του Κωνσταντίνου Μαυρίδη από το Άρδην τ. 137 που κυκλοφορεί στα περίπτερα.
24 Φεβρουαρίου 2022, 06.00. Δύο ρωσικοί πύραυλοι κρουζ, 3Μ-54 Κάλιμπρ, πέφτουν κοντά στις εγκαταστάσεις της βάσης 3018 της εθνοφρουράς της Ουκρανίας στο αεροδρόμιο Χοστόμελ, 10 μόλις χιλιόμετρα από την πρωτεύουσα Κίεβο. Είναι το καμπανάκι για την ολιγομελή φρουρά των 200 κληρωτών εθνοφρουρών να πάρουν θέσεις μέσα και γύρω από το αεροδρόμιο και να περιμένουν περαιτέρω εντολές. Η ρωσική εισβολή στη χώρα μόλις έχει αρχίσει και η μικρή πόλη Χοστόμελ με το ομώνυμο αεροδρόμιο θα αποτελέσει το πεδίο της σημαντικότερης μάχης της πρώτης ημέρας του πολέμου, μιας λυσσαλέας μάχης που, σε περίπτωση ρωσικής επικράτησης, θα μπορούσε να κρίνει το αποτέλεσμα του ιδίου του πολέμου υπέρ των εισβολέων.
Το αεροδρόμιο Χοστόμελ, γνωστό και ως αεροδρόμιο Αντόνοφ από την ουκρανική αεροναυπηγική εταιρεία που στεγαζόταν εκεί (σήμερα έχει βάση της τη Λειψία), αποτελούσε διεθνή κόμβο μεταφορών, αλλά και κέντρο αεροδιαστημικών ερευνών. Κατασκευασμένο το 1959, διέθετε δύο τεραστίων διαστάσεων θερμαινόμενα υπόστεγα συντήρησης, στο ένα από τα οποία βρισκόταν εκείνες τις ημέρες το μεγαλύτερο αεροσκάφος στον κόσμο, το εξακινητήριο Αn-225 “Mriya” (Όνειρο), που, δυστυχώς, καταστράφηκε ολοσχερώς κατά τη διάρκεια της μάχης. Αυτό όμως που έκανε το Χοστόμελ ελκυστικότατο για τους Ρώσους εισβολείς ήταν το γεγονός ότι διέθετε τον, ενισχυμένο με οπλισμένο σκυρόδεμα, διάδρομο προσγείωσης 15/33, μήκους 3,5 χλμ. και πλάτους 56μ. Ιδανικό, δηλαδή, για χρήση από βαρυφορτωμένα μεταγωγικά αεροσκάφη που θα μπορούσαν να αποβιβάσουν γρήγορα ένα μεγάλο αριθμό στρατιωτών για να διεισδύσουν στην ουκρανική πρωτεύουσα και να συλλάβουν ή να «εξουδετερώσουν» την κυβέρνηση της χώρας και να θέσουν τέλος στην ικανότητά της να προβάλει αντίσταση.
Το παραπάνω σενάριο είναι ο γνωστός και δοκιμασμένος τρόπος των Ρώσων να εισβάλουν σε χώρες και έχει εφαρμοστεί σε πάμπολλες περιπτώσεις στο παρελθόν. Το πρώτο θύμα της μεθόδου αποτέλεσε η Τσεχοσλοβακία το 1968. Όταν φάνηκε ότι η ηγεσία της χώρας ήταν διατεθειμένη να προχωρήσει σε «φιλελεύθερα ανοίγματα», στρατεύματα της ΕΣΣΔ, της Βουλγαρίας, της Ουγγαρίας και της Πολωνίας εισέβαλαν στη χώρα τη νύχτα της 20ής Αυγούστου για να καταπνίξουν την Άνοιξη της Πράγας, με τους Ρώσους αλεξιπτωτιστές να καταλαμβάνουν το αεροδρόμιο της πρωτεύουσας. Γρήγορα, στο αεροδρόμιο προσγειώθηκε μια δύναμη κρούσης η οποία κατέλαβε στρατηγικά σημεία της Πράγας, προλαβαίνοντας κάθε αντίδραση των Τσέχων. Ολόκληρο το κυβερνητικό συμβούλιο φορτώθηκε σε ένα αεροπλάνο με προορισμό τη Μόσχα και σε λίγες ημέρες είχε διοριστεί νέα κυβέρνηση αχυρανθρώπων που έλεγαν μόνο «ντα»! Η ίδια τακτική ακολουθήθηκε στο Αφγανιστάν το 1979, αλλά και στην Κριμαία, το 2014, με την από αέρος κατάληψη του αεροδρομίου της Σεβαστούπολης, την οποία ακολούθησε η προσάρτηση ολόκληρης της χερσονήσου.
