Παρακάτω ορισμένες παρατηρήσεις για την πρόσφατη συνέντευξη του Χρ. Ροζάκη στην Καθημερινή της Κυριακής (26/10/2025) [1] σχετικά με την «λύση» για τα ελληνοτουρκικά που προωθούσε το 2003 η κυβέρνηση Σημίτη.
Ειδικού Συνεργάτη
- Για το ζήτημα της αιγιαλίτιδας ζώνης ο Χρ. Ροζάκης αναφέρει τα εξής:
«η Τουρκία είχε αποδεχθεί τα 12 ν.μ. για όλες τις ηπειρωτικές ακτές της Ελλάδας, την Εύβοια και όλα τα νησιά που βρίσκονται δυτικά του 25ου μεσημβρινού, όπως οι Σποράδες. (Δώδεκα μίλια θα είχαν, φυσικά, και οι ηπειρωτικές ακτές της Τουρκίας.) Των υπολοίπων νησιών η αιγιαλίτιδα θα διετηρείτο στα 6 ν.μ.»
Κατ’ αρχάς, να επισημάνουμε ότι η θέσπιση του 25ου μεσημβρινού ως ορίου εφαρμογής των 6 ή 12 ν.μ. θα σήμαινε ότι εκτός των νησιών του Βορειοανατολικού Αιγαίου και της Δωδεκανήσου, θα έμενε με χωρικά ύδατα 6.ν.μ. και το μισό σύμπλεγμα των Κυκλάδων. Ο 25ος Μεσημβρινός τέμνει περίπου στη μέση τις Κυκλάδες. Ανατολικώς αυτού βρίσκονται τα νησιά: Τήνος (εκτός από ένα πολύ μικρό τμήμα στο βορειοδυτικό άκρο της), Μύκονος, Αντίπαρος, Πάρος, Νάξος, Σίκινος, Ίος, Σαντορίνη, Ανάφη, Αμοργός, Μικρές Κυκλάδες (Κουφονήσια, Ηρακλειά, Σχοινούσα, Δονούσα). Σύμφωνα με τα λεγόμενα Ροζάκη όλα αυτά τα νησιά θα είχαν χωρικά ύδατα εύρους 6 ν.μ..[2]
Να επισημάνουμε ακόμη ότι δεν γίνεται λόγος για την Κρήτη η οποία τέμνεται από τον 25ο Μεσημβρινό σε γεωγραφικό μήκος δυτικώς του Ηρακλείου. Αφού το νησί δεν βρίσκεται εξ ολοκλήρου δυτικώς του 25ου μεσημβρινού υποθέτουμε ότι θα ήταν επίσης ανάμεσα σε αυτά των οποίων η αιγιαλίτιδα ζώνη θα παρέμενε στα 6.ν.μ. (ή τουλάχιστον αυτό θα ίσχυε για τις βόρειες ακτές του νησιού που ανήκουν στο Αιγαίο). Σε διαφορετική περίπτωση ο Χρ. Ροζάκης μάλλον θα φρόντιζε να το διαφημίσει ως ένα απ’ τα πλεονεκτήματα της εν λόγω «λύσης», όπως ακριβώς κάνει με την περίπτωση της Εύβοιας.
