George Horton: «Η Μάστιγα της Ασίας» (The Blight of Asia), εξιστόρηση της συστηματικής εξόντωσης χριστιανικών πληθυσμών από μουσουλμάνους και της ενοχής των μεγάλων δυνάμεων μαζί με την πραγματική ιστορία της πυρπόλησης της Σμύρνης. Εκδόσεις Εστία.
Του Παναγιώτη Καυγά
Το βιβλίο αυτό πρέπει να μελετηθεί όχι μόνο ως χρονικό της καταστροφής, αλλά ως ένα πολιτικό, διπλωματικό και ιστοριογραφικό ντοκουμέντο.
Η Καταστροφή της Σμύρνης αφορά τα γεγονότα της σφαγής του ελληνικού και αρμενικού πληθυσμού της Σμύρνης από τον κεμαλικό στρατό, καθώς και η πυρπόληση της πόλης. Η τελευταία διήρκεσε από τις 31 Αυγούστου έως τις 4 Σεπτεμβρίου (με το παλαιό ημερολόγιο) του 1922. Σήμερα η επέτειος αυτή στην πραγματικότητα είναι η 13η Σεπτεμβρίου, καθώς την επόμενη χρονιά εισήχθη στην Ελλάδα το νέο ημερολόγιο.
Η ανάλυση χωρίζεται στις τέσσερις βασικές διαστάσεις που καθιστούν το έργο του Τζορτζ Χόρτον μοναδικό:
1. Η Διπλωματική Ανατομία: «Οικονομικός Ιμπεριαλισμός εναντίον Ανθρωπισμού»
Ένα από τα πιο καυστικά κεφάλαια του βιβλίου δεν αφορά μόνο τις τουρκικές ωμότητες, αλλά την υποκρισία της Δύσης. Ο Χόρτον καταγγέλλει ανοιχτά αυτό που ονομάζει «πετρελαϊκή διπλωματία» (Oil Diplomacy).
Η στάση των Μεγάλων Δυνάμεων: Ο Χόρτον εξηγεί πώς η Γαλλία, η Ιταλία, η Βρετανία και οι ΗΠΑ έθεσαν τα εμπορικά συμφέροντα (π.χ. τα κοιτάσματα πετρελαίου της Μοσούλης και τα σιδηροδρομικά δίκτυα) πάνω από την προστασία των πληθυσμών.
- Η Αμερικανική Ουδετερότητα: Ως εκπρόσωπος των ΗΠΑ, στηλιτεύει την αυστηρή εντολή για «ουδετερότητα» που είχαν τα αμερικανικά πολεμικά πλοία στο λιμάνι της Σμύρνης. Περιγράφει με πικρία πώς οι ναύτες έπαιζαν μουσική στο κατάστρωμα για να καλύψουν τις κραυγές των ανθρώπων από την προκυμαία.
- Η Συγκάλυψη: Αποκαλύπτει πώς μετά το 1922, δυτικά επιχειρηματικά συμφέροντα και διπλωμάτες προσπάθησαν να υποβαθμίσουν την έκταση της σφαγής για να μη διαταράξουν τις σχέσεις τους με το νέο κεμαλικό καθεστώς.
2. Ιστοριογραφική Αξία: Η Θεωρία της «Συστηματικής Εξόντωσης»
Ο Χόρτον υποστηρίζει ότι η καταστροφή της Σμύρνης το 1922 δεν ήταν μεμονωμένο γεγονός ή αναπόφευκτη παράπλευρη απώλεια του πολέμου, αλλά το τελικό στάδιο ενός σχεδίου που είχε ξεκινήσει χρόνια πριν.
Συνδέει τις διώξεις των Ελλήνων της Θράκης και της Μικράς Ασίας το 1914, τη Γενοκτονία των Αρμενίων, των Ασσυρίων το 1915 και τις εκτοπίσεις των Ποντίων, αποδεικνύοντας τη συνέχεια στην πολιτική των Νεότουρκων και των Κεμαλικών.
- Η Πυρκαγιά ως Εργαλείο: Παραθέτει συγκεκριμένα στοιχεία που αποδεικνύουν ότι η φωτιά ξεκίνησε από την Αρμενική συνοικία από Τούρκους στρατιώτες με χρήση βενζίνης και εμπρηστικών υλικών, με στόχο την πλήρη εξάλειψη των ιχνών του χριστιανικού πολιτισμού.
