Μετά τη βομβιστική επίθεση του ISIS στη Δαμασκό ενάντια σε ελληνορθόδοξη εκκλησία, Ιούνιος 2025
Η οργάνωση ανασυγκροτείται στη Συρία, την ίδια στιγμή που οι αμερικανικές δυνάμεις ετοιμάζονται να αποχωρήσουν
Caroline Rose* και Colin P. Clarke** – Foreign Affairs 18 Σεπτεμβρίου 2025
Εννέα μήνες μετά την ανατροπή του μακρόβιου δικτάτορα Μπασάρ αλ-Άσαντ από την επίθεση των ανταρτών, η Συρία αντιμετωπίζει μια σειρά από νέες προκλήσεις. Η χώρα, η οποία τώρα κυβερνάται από την ομάδα Hayat Tahrir al-Sham (HTS), αντιμετωπίζει επαναλαμβανόμενες βίαιες θρησκευτικές συγκρούσεις, διαδοχικές ισραηλινές επιθέσεις στο συριακό έδαφος και εσωτερικές διαμάχες εντός της νέας κυβέρνησης.
Στην αναταραχή προστίθεται η αναζωπύρωση μιας από τις πιο διαρκείς προκλήσεις της Συρίας: το Ισλαμικό Κράτος, γνωστό και ως ISIS.
Μετά την ανατροπή του καθεστώτος Άσαντ το 2024, το ISIS έχει εξαπολύσει μια εκστρατεία τρομοκρατίας σε όλη τη Συρία, στοχεύοντας τη νέα συριακή κυβέρνηση, καθώς και τις χριστιανικές, σιιτικές και κουρδικές μειονότητες.
Στο αποκορύφωμά του, το 2014, το ISIS κατείχε περίπου το ένα τρίτο της χώρας. Αν και η ομάδα δεν ελέγχει πλέον κανένα έδαφος στη Συρία και ο αριθμός των μελών της έχει μειωθεί από περίπου 100.000 μαχητές σε 2.500 σήμερα, εντούτοις εκμεταλλεύεται το χάος που επικρατεί στη Συρία μετά τον Άσαντ για να ανασυγκροτηθεί και να αναδιοργανωθεί, δημιουργώντας νέα εμπόδια στην πολυπόθητη σταθερότητα της χώρας.
Οι στοχευμένες επιθέσεις της οργάνωσης είναι πιο συχνές, ακριβείς και εξελιγμένες από ποτέ, με στόχους τοποθεσίες που βρίσκονται πολύ πέρα από τις παραδοσιακές σφαίρες δράσης του ISIS. Τον Ιούνιο, για παράδειγμα, ένας βομβιστής αυτοκτονίας συνδεδεμένος με το ISIS επιτέθηκε σε μια ελληνορθόδοξη εκκλησία στη Δαμασκό, σκοτώνοντας 25 άτομα και τραυματίζοντας 63. Δύο μήνες αργότερα, η ομάδα εξαπέλυσε περισσότερες από δύο δωδεκάδες επιθέσεις σε όλη τη βορειοανατολική Συρία, χρησιμοποιώντας μια συνδυαστική τακτική ανταρτοπολέμου, που περιελάμβανε πυροβολισμούς με φορητά όπλα, ενέδρες, δολοφονίες και αυτοσχέδιους εκρηκτικούς μηχανισμούς που στόχευαν στρατιωτικά σημεία ελέγχου και κυβερνητικά οχήματα. Πέρυσι, το ISIS ανέλαβε την ευθύνη για 294 επιθέσεις στη Συρία, έναντι 121 το 2023. Οι εκτιμήσεις των Ηνωμένων Εθνών και των οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι ακόμη υψηλότερες.
Τέτοιες επιθέσεις αποτελούν μια απροκάλυπτη πρόκληση στις προσπάθειες της νέας κυβέρνησης να σταθεροποιήσει τη χώρα. Η ήδη εύθραυστη κατάσταση ασφάλειας στη Συρία χαρακτηρίζεται από συχνές συγκρούσεις μεταξύ των σουνιτικών, αλαουιτικών και δρούζικων κοινοτήτων. Καθώς αυξάνεται η συχνότητα των τρομοκρατικών επιθέσεων, η νέα συριακή κυβέρνηση κινδυνεύει να σπαταλήσει την πολιτική της νομιμοποίηση, αποτυγχάνοντας να προστατεύσει τις μειονότητες της χώρας. Ο συριακός πληθυσμός, εν τω μεταξύ, αντιμετωπίζει την πραγματική πιθανότητα μιας μεγάλης κλίμακας αναζωπύρωσης της τρομοκρατίας.