Με βάση τα παραπάνω, συνειρμικά ανατρέχουμε σε ρεπορτάζ και πάλι της Καθημερινής προ ενός έτους περίπου:
« «Το “έξι μίλια” δεν υπάρχει ούτε κατά διάνοια», υπογραμμίζει αρμόδια ανώτατη κυβερνητική πηγή, απορρίπτοντας με κατηγορηματικό τρόπο τη φιλολογία σύμφωνα με την οποία η Αθήνα θα αποδεχθεί χωρικά ύδατα έξι ναυτικών μιλίων παντού, προκειμένου να προχωρήσει στην επίλυση της διαφοράς της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ με την Τουρκία στο πλαίσιο του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης ή του Αμβούργου. Mάλιστα είναι σαφές πως η συγκεκριμένη αποστροφή δεν αφορά μόνο τις ηπειρωτικές ακτές, αλλά και τα νησιά.» [3]
Και βεβαίως αυτό το κρίσιμο «ΠΑΝΤΟΥ» είναι που περιέχει και όλη την ουσία μιας και σημαίνει ότι κάποιες περιοχές όντως σχεδιάζεται να παραμείνουν με αιγιαλίτιδα ζώνη 6 ν.μ.. Τουλάχιστον, η συνέντευξη Ροζάκη μας δίνει μια σαφέστερη εικόνα ως προς το ποιες προβλέπεται να είναι αυτές αν ποτέ -ο μη γένοιτο – επιβεβαιωθεί αυτό το σενάριο.
Ενδιαφέρον έχει και η αναφορά στην διαμόρφωση της τουρκικής αιγιαλίτιδας ζώνης στο Αιγαίο («Δώδεκα μίλια θα είχαν, φυσικά, και οι ηπειρωτικές ακτές της Τουρκίας.»), μια πτυχή που σχεδόν πάντα παραλείπεται στις σχετικές αναλύσεις οι οποίες επικεντρώνονται σχεδόν αποκλειστικά στο θέμα της ελληνικής αιγιαλίτιδας ζώνης.
Ας φανταστούμε λοιπόν τη νέα κατάσταση η οποία θα προέκυπτε: Όλη η αλυσίδα των ανατολικών ελληνικών νησιών από τη Σαμοθράκη μέχρι τη Ρόδο θα παρέμεναν με την περιορισμένου εύρους αιγιαλίτιδα ζώνη των 6 ν.μ. ενώ τα ακριβώς απέναντί τους τουρκικά παράλια της Μικράς Ασίας και της Ανατολικής Θράκης θα διέθεταν αιγιαλίτιδα ζώνη πλήρους εύρους 12 ν.μ. Και σε ό,τι αφορά στην ευρύτερη εικόνα, ενώ η Ελλάδα θα είχε αποδεχθεί δραστικό περιορισμό του δικαιώματος επέκτασης της αιγιαλίτιδας ζώνης της στο μεγαλύτερο μέρος της νησιωτικής της επικράτειας στο Αιγαίο (συμπεριλαμβανομένης πιθανότατα και της βόρειας Κρήτης), άρα σε πολύ μεγάλο μέρος της συνολικής ακτογραμμής της, η Τουρκία από την άλλη θα είχε ασκήσει το δικό της δικαίωμα στα 12 ν.μ. σε όλη σχεδόν [4] τη δική της ακτογραμμή (Μαύρη Θάλασσα – Αιγαίο – Ανατολική Μεσόγειος). Έτσι η Τουρκία, η οποία έως και σήμερα δεν επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στο Αιγαίο ώστε – σύμφωνα με τη δική της λογική – να μην δώσει στην Ελλάδα άλλο ένα επιχείρημα να πράξει το ίδιο επικαλούμενη την αρχή της αμοιβαιότητας θα βρισκόταν στο τέλος να έχει επιτύχει μια ρύθμιση που θα της εξασφάλιζε «και την πίτα ολόκληρη και τον σκύλο (σχεδόν) χορτάτο»!
Ως τελευταία παρατήρηση, αξίζει να σημειωθεί ότι η παραπάνω ρύθμιση για την αιγιαλίτιδα ζώνη είναι πανομοιότυπη με αυτήν που είχε προταθεί με το διαβόητο «Σχέδιο Κίσινγκερ» του 1976:
«* Διατήρηση των έξι μιλίων για τα περισσότερα νησιά στο Αιγαίο.
* Την αποδοχή από την Τουρκία των 12 μιλίων για τα ελληνικά νησιά που δεν βρίσκονται σε περιοχές συγκρουόμενων συμφερόντων (π.χ. Θάσος, Βόρειες Σποράδες, Σκύρος και ενδεχομένως Κυκλάδες).