Με λίγα λόγια, οι Ουκρανοί είχαν ήδη υποστεί τα αποτελέσματα του ρωσικού «δόγματος» και γνώριζαν ότι ως δόγμα ήταν και προβλέψιμο. Αυτό όμως που δεν γνώριζαν, όπως και ολόκληρη η υφήλιος άλλωστε, ήταν ότι αυτή τη φορά το δόγμα δεν θα εφαρμοζόταν σε μια σχετικά περιορισμένη περιοχή όπως αυτή του Ντονμπάς, στα σύνορα με την οποία οι Ουκρανοί είχαν τοποθετήσει τα επίλεκτά τους στρατεύματα, αλλά σε ολόκληρη τη χώρα. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο η φρουρά του αεροδρομίου Χοστόμελ ήταν μόλις 200 άτομα, στην πλειοψηφία τους εθνοφρουροί από τους λόχους υποστήριξης και πυρόσβεσης της 4ης Ταξιαρχίας Άμεσης Επέμβασης (RUBIZH) και μια ομάδα πολιτοφυλάκων της περιοχής. Η μικρή αυτή δύναμη ήταν εξοπλισμένη με δύο αντιαεροπορικά πυροβόλα ZSU-23-3 των 23χιλ. και απαρχαιωμένους φορητούς αντιαεροπορικούς πυραύλους μικρού βεληνεκούς 9K38 IGLA (MANPADS) από τη δεκαετία του ’80. Εκτός αυτών, οι εθνοφρουροί έφεραν μόνο τον ατομικό τους οπλισμό. Παρά ταύτα, 20 εθνοφρουροί είχαν λάβει θέσεις στο βόρειο τμήμα του διαδρόμου προσγείωσης με τα ZSU-23 και οι υπόλοιποι στα κτίρια νοτίως του διαδρόμου πάνω στον οποίο είχαν παρκάρει διάφορα οχήματα για να εμποδίσουν κάθε προσγείωση. Οι εθνοφρουροί μπορεί να μην το γνώριζαν, αλλά λίαν συντόμως θα έδιναν τον αγώνα της ζωής τους εναντίον των πλέον εκπαιδευμένων και εξοπλισμένων εχθρικών δυνάμεων.
Όντως, στις 09.00, στο αεροδρόμιο Μπόκοβ, έξω από την πόλη Μάζιρ της Λευκορωσίας, ένας αεροπορικός σχηματισμός 34 ελικοπτέρων απογειώνεται με στόχο το Χοστόμελ. Ο σχηματισμός αποτελείται από 24 μεταγωγικά ελικόπτερα Mi-8 και 10 επιθετικά ελικόπτερα Ka-52 και Mi-24. Στα μεταγωγικά επιβαίνουν 300 αλεξιπτωτιστές από τις επίλεκτες 11η και 31η Αερομεταφερόμενες Ταξιαρχίες και την 45η Ταξιαρχία Ειδικών Δυνάμεων Σπέτσναζ. Οι διαταγές τους είναι να καταλάβουν και να κρατήσουν το Χοστόμελ και τον διάδρομό του πάση θυσία μέχρι να φτάσουν οι ενισχύσεις με τα βαριά μεταγωγικά αεροσκάφη. Τα ελικόπτερα πετούν σε πολύ χαμηλό ύψος για να αποφύγουν εντοπισμό από τα ραντάρ και ακολουθούν τον ποταμό Δνείπερο προς νότο μέχρι που αποκτούν οπτική επαφή με το υδροηλεκτρικό φράγμα στα βόρεια του Κιέβου. Εκεί αναγνωρίζονται οπτικά από τις αντιαεροπορικές πυροβολαρχίες των Ουκρανών, που ανοίγουν πυρ κατά βούληση. Ένα Mi-24 καταρρίπτεται μέσα στην τεχνητή λίμνη κι ένα Ka-52 αναγκάζεται σε ανώμαλη προσγείωση, ενώ ο σχηματισμός των ελικοπτέρων στρίβει δυτικά προς το Χοστόμελ μέσα σε ένα νέφος φωτοβολίδων για να μπερδέψουν τους αντιαεροπορικούς πυραύλους υπέρυθρης καθοδήγησης. Είναι ήδη φανερό ότι η εισβολή δεν θα είναι περίπατος τύπου Κριμαίας και ότι οι Ουκρανοί είναι αποφασισμένοι να δώσουν τη μάχη με κάθε κόστος.