Η κατάσταση θα γίνει ακόμη πιο επικίνδυνη αν η κυβέρνηση Τραμπ προχωρήσει στην υλοποίηση του σχεδίου της, που ανακοινώθηκε τον Απρίλιο, να αρχίσει την απόσυρση των περίπου 2.000 αμερικανικών στρατευμάτων που είναι σταθμευμένα στη χώρα. Από το 2014, οι Ηνωμένες Πολιτείες αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο της «Παγκόσμιας Συμμαχίας για την Καταπολέμηση του ISIS», μιας διεθνούς αντιτρομοκρατικής ομάδας που συνεργάζεται με τις τοπικές δυνάμεις ασφαλείας για την αποδυνάμωση του ISIS.
Χωρίς την ενεργό συμμετοχή της Ουάσιγκτον, τα υπόλοιπα 88 μέλη της συμμαχίας θα δυσκολευτούν να κρατήσουν το ISIS σε απόσταση ή να υποστηρίξουν επαρκώς τοπικούς παίκτες όπως οι Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF), μια κυρίως κουρδική πολιτοφυλακή.
Καθώς ο αριθμός των αμερικανικών στρατευμάτων μειώνεται και οι θρησκευτικές εντάσεις αυξάνονται, οι συριακές δυνάμεις ενδέχεται να δυσκολευτούν όλο και περισσότερο να διατηρήσουν την εξουσία στη χώρα. Το συνδυασμένο ανθρώπινο δυναμικό του συριακού στρατού και των SDF είναι πιθανώς ανεπαρκές για να αποτρέψει την αναζωπύρωση του ISIS. Για να αποτρέψουν τον ISIS, επομένως, οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να διατηρήσουν την παρουσία τους στη Συρία μετά το 2026. Θα χρειαστεί ένα σώμα περίπου μερικών εκατοντάδων αμερικανικών στρατιωτών για να υποστηρίξει τις νέες δυνάμεις ασφαλείας της Συρίας με πληροφορίες, επιτήρηση, αναγνώριση και ανάπτυξη δεξιοτήτων.
Εάν η Ουάσιγκτον διακόψει την αντιτρομοκρατική υποστήριξη προς τη Δαμασκό, η συριακή κυβέρνηση ενδέχεται να αποτύχει να ενοποιήσει τη χώρα και να αποτρέψει την επιστροφή του ISIS. Εάν ο ISIS καταφέρει να ανακτήσει τη δυναμική του στη Συρία, αναπόφευκτα θα στραφεί σε επιθέσεις σε ολόκληρη την περιοχή και πέραν αυτής.
ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΚΔΙΚΗΣΗ
Το ISIS διακρίνει μια ευκαιρία σε μια διαιρεμένη Συρία. Οι ηγέτες του επιδιώκουν να εκμεταλλευτούν τις θρησκευτικές και ιδεολογικές διαιρέσεις της χώρας για να στρατολογήσουν νέους μαχητές και να ανασυγκροτήσουν το χαλιφάτο τους. Μέσω των επιθέσεών του, το ISIS ελπίζει να καταδείξει ότι η σημερινή συριακή κυβέρνηση είναι ανίκανη ή απρόθυμη να προστατεύσει τον πληθυσμό, ιδίως τις μειονότητες.
Μια πρόσφατη έκθεση της Ομάδας Παρακολούθησης του ΟΗΕ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το ISIS «θα συνεχίσει να αποτελεί εξωτερική απειλή […] εάν οι διαιρέσεις στη χώρα επιτρέψουν την ύπαρξη ενός χώρου όπου θα μπορούν να σχεδιάζουν και να εκτελούν επιθέσεις».
Πράγματι, ο ISIS ήταν ιδιαίτερα δραστήριο την περασμένη άνοιξη. Τον Μάρτιο, μετά τις συγκρούσεις μεταξύ των σουνιτικών και αλαουιτικών κοινοτήτων στην παραλιακή πόλη Λατάκια, ο ISIS πραγματοποίησε μια σειρά επιθέσεων εναντίον του SDF.