* Το όριο των 12 μιλίων για τις ακτές της ηπειρωτικής Ελλάδας και την ακτή της Τουρκίας στη Μεσόγειο. Το όριο των 12 μιλίων στην τουρκική ακτή στο Αιγαίο, εκτός από τις περιπτώσεις όπου τα ελληνικά νησιά βρίσκονται κοντά, οπότε απαιτείται η εφαρμογή του νόμου της ίσης απόστασης.» [5]
- Επίσης, σχολιάζοντας την φερόμενη ως επιτευχθείσα συμφωνία ο Χρ. Ροζάκης αναφέρει τα εξής:
«Αυτή η τελική λύση ήταν ένας καλός συμβιβασμός, καθώς η αύξηση της ελληνικής κυριαρχίας δεν ήταν αμελητέα, ενώ παράλληλα δεν έκλεινε το κεντρικό Αιγαίο ασφυκτικά (με μόνη την αβλαβή διέλευση, ως υποκατάστατο της ελεύθερης ναυσιπλοΐας, πράγμα που, εκτός από την Τουρκία, και άλλες δυνάμεις, χρήστες του Αιγαίου, δεν το επιθυμούσαν, όπως λ.χ. όλες οι παρευξείνιες χώρες, οι ΗΠΑ και η Ρωσία).»
Ο Ροζάκης αναφέρει ως πλεονέκτημα της λύσης την αύξηση της ελληνικής κυριαρχίας στις περιοχές όπου θα γινόταν η επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων (κάτι που βεβαίως έτσι κι αλλιώς αποτελεί δικαίωμα της Ελλάδας βάσει του δικαίου της θάλασσας) παραλείποντας όμως να κάνει λόγο για το γεγονός ότι εκεί όπου η αιγιαλίτιδα ζώνη θα οριστικοποιείτο στα 6 ν.μ. θα επερχόταν αντιθέτως μείωση της ελληνικής κυριαρχίας απ΄τα 10 ν.μ. στα 6 ν.μ λόγω της «προσαρμογής του εναερίου χώρου με τα όρια της αιγιαλίτιδας ζώνης». Και βεβαίως και παραίτηση της Ελλάδας από το νόμιμο δικαίωμά της για αύξηση και σε αυτές της περιοχές της εθνικής της κυριαρχίας στα 12 ν.μ.
Ως προς το παραπάνω, αξίζει να σημειωθεί ότι ο Χρ.Ροζάκης έχει δώσει πολλές φορές την εντύπωση ότι θα υποστήριζε τουλάχιστον ως κατώτατο όριο ενός ενδεχόμενου συμβιβασμού της Ελλάδας για τα χωρικά της ύδατα στο Αιγαίο τα 10 ν.μ. με σκοπό την πλήρη κατοχύρωση του υπάρχοντος ελληνικού εναέριου χώρου εξηγώντας και τα κατ’ αυτόν υπόλοιπα πλεονεκτήματα μιας τέτοιας λύσης σε ό,τι αφορά στις ανάγκες της διεθνούς ναυσιπλοϊας, λ.χ.:
«Η δική μας πρόταση έχει ως στόχο να υπάρξει ένας διακανονισμός 10 ν.μ. αιγιαλίτιδας, πράγμα που εξυπηρετεί και το συμφέρον του εθνικού εναέριου χώρου (ο οποίος πλέον εναρμονίζεται με το εύρος της αιγιαλίτιδας), που ως τα τώρα αποτελεί διεθνή ανωμαλία, και το συμφέρον τρίτων χωρών που διαπλέουν το Αιγαίο, και που σε περίπτωση επέκτασης της αιγιαλίτιδας στα 12 ν.μ. θα είχαν την υποχρέωση να εφαρμόσουν την αβλαβή διέλευση, με ό,τι αυτό συνεπάγεται.» [6] ,