Στις 11.00, οι ταμπουρωμένοι εθνοφρουροί στο Χοστόμελ ακούν τον βόμβο χαμηλά ιπτάμενων ελικοπτέρων από τα ανατολικά και απασφαλίζουν. Οι Ρώσοι έχουν σπάσει τον σχηματισμό σε δύο μέρη. Τα επιθετικά ελικόπτερα κατευθύνονται στον βόρειο διάδρομο για να εξουδετερώσουν τα αντιαεροπορικά πυροβόλα, ενώ τα μεταγωγικά στρέφονται προς τα υπόστεγα για να αποβιβάσουν τους αλεξιπτωτιστές για συντονισμένη επίθεση. Ενώ τα ελικόπτερα ανοίγουν πυρ, οι Ουκρανοί απαντούν με ό,τι έχουν και δευτερόλεπτα μετά το πρώτο Ka-52 καταρρίπτεται και πέφτει στο μέσο του διαδρόμου δημιουργώντας ένα ακόμη εμπόδιο. Δύο ακόμη θα χτυπηθούν από αντιαεροπορικούς πυραύλους IGLA με το ένα να ανατινάζεται στον αέρα και το άλλο να πραγματοποιεί αναγκαστική προσγείωση σε κοντινό χωράφι. Οι παλιοί IGLA αποδίδουν ανέλπιστα στις κοντινές αποστάσεις όπου διεξάγεται η αντιαεροπορική μάχη και οι Ουκρανοί καταρρίπτουν διαδοχικά ένα Mi-24 που γίνεται παρανάλωμα του πυρός κι ένα μεταγωγικό Mi-8 που πέφτει κι αυτό στον διάδρομο. Στο αεροδρόμιο γίνεται κόλαση, με ελικόπτερα να καταρρίπτονται φλεγόμενα, και παντού υπάρχουν φωτιές, τόσο από το Mriya που καίγεται στο υπόστεγό του όσο κι από τεπόζιτα με καύσιμα που ανατινάζουν οι αμυνόμενοι για να περιορίσουν την ορατότητα στον αέρα.
Με την πυκνότητα πυρός στον νότιο διάδρομο να καθιστά κάθε αποβίβαση αυτοκτονική, οι Ρώσοι στρέφονται προς βορρά και επιχειρούν να προσγειωθούν γύρω από το βόρειο τμήμα του διαδρόμου, όπου οι Ουκρανοί υπερασπιστές έχουν μείνει από πολεμοφόδια. Οι εναπομείναντες αλεξιπτωτιστές και ειδικοδυναμίτες καταφέρνουν επιτέλους να αποβιβαστούν από τα ελικόπτερα και στρέφονται προς το νότιο σκέλος του διαδρόμου, με τους Ουκρανούς στα υπόστεγα να εξαντλούν τα πυρομαχικά τους και να υποχωρούν με τάξη προς τις πρώτες κατοικίες της πόλης του Χοστόμελ. Η πρώτη φάση της μάχης βαίνει προς το τέλος της και στις 13.00 οι αμυνόμενοι θα δουν τη ρωσική σημαία να υψώνεται στον πύργο ελέγχου του αεροδρομίου. Η στιγμή είναι δύσκολη, όμως οι αμυνόμενοι δεν έχουν πει την τελευταία τους λέξη.
Άγνωστο στους υπερασπιστές του Χοστόμελ, από το αεροδρόμιο του Πσκοβ της Ρωσίας, 500 χλμ βορείως του Χοστόμελ, έχουν απογειωθεί 18 βαριά μεταγωγικά αεροσκάφη IL-76. Μεταφέρουν 1000 αλεξιπτωτιστές της επίλεκτης 76ης Αερομεταφερόμενης Μεραρχίας με πλήρη εξοπλισμό, βαρέα όπλα και τεθωρακισμένα οχήματα. Ο χρόνος πτήσης από το Πσκοβ στο Χοστόμελ υπολογίζεται στις 2 ώρες, αλλά οι ρωσικές ενισχύσεις δεν θα φτάσουν ποτέ στο φλεγόμενο αεροδρόμιο. Στο μέσο της διαδρομής ο σχηματισμός θα λάβει διαταγή ματαίωσης της αποστολής και η πολυαναμενόμενη δύναμη κρούσης θα επιστρέψει άπρακτη. Ο λόγος είναι ότι δεν υπάρχει πια διάδρομος για να προσγειωθούν στο Χοστόμελ και οι ρωσικές δυνάμεις εκεί τρέχουν άτακτα να σωθούν. Στην πιο κρίσιμη στιγμή της μάχης, οι ουκρανικές ενισχύσεις θα φτάσουν πρώτες στο αεροδρόμιο και ο θανάσιμος κίνδυνος για την πρωτεύουσα, Κίεβο, θα αποσοβηθεί.