3. Άλλες Μαρτυρίες της Εποχής
Η αξιοπιστία και η δύναμη της αφήγησης του Χόρτον, ενισχύεται όταν διασταυρωθεί με άλλες ξένες πηγές της ίδιας περιόδου όπως οι κάτωθι σημαντικότερες που καταγράφουν με σαφή και ωμό τρόπο την γενοκτονική πράξη των Νεότουρκων, των Τσετών και άλλων εγκληματιών:
| René Puaux (La Mort de Smyrne) | Γάλλος δημοσιογράφος |
| Marjorie Housepian Dobkin (Smyrna 1922) | Αμερικανίδα ιστορικός |
Edwuard Hale Bierstandt Αμερικανός συγγραφέας
Dr. Esther Lovejoy (Red Cross) Αμερικανίδα ιατρός
4. Η Προσωπικότητα και το Ύφος του Χόρτον
- Φιλελληνισμός και Ανθρωπισμός: Ο Χόρτον γνώριζε σε βάθος την ελληνική γλώσσα και λογοτεχνία. Η αγάπη του για τον κλασικό και νεότερο ελληνικό πολιτισμό διαφαίνεται στο κείμενο, χωρίς όμως να αναιρεί την ιδιότητά του ως διπλωματικού παρατηρητή.
- Γλώσσα και Τόνος: Το ύφος του είναι συναισθηματικά φορτισμένο, οξύ και καταγγελτικό. Δεν γράφει ως ουδέτερος ακαδημαϊκός, αλλά ως μάρτυρας κατηγορίας σε ένα άτυπο διεθνές δικαστήριο.
5. Αποσπάσματα από το βιβλίο:
«Ένα από τα πιο παράξενα φαινόμενα στην ιστορία της ανθρωπότητας ήταν η ολοκληρωτική σιωπή που επικρατούσε πάνω από τη μάζα των εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων που ήταν παγιδευμένοι στην προκυμαία. Μονάχα όταν η φωτιά ζύγωσε και άρχισε να τους καίει, ακούστηκε μια τεράστια, συλλογική κραυγή αγωνίας που έφτασε ως τα πλοία…»
«Η φωτιά άναψε από τακτικά στρατεύματα του κεμαλικού στρατού. Είδα Τούρκους στρατιώτες να μεταφέρουν τενεκέδες με βενζίνη και να ραντίζουν τα σπίτια στη χριστιανική συνοικία. Η φωτιά ξεκίνησε από την αρμενική συνοικία και ο άνεμος φυσούσε επίτηδες προς την κατεύθυνση των χριστιανικών τομέων, αφήνοντας ανέγγιχτη την τουρκική συνοικία.»
«Τα πολεμικά πλοία των Μεγάλων Δυνάμεων ήταν αγκυροβολημένα στο λιμάνι, ρίχνοντας τους προβολείς τους πάνω στην καιόμενη πόλη και στο πλήθος που πνιγόταν. Οι μπάντες ορισμένων πλοίων έπαιζαν ανάλαφρες μελωδίες για να καλύψουν τους θρήνους των θυμάτων… Η ουδετερότητα αυτή αποτελεί μία από τις πιο μαύρες σελίδες στην ιστορία του δυτικού πολιτισμού.»
«Ο Χρυσόστομος παραδόθηκε στον όχλο από τον Νουρεντίν Πασά. Του έβγαλαν τα γένια, τον τύφλωσαν, τον διαπόμπευσαν στους δρόμους της τουρκικής συνοικίας και τον διαμέλισαν. Πέθανε με αξιοπρέπεια, αρνούμενος να εγκαταλείψει το ποίμνιό του όταν του προσφέρθηκε καταφύγιο στο αμερικανικό προξενείο.»
«Η καταστροφή της Σμύρνης και η εξόντωση των Χριστιανών της Ανατολής θυσιάστηκαν στον βωμό των οικονομικών ανταγωνισμών. Το πετρέλαιο, τα σιδηροδρομικά προνόμια και τα εμπορικά συμβόλαια ζύγισαν περισσότερο από τις ζωές εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων.»
Προτείνουμε οπωσδήποτε σε όσους Έλληνες δεν έχουν διαβάσει αυτή την μαρτυρία να το πράξουν. Η ιστορική μνήμη πρέπει να μείνει ζωντανή γιατί ως γνωστό και ιστορικά αποδεδειγμένο η λήθη θα οδηγήσει τον λαό να ξαναζήσει παρόμοιες τραγωδίες.
ΠΑΤΡΑ 11-09-2026
ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Α. ΚΑΥΓΑΣ
Λογιστής – Φοροτέχνης
Ενισχύστε την προσπάθειά του Άρδην μας κάνοντας μια δωρεά πατώντας ΕΔΩ.