«Μια μετριοπαθέστερη στάση θα ήταν να μειωθεί η αιγιαλίτιδα ζώνη στα νησιά στα 10 ναυτικά μίλια ούτως ώστε να μην αλλάξει ο εναέριος χώρος που είναι ήδη 10 μίλια. Είναι μια contra legem αντιμετώπιση του προβλήματος να έχεις εναέριο χώρο στα 10 μίλια και να ζητάς αιγιαλίτιδα στα 12 μίλια, ενώ έχεις 6 μίλια. Κατά το διεθνές δίκαιο ο εναέριος χώρος ταυτίζεται με τα όρια της αιγιαλίτιδας ζώνης. Τώρα έχουμε 6 μίλια. Άρα θα έπρεπε να έχουμε και 6 μίλια εναέριου χώρου. Κάτι που ασφαλώς δεν θέλουμε. Οπότε προκειμένου να μη γυρίσουμε εκεί, είναι προτιμότερο να επιδιώξουμε να επεκτείνουμε την αιγιαλίτιδα στα 10. Αυτός θα μπορούσε να είναι ένας συμφέρων συμβιβασμός.» [7] ,
«Στα 10 ν.μ. αφήνεις διαύλους επικοινωνίας, διαύλους δηλαδή διόδου των καραβιών ενώ ταυτόχρονα, βεβαίως, εξυπηρετείς και το να μην κάνεις μια οπισθοχώρηση τραγική… Τα 10 ν.μ. είναι η ιδανική λύση διότι αφήνεις μέσα από τα 10 ν.μ. διόδους να περνάνε τα πλοία ελεύθερα, δηλαδή δεν καταργείς την ελευθερία των θαλασσών και ταυτόχρονα διατηρείς τον εθνικό εναέριο χώρο.» [8] (στο 42:30),
«Είχα προτείνει τα 10 ν.μ. από τις νησιωτικές ακτές ως εναλλακτική λύση, γιατί αφήνουν μία λωρίδα ελεύθερης θάλασσας για τις ανάγκες των τρίτων χωρών η οποία μπορεί και να χρησιμοποιηθεί για τις ανάγκες και της ναυσιπλοϊας. Με την λύση αυτή διατηρείται ακέραιος και ο εναέριος χώρος, γιατί υπάρχει το παράδοξο να έχουμε εναέριο χώρο 4ν.μ. μεγαλύτερο από την αιγιαλίτιδα ζώνη.» [9] ,
«Η δική μου συμβουλή είναι να δεχτούμε τα 10 ν.μ. ακατέβατα. Διότι τα 10 ν.μ. μας εξασφαλίζουν μια διατήρηση της αιγιαλίτιδας ζώνης παράλληλα με τον εναέριο χώρο, δηλαδή λύνει και το πρόβλημα του εναερίου χώρου και της αιγιαλίτιδας…12 ν.μ. σε όλα τα ηπειρωτικά εδάφη και 10 ν.μ. στα νησιά.» [10] (στο 11:00),
«Δηλαδή, εάν αυτή τη στιγμή μπορούσε να επικρατήσει η άποψη στην Ελλάδα ότι τα 10 ναυτικά μίλια είναι το όριο μας -διότι τα 10 ναυτικά μίλια είναι και ο εναέριος χώρος της Ελλάδας και δεν μπορούμε να μειώσουμε τον χώρο αυτό– εάν λοιπόν εκεί κάνουμε μία υποχώρηση που είναι και Διεθνές Δίκαιο βασικά διότι τα 10 ναυτικά μίλια της αιγιαλίτιδας ζώνης θα είναι και τα 10 ναυτικά μίλια του εναέριου χώρου μας και θα έχουμε ευθυγραμμίσει έτσι τον εναέριο χώρο με την αιγιαλίτιδα ζώνη, τότε μπορούμε να προχωρήσουμε νομίζω» συνέχισε ο κ. Ροζάκης.