Οι ουκρανικές δυνάμεις που έσπευσαν προς ενίσχυση των υπερασπιστών του Χοστόμελ ήταν η 72η Μηχανοκίνητη Ταξιαρχία που βρισκόταν στην πόλη Μπίλα Τσέρκβα (80 χλμ. από το αεροδρόμιο) με κάποιες μονάδες να έχουν ήδη αναπτυχθεί στο Κίεβο και η 80η και 95η Αερομεταφερόμενες Ταξιαρχίες με βάση το Ζίτομιρ (110 χλμ. απόσταση). Για τους Ουκρανούς αλεξιπτωτιστές τα πράγματα ήταν σχετικά εύκολα. Ανέβηκαν στα ελικόπτερα και, όπως οι Ρώσοι λίγες ώρες πριν, αποβιβάστηκαν στα χωράφια και περικύκλωσαν το αεροδρόμιο από τα δυτικά. Για την 72η Μηχανοκίνητη, που έπρεπε να μετακινήσει άρματα μάχης και βαριά πυροβόλα, η γρήγορη ανάπτυξη ήταν σαφώς δυσκολότερη, αλλά εκεί φάνηκε η δύναμη της προσφοράς των Ουκρανών πολιτών, οι οποίοι έσπευσαν με ιδιωτικούς τράκτορες και φορτηγά να βοηθήσουν στη μεταφορά υλικών στο πεδίο, σε μια προσπάθεια που ονομάστηκε η «πορεία της ζωής». Τα πρώτα πυροβόλα που αναπτύχθηκαν γύρω από το αεροδρόμιο άρχισαν αμέσως να βάλλουν κατά του διαδρόμου καθιστώντας τον ελβετικό τυρί και ακατάλληλο για χρήση. Για τους εισβολείς, που ήταν πλέον εγκλωβισμένοι στο αεροδρόμιο χωρίς βαρέα όπλα, η μόνη ελπίδα ήταν μια φάλαγγα τεθωρακισμένων που κατευθυνόταν προς το αεροδρόμιο από τη Λευκορωσία μέσω της απαγορευμένης περιοχής του Τσερνόμπιλ, αλλά λόγω προβληματικού ανεφοδιασμού και πλοήγησης έπεφτε σε διαδοχικές ουκρανικές ενέδρες, και θα αργούσε πολύ να φτάσει.
Στις 15.30 έχουν φτάσει και οι τελευταίες ουκρανικές ενισχύσεις και το αεροδρόμιο είναι πλήρως περικυκλωμένο. Η ουκρανική επίθεση είναι αδυσώπητη και οι Ρώσοι αλεξιπτωτιστές εγκαταλείπουν το αεροδρόμιο και σκορπίζουν στα γύρω χωράφια έχοντας υποστεί βαριές απώλειες. Στις 21.00, ολόκληρο το αεροδρόμιο είναι ξανά στα ουκρανικά χέρια και οι εχθροπραξίες σταματούν. Μόλις την επόμενη μέρα θα φτάσει στο Χοστόμελ η ρωσική τεθωρακισμένη φάλαγγα έχοντας χάσει το ένα τρίτο των οχημάτων της. Η ουκρανική πλευρά θα επιλέξει να αφήσει το Χοστόμελ, που πλέον αποτελεί σκιά του δυναμικού αεροδρομίου που ήταν μόλις ένα εικοσιτετράωρο πριν. Ο διάδρομος είναι πια αδύνατον να επιδιορθωθεί μετά από τόσους κρατήρες που έχουν ανοίξει στην επιφάνειά του και η καινούργια γραμμή του μετώπου θα διατρέχει την πόλη του Χοστόμελ ενώνοντας τις πόλεις Μπούτσα και Ίρπιν όπου οι Ρώσοι εισβολείς θα βαλτώσουν και θα υποστούν βαριές απώλειες σε έμψυχο και άψυχο υλικό, αλλά και θα διαπράξουν ανατριχιαστικά εγκλήματα πολέμου. Την 1η Απριλίου του 2022, οι Ρώσοι θα υποχωρήσουν τελειωτικά από την περιοχή του Χοστόμελ, αλλά και από όλες τις περιοχές βορείως του Κιέβου σηματοδοτώντας την πλήρη αποτυχία της απόπειρας στραγγαλισμού της ουκρανικής πρωτεύουσας. Παρεμπιπτόντως, τα 10 χιλιόμετρα της απόστασης από το Χοστόμελ ως το Κίεβο ήταν και η κοντινότερη απόσταση που έφτασαν οι εισβολείς από τον αντικειμενικό τους σκοπό.
