του Γιώργου Μενεσιάν από το προφίλ του στο facebook
Όπως αναμενόταν, το κόμμα του πρωθυπουργού Νικόλ Πασινιάν κέρδισε τις εκλογές απέναντι σε μια αδύναμη και κατακερματισμένη αντιπολίτευση. Οι εκλογές αυτές διεξήχθησαν σε ένα κλίμα βαθιάς πόλωσης και τοξικότητας και με ένα πρωτοφανές μεν, δικαιολογημένο δε διεθνές και περιφερειακό ενδιαφέρον.
Στην εκλογική αναμέτρηση συμμετείχαν 18 κόμματα και συνασπισμοί. Μόλις τρία κατάφεραν να εκλέξουν αντιπροσώπους στην Εθνική Συνέλευση. Το κυβερνόν κόμμα «Κοινωνική Σύμβαση» έλαβε ποσοστό 49,85% (έναντι 53,95% το 2021) και εξέλεξε 64 βουλευτές. Το πρωτοεμφανιζόμενο κόμμα του φιλορώσου ολιγάρχη Σαμβέλ Γκαραπετιάν «Ισχυρή Αρμενία» έλαβε 23,3% και εξέλεξε 29 βουλευτές. Τέλος, ο «Συνασπισμός Αρμενία» του πρώην προέδρου Ρόμπερτ Κοτσαριάν έλαβε 9,94% και εξέλεξε 12 βουλευτές. Το φιλορωσικό συντηρητικό κόμμα «Ευημερούσα Αρμενία» του ολιγάρχη Κακίκ Τσαρουκιάν για ελάχιστες ψήφους δεν κατάφερε να εισέλθει στο κοινοβούλιο.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, ο Πασινιάν μπορεί να σχηματίσει μονοκομματική κυβέρνηση και να περνά νομοσχέδια με άνεση. Ο Αρμένιος πρωθυπουργός έχασε, ωστόσο, ένα στοίχημα: δεν κατάφερε να εξασφαλίσει τα 2/3 των εδρών, γεγονός που καθιστά αδύνατη τη συνταγματική αναθεώρηση, η οποία απαιτεί 70 βουλευτές. Γιατί είναι αυτό σημαντικό; Διότι ο Πασινιάν επιδίωκε την προκήρυξη συνταγματικού δημοψηφίσματος για την αναθεώρηση του Συντάγματος, η οποία αποτελεί το τελευταίο εμπόδιο για την υπογραφή ειρηνευτικής συμφωνίας με το γειτονικό Αζερμπαϊτζάν.
Τον Μάρτιο του 2025, οι δύο πλευρές συμφώνησαν σε ένα τελικό προσχέδιο συνθήκης ειρήνης που θα τερματίσει τη σύρραξη 35 ετών μεταξύ των δύο κρατών. Το προσχέδιο αυτό επιβεβαιώθηκε και τον Αύγουστο του ίδιου έτους με τη Συμφωνία της Ουάσιγκτον. Ωστόσο, το Αζερμπαϊτζάν αρνείται να υπογράψει τη συνθήκη αν δεν προηγηθεί συνταγματική αναθεώρηση και αφαίρεση από το Προοίμιο κάθε αναφοράς στο Ναγκόρνο Καραμπάχ.
Τα δυτικά μέσα ενημέρωσης χαρακτηρίζουν τις εκλογές ως ένα άτυπο δημοψήφισμα για το αν η Αρμενία θα στραφεί προς τη Δύση ή θα παραμείνει στο πλευρό της Ρωσίας. Αυτή η ανάγνωση είναι υπεραπλουστευμένη. Στην πραγματικότητα, τα βασικά διακυβεύματα των εκλογών αυτών ήταν τρία, κατά σειρά προτεραιότητας. Πρώτον, η επικύρωση ή μη των διαπραγματεύσεων με το Αζερμπαϊτζάν και την Τουρκία. Δεύτερον, η οριστική ή μη απομάκρυνση της λεγόμενης «παλαιάς φρουράς». Τρίτον, η πορεία της αρμενικής εξωτερικής πολιτικής.
Στο σημείο αυτό πρέπει να τονιστεί ότι ο Πασινιάν, παρά τη σαφή και ενεργή στροφή του προς τη Δύση, δεν στοχεύει στη δημιουργία ενός αμιγώς φιλοδυτικού κράτους. Στόχος του είναι η εφαρμογή μιας πολυδιάστατης εξωτερικής πολιτικής η οποία, πέραν των σχέσεων με τη Δύση, περιλαμβάνει την ανάπτυξη των σχέσεων με την Κίνα, τη συνέχιση των στενών σχέσεων με το Ιράν και τη διατήρηση της εμπορικής και οικονομικής συνεργασίας με τη Ρωσία.