Προσέθεσε μάλιστα, ότι “οι Τούρκοι το 2004 είχαν δεχθεί ότι μας παραχωρούν τη δυνατότητα να έχουμε 12 ναυτικά μίλια στις ηπειρωτικές ακτές και ένα διαφορετικό όριο στην αιγιαλίτιδα ζώνη των νησιών”. «Εκεί δεν έχει προσδιοριστεί ακριβώς αυτό το όριο. Εγώ το βάζω στα 10 ναυτικά μίλια. Θα μου πείτε τα 10 ναυτικά μίλια και μαζί με τα ανατολικά νησιά «κλείνουν» πάλι το Αιγαίο. Δεν το κλείνουν τελείως, αφήνουν διόδους από όπου μπορούν να περνούν τα πλοία και να έχουν ελευθεροπλοΐα» [11]
Δεν μένει όμως σταθερός σε αυτή τη θέση όπως προκύπτει τόσο από την υποστήριξή του στη «λύση» που περιγράφει στην υπό σχολιασμό συνέντευξή του όσο και από άλλες παρεμβάσεις του όπου τοποθετεί αυτό το όριο κάτω από τα 10 ν.μ., ακόμα και στα τωρινά 6 ν.μ., π.χ.:
«Αναφορικά με το τι θα μπορούσε να συζητήσει η Ελλάδα, είπε πως εάν η συζήτηση ήταν καλόπιστη, θα έπρεπε να γυρίσουμε στις προηγούμενες θέσεις της Τουρκίας, η οποία είχε αποδεχθεί τα 12 ναυτικά μίλιαγια την ηπειρωτική χώρα και τα 6 ναυτικά μίλια για τα νησιά. «Εκεί η μόνη εύλογη προσπάθεια της Ελλάδας θα ήταν να συζητήσει όχι 6 ναυτικά μίλια για τα νησιά, αλλά κάποιο διαφορετικό εύρος στα 8 ή στα 10 ναυτικά μίλια»» [12] ,
«Πάντως έξω από τις ιδεολογικές αγκυλώσεις μας, τα 6 ν.μ. αποτελούν μια ρεαλιστική αντιμετώπιση, εάν ειλικρινά επιθυμούμε την επίλυση της θαλάσσιας διαφοράς με την Τουρκία με ειρηνικό τρόπο.» [13] ,
«Το ιδανικό θα ήταν 8 ναυτικά μίλια εκατέρωθεν και μια μεγάλη ανοιχτή θάλασσα, η οποία να είναι μεταξύ των δύο ελληνικών (σ.σ. αιγιαλιτιδών) ζωνών» [14]
Όσο για το υποτιθέμενο «ασφυκτικό κλείσιμο του κεντρικού Αιγαίου» σε περίπτωση επέκτασης στα 12 ν.μ. και την αβλαβή διέλευση ως το «μόνο» υποκατάστατο της ελεύθερης ναυσιπλοϊας η απάντηση δίνεται σε άλλο άρθρο που δημοσιεύθηκε στο ίδιο φύλλο της κυριακάτικης Καθημερινής:
«Ως προς το σοβαρό θέμα των θαλασσίων περασμάτων στο Αιγαίο, η Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας (1982) δημιούργησε τον νέο θεσμό του «πλου διελεύσεως» (ή «διελεύσεως τράνζιτ») μέσα από «διεθνή στενά» (άρθρα 37-44). Τα «διεθνή στενά» ανήκουν στην αιγιαλίτιδα ζώνη ενός κράτους, συνδέουν περιοχές της ανοιχτής θάλασσας ή ΑΟΖ και χρησιμοποιούνται από τη διεθνή ναυσιπλοΐα.