Στη συνέχεια, τον Μάιο, η ομάδα εξαπέλυσε μια άλλη σειρά επιθέσεων μετά από συγκρούσεις νότια της Δαμασκού, μεταξύ των δυνάμεων της νέας κυβέρνησης και των σουνιτικών και δρούζικων κοινοτήτων. Τον ίδιο μήνα, μόλις μια εβδομάδα μετά τη συνάντηση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ με τον νέο πρόεδρο της Συρίας, τον πρώην τζιχαντιστή Αχμέντ αλ-Σάρα, στο Ριάντ, ο ISIS εξαπέλυσε μια σειρά βομβιστικών επιθέσεων σε όλη τη Συρία και το Ιράκ. Η οργάνωση ανέλαβε επίσης την ευθύνη για την τοποθέτηση εκρηκτικού μηχανισμού που χτύπησε ένα «όχημα του προδοτικού καθεστώτος» στη νότια Συρία, με αποτέλεσμα τουλάχιστον επτά θύματα από τον συριακό στρατό, σηματοδοτώντας την πρώτη καταγεγραμμένη επίθεση εναντίον των συριακών κυβερνητικών δυνάμεων μετά την πτώση του Άσαντ. Μια εβδομάδα αργότερα, μια άλλη βομβιστική επίθεση που πραγματοποίησε ο ISIS στη νότια Συρία είχε ως στόχο μαχητές του Ελεύθερου Συριακού Στρατού, μιας πολιτοφυλακής που υποστηρίζεται από τις ΗΠΑ. Αξίζει να σημειωθεί ότι όλες αυτές οι επιθέσεις πραγματοποιήθηκαν βαθιά στο έδαφος που ελέγχεται από την κυβέρνηση.
Αυτή η αναζωπύρωση της βίας συνοδεύτηκε από έξαρση της προπαγάνδας του ISIS εναντίον του Σάρα και του HTS. Στο εβδομαδιαίο ηλεκτρονικό ενημερωτικό δελτίο του, το οποίο απευθύνεται και εμπνέει τζιχαντιστές σε όλο τον κόσμο, η ομάδα συστηματικά δυσφημεί τον Σάρα και τη νέα κυβέρνηση και καλεί τους στρατιώτες του συριακού στρατού να αποστατήσουν.
Οι προπαγανδιστές του ISIS αποκαλούν τον Σάρα «Jewlani», αναφερόμενοι σε μια συνωμοσία σύμφωνα με την οποία ο Σύρος πρόεδρος, πρώην γνωστός ως Abu Mohammad al-Jolani, είναι πράκτορας της ισραηλινής Μοσάντ που έχει τοποθετηθεί για να δρομολογήσει μια αλλαγή καθεστώτος στη Συρία υπέρ του Ισραήλ.
Η ομάδα έχει επίσης χαρακτηρίσει την HTS ως kuffar (αραβική λέξη που σημαίνει «άπιστοι») και την έχει κατηγορήσει ότι είναι μαριονέτα των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ. Από την άνοδο της HTS και του Σάρα στην εξουσία, το Ισραήλ έχει πραγματοποιήσει επανειλημμένα επιθέσεις και χερσαίες εισβολές στη Συρία, σπέρνοντας το χάος που επιδιώκει το ISIS.
Είναι ανησυχητικό το γεγονός ότι η αυξανόμενη αυτοπεποίθηση του ISIS συμπίπτει με τη σταδιακή απόσυρση των αμερικανικών δυνάμεων από τη Συρία και το Ιράκ, θέτοντας υπό αμφισβήτηση το μέλλον της Παγκόσμιας Συμμαχίας.
Τον Σεπτέμβριο του 2024, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράκ ανακοίνωσαν από κοινού ότι η Παγκόσμια Συμμαχία θα τερματίσει τη στρατιωτική της αποστολή στο Ιράκ μέχρι το τέλος Σεπτεμβρίου 2025 και στη Συρία μέχρι τον Σεπτέμβριο 2026. Τον Απρίλιο, η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ ανακοίνωσε τη μείωση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στη Συρία από 2.000 σε 1.400 στρατιώτες μέχρι το τέλος του έτους.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ήδη μεταβιβάσει τον έλεγχο τριών από τις οκτώ βάσεις τους στη χώρα στις SDF, με στόχο την ενοποίηση σε μία μόνο βάση. Αν και οι διοικητές του Πενταγώνου έχουν παροτρύνει την κυβέρνηση να διατηρήσει τουλάχιστον ένα σώμα 500 στρατιωτών στη Συρία, η κυβέρνηση έχει δηλώσει ότι ενδέχεται να γίνουν περαιτέρω περικοπές.
Στο γειτονικό Ιράκ, βρίσκεται σε εξέλιξη μια παράλληλη διαδικασία. Με στόχο την απόσυρση μέχρι το τέλος του 2026, οι αμερικανικές δυνάμεις ανασυγκροτούνται από τη Βαγδάτη στο Ερμπίλ, στο ιρακινό Κουρδιστάν, και σχεδιάζουν να μειώσουν δραστικά την παρουσία τους σε έναν μικρό, ακόμη ακαθόριστο αριθμό στρατιωτικών συμβούλων.
*Η CAROLINE ROSE είναι διευθύντρια στο New Lines Institute και επίκουρη καθηγήτρια στο Georgetown University.
**Ο COLIN P. CLARKE είναι διευθυντής έρευνας στο The Soufan Group και ανώτερος ερευνητής στο The Soufan