Όσοι ψήφισαν τα φιλορωσικά κόμματα δεν είναι απαραίτητα φιλορώσοι. Ορισμένοι αντιμετωπίζουν οικονομικές πιέσεις, οι οποίες έχουν ενταθεί παρά την οικονομική μεγέθυνση, ιδίως στα μεγάλα αστικά κέντρα. Ορισμένοι είναι απογοητευμένοι με την περιθωριοποίηση των προσφύγων από το Ναγκόρνο Καραμπάχ. Κάποιοι διαφωνούν με τη στάση του Πασινιάν έναντι της εκκλησιαστικής ηγεσίας και άλλοι με τις παραχωρήσεις του πρωθυπουργού στην Τουρκία και το Αζερμπαϊτζάν, καθώς και με τις αποφάσεις του να αλλοιώσει την εθνική ιστορική μνήμη και ταυτότητα.
Όλα τα ανωτέρω δεν σημαίνουν ότι η Αρμενία θα περιορίσει τις επαφές με τη Δύση. Αντιθέτως, προβλέπεται σύσφιξη των σχέσεων με τις ΗΠΑ και εμβάθυνση των δεσμών με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το μεγάλο στοίχημα παραμένει τι θα συμβεί, τελικά, με τις ειρηνευτικές διαδικασίες με το Αζερμπαϊτζάν, οι οποίες επηρεάζουν άμεσα τη διαδικασία εξομάλυνσης των σχέσεων με την Τουρκία. Βάσει των τρεχόντων δεδομένων και συνθηκών, δεν κρίνεται πιθανός ένας συμβιβασμός εκ μέρους του Αζερμπαϊτζάν. Δεν αποκλείεται, επομένως, να δούμε την παράκαμψη των συνταγματικών διαδικασιών και την προκήρυξη δημοψηφίσματος εντός του 2027.
Να μην ξεχνάμε ότι η Αρμενία παραμένει ένα υβριδικό καθεστώς ή, τουλάχιστον, μια δημοκρατία υπό μετάβαση. Αυτό μας λένε, εν πάση περιπτώσει οι σχετικές διεθνείς κατατάξεις. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία όχι μόνο για την εξωτερική πολιτική, αλλά και για την εσωτερική πορεία της χώρας. Η κυβέρνηση προχώρησε σε κάποιες παραβιάσεις και πολιτικές διώξεις αντιπάλων, με την Ευρωπαϊκή Ένωση να μην αντιδρά. Παραβιάσεις αναφέρθηκαν και κατά την διάρκεια της εκλογικής διαδικασίας από τους ανεξάρτητους παρατηρητές. Οι παραβιάσεις αυτές υπήρχαν, σε μεγαλύτερο βαθμό, υπό τις προηγούμενες κυβερνήσεις, των οποίων οι πολιτικές δυνάμεις σήμερα κατηγορούν τον Πασινιάν για αντιδημοκρατικές πρακτικές. Από εδώ και πέρα, ωστόσο, μένει να δούμε αν θα γίνουν βήματα προόδου μέσω της εφαρμογής οικονομικών και διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, της μεταρρύθμισης του δικαστικού συστήματος, της πάταξης της διαφθοράς και της κατοχύρωσης βασικών ελευθεριών.
Η εκλογή Πασινιάν, πάντως, ενδέχεται να φέρει οικονομικά οφέλη στη χώρα, κυρίως μέσω της αύξησης των ξένων άμεσων επενδύσεων, της αναβάθμισης των υποδομών και της πιθανής εξομάλυνσης των οικονομικών σχέσεων με την Τουρκία αλλά και το Αζερμπαϊτζάν.
Με δυο λόγια, ο Πασινιάν κέρδισε αρκετά για να κυβερνήσει.
Δεν γνωρίζουμε όμως αν κέρδισε αρκετά για να ιδρύσει την «Τέταρτη Αρμενική Δημοκρατία»* όπως επιδιώκει.
*
Πρώτη Αρμενική Δημοκρατία: 1918-1920
Δεύτερη Αρμενική Δημοκρατία: 1920-1991 (εντός ΕΣΣΔ)
Τρίτη Αρμενική Δημοκρατία: 1991-