Εν αντιθέσει προς την αβλαβή διέλευση, η «διέλευση τράνζιτ» δεν παρεμποδίζεται ούτε διακόπτεται. Τα υποβρύχια μπορούν να διαπλέουν τα διεθνή στενά βυθισμένα και τα αεροσκάφη να υπερίπτανται ελεύθερα. Τέλος, δεν απαιτείται η παροχή προηγούμενης άδειας από το παράκτιο κράτος ή έστω ειδοποίηση. Επομένως, στο Αιγαίο, τα τουρκικά πολεμικά και εμπορικά, όπως και γενικότερα η διεθνής ναυσιπλοΐα, θα επικαλεστούν τη «διέλευση τράνζιτ» για να διασχίζουν ακώλυτα τα διεθνή στενά της περιοχής.»[15]
Πολύ κατατοπιστική είναι και παλαιότερη τηλεοπτική παρέμβαση του καθηγητή Γρ. Τσάλτα για το σκεπτικό και τη σημασία της θεσμοθέτησης της διελεύσεως τράνζιτ (την οποία χαρακτηρίζει ως ουσιαστικά free passage – ελευθεροπλοϊα). [16] (στο 19:30 και 1:31:00).
Επιπλέον, αξιοσημείωτο είναι ότι ακόμα και ο Κ. Σημίτης κάνει σχετική αναφορά σε άρθρο του:
«Οσον αφορά το δικαίωμα των πλοίων στα στενά διεθνούς ναυσιπλοΐας ισχύει ο κανόνας ότι η συγκεκριμένη διέλευση «δεν μπορεί να παρεμποδιστεί ή διακοπεί από το παράκτιο κράτος για λόγους ασφαλείας»» [17]
Συνεπώς, στην περίπτωση του Αιγαίου δεν θα είναι η αβλαβής διέλευση η «μόνη» επιλογή για τη διεθνή ναυσιπλοϊα μέσα από την ελληνική αιγιαλίτιδα ζώνη των 12 ν.μ. αλλά επίσης και ο πολύ πιο ευνοϊκός θεσμός της διελεύσεως τράνζιτ ο οποίος δεν περιλαμβάνει τους όποιους περιορισμούς της πρώτης. Η ύπαρξη και αυτής της δυνατότητας καταρρίπτει πανηγυρικά το – ούτως ή άλλως σαθρό – αφήγημα περί δήθεν παρακώλυσης της ελεύθερης ναυσιπλοϊας σε περίπτωση αύξησης των ελληνικών χωρικών υδάτων, προφανώς γι’ αυτό και η αποσιώπησή της.
Παρ’ όλα αυτά, σε άλλη παρόμοια απάντηση που έχει δοθεί στο παρελθόν διαβάζουμε ότι και ο ίδιος ο Χρ. Ροζάκης κάνει σε παλαιότερα κείμενά του αναφορά στη διέλευση τράνζιτ δίνοντας μάλιστα έμφαση στη βαρύτητα που έδινε στο θεσμό η τότε υπερδύναμη Σοβιετική Ένωση:
«Η Σοβιετική Ένωση μάλιστα δήλωσε –μέσω της πρεσβείας της στην Αθήνα– ότι η Μόσχα δεν θα είχε αντίρρηση για τη διεύρυνση της ελληνικής αιγιαλίτιδας ζώνης, με την προϋπόθεση ότι η Ελλάδα θα της εξασφάλιζε καθεστώς ελεύθερης διέλευσης (πλου διέλευσης – transit passage) στα στενά που θα σχημάτιζε η διευρυμένη Αιγιαλίτιδα» [18]
Σήμερα, αντιθέτως, δεν παραλείπει να επικαλείται την (εικαζόμενη;) αντίθεση της διαδόχου της Ρωσίας στο ενδεχόμενο επέκτασης της ελληνικής αιγιαλίτιδας ζώνης στα 12 ν.μ. [19]
- Αλλά μεγάλο ερώτημα δημιουργείται και από την τοποθέτηση του Χρ. Ροζάκη σχετικά με το ενδεχόμενο επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων και μετά την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας:
«Ερ. : Μετά την επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα προαναφερόμενα όρια, θα μπορούσε η Ελλάδα να προχωρήσει στο μέλλον σε αύξηση των ελληνικών χωρικών υδάτων;
Απ. : Ναι, στα σημεία όπου θα ήταν ελληνική υφαλοκρηπίδα, μετά την οριοθέτησή της, η Ελλάδα θα μπορούσε να επεκτείνει την αιγιαλίτιδα ζώνη της κατά το πρότυπο που ακολουθήθηκε στο Ιόνιο Πέλαγος, μετά την πρόσφατη ελληνοϊταλική συμφωνία.»
