Ελλάδα να διεκδικήσει χρήματα από τους «ισχυρούς του πλανήτη», ουσιαστικά δηλαδή από την Ευρωπαϊκή Ένωση και μάλιστα αυτό το τεράστιο ποσό. Θα υπενθυμίσουμε στους αναγνώστες που δεν έχουν μνήμη καναρινιού, ότι ο Τσίπρας και ο Βαρουφάκης το 2015 είχαν διεκδικήσει ασύγκριτα λιγότερα χρήματα, με τις γνωστές συνέπειες για τη χώρα. Δυστυχώς η «αλληλεγγύη των λαών» και τα παρόμοια υπάρχουν μόνο στη φαντασία των λαϊκιστών, που προσπαθούν να μας εξαπατήσουν για να κερδίσουν την ψήφο μας.
    Ας υποθέσουμε, όμως, ότι ένα βασικό εισόδημα θεσμοθετείται παγκοσμίως. Η Ελλάδα δεν είναι η μόνη χώρα που δεν μπορεί να το χρηματοδοτήσει. Υπάρχουν περίπου 6,5 δις άνθρωποι που κατοικούν σε χώρες φτωχότερες από την Ελλάδα, που ούτε αυτές θα μπορούν να το χρηματοδοτήσουν. Μήπως θα ζητήσουν να τους το χρηματοδοτήσει μεταξύ άλλων και η Ελλάδα; Ωραία είναι να ζητιανεύουμε συνεχώς από τους Ευρωπαίους, αλλά καλό είναι να προσπαθήσουμε να έρθουμε και λίγο στη θέση τους.
    Επομένως, τα χρήματα αυτά ο κύριος Παπανικολάου δεν θα τα διεκδικήσει από τους ισχυρούς του πλανήτη, αλλά από το εξωτερικό με τη μορφή κρατικού δανεισμού ή από τους φορολογούμενους της χώρας του. Θα υπενθυμίσουμε και πάλι στους αναγνώστες που δεν έχουν μνήμη καναρινιού, ότι και οι δύο αυτές επιλογές έχουν ήδη δοκιμαστεί στην Ελλάδα! Την πρώτη, του εξωτερικού δανεισμού την εφάρμοσε πρώτος ο Ανδρέας Παπανδρέου και μετά όλες οι επόμενες κυβερνήσεις, από το 1981 ως το 2010. Το αποτέλεσμα ήταν η χρεωκοπία της Ελλάδας. Τη δεύτερη επιλογή, της υπερφορολόγησης του ιδιωτικού τομέα, των επιχειρήσεων και όλων των δημιουργικών ανθρώπων αυτής της χώρας, την εφαρμόζουμε από το 2010 μέχρι σήμερα ανελλιπώς! Το αποτέλεσμα είναι ότι ακόμα περιμένουμε την ανάπτυξη και θα συνεχίσουμε να την περιμένουμε αν δεν αλλάξουμε τα μεταπολιτευτικά μας μυαλά. Πάντως, δεν θα χρειαστεί να περιμένουμε για πολύ ακόμα, επειδή έχοντας παρατήσει τη δημογραφία μας, την παραγωγή μας και την εθνική μας άμυνα, σύντομα θα μας καταπιεί η Τουρκία.
    Η Ελλάδα είναι μια χώρα στην οποία το 67% του πληθυσμού, ποσοστό ασύγκριτα υψηλότερο από οποιαδήποτε άλλη χώρα, βασίζεται για την επιβίωσή του στο κράτος, σε μισθούς του δημοσίου, συντάξεις και επιδόματα [1]. Κι αυτό συμβαίνει σε μια χώρα με πολύ χαμηλή παραγωγικότητα του ιδιωτικού τομέα, με τραγική δημογραφική εξέλιξη και με μια ισλαμοφασιστική Τουρκία δίπλα μας, να έχει ήδη εισβάλλει στον Έβρο και να ετοιμάζεται για νέες εισβολές. Το 800ράκι που εισέπραξαν πολλοί Έλληνες φαίνεται ότι τους γλύκανε και νομίζουν ότι το χρήμα φυτρώνει στα λεφτόδεντρα. Θα ξυπνήσουν σύντομα πολύ άσχημα, μόλις φανούν οι συνέπειες στον τουρισμό και μόλις ο Ερντογάν κάνει τις επόμενες κινήσεις του. Εννιά μήνες θητεία για τους κανακάρηδές μας, 1,3 παιδιά ανά γυναίκα εδώ και 40 χρόνια, το ένα τρίτο του πληθυσμού να συντηρεί τα δύο τρίτα, άντε και εις ανώτερα! Θέλουμε και συντάξεις, αλλά ποιος θα τις πληρώσει; Τα παιδιά μας που τα κάναμε έκτρωση και τα πετάξαμε στα σκουπίδια; Θέλουμε και Καθολικό Άνευ όρων Βασικό Εισόδημα πανάθεμά μας…
    Η εργατικότητα δεν είναι τόσο αυτονόητη, όσο διατείνεται το άρθρο του κυρίου Παπανικολάου. Για να εργαστούν οι περισσότεροι άνθρωποι χρειάζεται κίνητρο και το κίνητρο αυτό είναι η επιβίωση. Επίσης, πολύ λιγότερο αυτονόητη είναι η επιχειρηματικότητα. Για να επιχειρήσει κάποιος χρειάζεται κίνητρο και το κίνητρο αυτό είναι ο πλούτος. Κανείς δεν επιχειρεί αν ξέρει ότι τα χρήματά του θα του τα απαλλοτριώσει το κράτος, για να τα δώσει στην μη εργαζόμενη εκλογική του πελατεία. Χωρίς επιχειρηματικότητα δεν υπάρχουν δουλειές και χωρίς δουλειές δεν υπάρχει Ελλάδα. Άρα, χωρίς επιχειρηματικότητα δεν υπάρχει Ελλάδα.
    Ωστόσο, κλείνοντας, πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι ο κύριος Παπανικολάου έχει κάποιο δίκιο: Υπάρχουν δυο κατηγορίες ανθρώπων για τις οποίες πράγματι πρέπει να θεσπιστεί ένα βασικό εισόδημα. Η πρώτη κατηγορία είναι οι άνθρωποι οι οποίοι πραγματικά δεν μπορούν να εργαστούν για αντικειμενικούς λόγους, όπως είναι οι ανάπηροι και οι πολύ ηλικιωμένοι. Επίσης, βασικό εισόδημα θα πρέπει να θεσπιστεί ως ανταμοιβή αυτών που εργάζονται για την επιβίωση αυτής της χώρας και ανταμείβονται μόνο με ειρωνείες και περιφρόνηση. Αυτοί είναι οι πολύτεκνοι.
    Το φθινόπωρο που μας έρχεται, θα τεθεί αμείλικτα το δίλημμα: Ποιος θα πληρώσει την κρίση του κορωνοϊού; Πάλι οι συνήθεις ύποπτοι; Οι λιγοστοί (πραγματικά) εργαζόμενοι αυτής της χώρας; Αν η απάντηση στην κρίση θα είναι νέα υπερφορολόγηση του ιδιωτικού τομέα, για να περιοριστούν οι συνέπειες στους δημοσίους υπαλλήλους και στους συνταξιούχους, αυτό θα είναι το οριστικό τέλος αυτής της χώρας.

    [1] https://www.eleytheriagora.gr/kratiki-eksartisi/

Αφήστε το σχόλιό σας

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*

elGreek
elGreek