Είναι φανερό λοιπόν γιατί απέτυχε παταγωδώς η ρωσική εισβολή, και η υποτιθέμενη «ειδική επιχείρηση» των τριών ημερών έχει μπει, προ πολλού, στον 5ο της χρόνο. Το τριπλό κλειδί της επιτυχίας του ρωσικού σχεδίου ήταν ο αιφνιδιασμός, η ταχύτητα και η μυστικότητα. Έτσι, θα έπρεπε, α) να καταλάβουν το αεροδρόμιο του Χοστόμελ πριν συνειδητοποιήσουν οι Ουκρανοί τι συμβαίνει, β) να αρχίσουν να μεταφέρουν δυνάμεις με τα μεταγωγικά αεροσκάφη πριν υπάρξει οργανωμένη αντίδραση των αμυνομένων και γ) η αερομεταφερόμενη δύναμη κρούσης να ενωθεί με την τεθωρακισμένη φάλαγγα που ερχόταν από το Τσερνόμπιλ και να βαδίσουν τάχιστα κατά του Κιέβου.
Αρχικά, το σχέδιο λειτούργησε. Οι Ουκρανοί δεν περίμεναν επίθεση κατά της πρωτεύουσάς τους, καθώς είχαν εστιάσει τις προετοιμασίες τους στο Ντονμπάς και τα ελικόπτερα κατάφεραν να καλύψουν την απόσταση από τα σύνορα χωρίς να γίνουν αντιληπτά από την ουκρανική αεράμυνα. Από τη στιγμή όμως που τα ρωσικά ελικόπτερα εντοπίστηκαν να πετούν κοντά στο Κίεβο, οι Ρώσοι έχασαν το πλεονέκτημα του αιφνιδιασμού και έγινε φανερό στην ουκρανική πλευρά ότι αντιμετώπιζαν εκ νέου το αναμασημένο σχέδιο που είχε εφαρμοστεί στην Κριμαία. Ο κίνδυνος για τη χώρα ήταν πραγματικά θανάσιμος και όλα ήταν πλέον θέμα ταχύτητας αντίδρασης. Εκεί, υπέρτατο ρόλο έπαιξε ο ανθρώπινος παράγοντας και οι 200 κληρωτοί πολίτες-οπλίτες εθνοφρουροί των μη μαχίμων ειδικοτήτων που επέδειξαν πειθαρχία και γενναιότητα αντιμετωπίζοντας στα ίσα τις πλέον επίλεκτες εχθρικές μονάδες.
Αυτές οι δύο ώρες, από τις 11.00 ως τις 13.00 της 24ης Φεβρουαρίου 2022 έσωσαν στην κυριολεξία την Ουκρανία. Αν οι υπερασπιστές του αεροδρομίου είχαν εγκαταλείψει τις θέσεις τους, τα ρωσικά αεραγήματα θα είχαν ολοκληρώσει την ανάπτυξή τους στο Χοστόμελ πριν προλάβουν οι ουκρανικές δυνάμεις από το Ζίτομιρ και Μπίλα Τσέρκβα να φτάσουν στο αεροδρόμιο και τα πράγματα θα ήταν πλέον πολύ δύσκολα για τους Ουκρανούς. Οι 200 του Χοστόμελ έδωσαν στην Ουκρανία αυτό που χρειαζόταν, πολύτιμο χρόνο. Με τον διάδρομο προσγείωσης κατεστραμμένο, οι υπερασπιστές του Κιέβου μπόρεσαν να ανασυνταχθούν και να δημιουργήσουν μια οχυρή αμυντική περίμετρο γύρω από την πόλη, που τα στρατεύματα του Πούτιν δεν κατάφεραν ποτέ να διασπάσουν.
Κωνσταντίνος Μαυρίδης: Λησμονημένες Ιστορίες νο2