Δηλαδή θα ήταν δυνατή η εκ νέου επέκταση σε διεθνή ύδατα των οποίων ο βυθός θα είχε προηγουμένως καθοριστεί στην οριοθέτηση ως ελληνική υφαλοκρηπίδα; Και αφού τα νησιά δυτικώς του 25ου Μεσημβρινού ήδη θα είχαν αιγιαλίτιδα ζώνη στο μέγιστο όριο των 12 ν.μ. η επέκταση αυτή δεν μπορεί παρά να είχε ως πεδίο εφαρμογής τα νησιά ανατολικώς αυτού, μιας και αυτών η αιγιαλίτιδα ζώνη θα είχε παραμείνει στα 6 ν.μ. σύμφωνα με την «τελική λύση» που περιέγραψε προηγουμένως. Άρα, η «λύση» αυτή δεν θα ήταν και τόσο «τελική» τελικά; Προφανώς αδυνατούμε να πιστέψουμε ότι οι Τούρκοι θα ήταν όντως διατεθειμένοι να δεχτούν κάτι τέτοιο. Αυτό άλλωστε επιβεβαιώνεται και από τουρκικές πηγές τόσο στο αμέσως επόμενο φύλλο της κυριακάτικης Καθημερινής όσο και σε παλαιότερες ανταποκρίσεις:
«Για να προχωρήσουμε στο ζήτημα της υφαλοκρηπίδας, πρέπει να καταφέρουμε να βγάλουμε κάτι σαν μια πανοραμική φωτογραφία εκείνης της στιγμής στο Αιγαίο· να συμφωνήσουμε στην αιγιαλίτιδα ζώνη, η οποία όμως θα παραμείνει σταθερή, χωρίς μελλοντικές αλλαγές, ώστε να μπορούμε μετά να πάμε στα δικαστήρια για όσα διαφωνούμε σχετικά με την υφαλοκρηπίδα» [20] ,
«Στο ερώτημα αν –ύστερα από μια συμφωνία με την Τουρκία στην οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας– η Ελλάδα θα μπορούσε να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα μέχρι και τα 12 μίλια, όπως υποστηρίζουν κάποιοι αναλυτές στην Ελλάδα, οι πηγές με τις οποίες μίλησε η «Κ» απάντησαν ότι «δεν μπορεί να συμβεί αυτό. Τότε θα είναι μια περίπτωση, που αφού τα έχεις καθορίσει όλα, χτίζεις το κτίριο και μετά επιχειρείς να γκρεμίσεις μέρος αυτού για να το κάνεις δικό σου» [21]
- Σχετικά με το ζήτημα των «γκρίζων ζωνών» [22] διαβάζουμε τα εξής:
«Το θέμα των «γκρίζων ζωνών» δεν μας απασχόλησε. Είχαμε την πεποίθηση ότι αυτή η απαίτηση δεν θα λαμβανόταν υπόψη από την Τουρκία, εάν τα βρίσκαμε σε όλα τα άλλα θέματα.»
Αυτή η τοποθέτηση έρχεται σε συνέχεια παλαιότερων παρόμοιων, λ.χ.:
«Οι γκρίζες ζώνες δεν είναι τόσο μεγάλο θέμα υπό την έννοια ότι θα είχαν ενσωματωθεί στις άλλες λύσεις. Μου είχε πει άλλωστε ξεκάθαρα τότε ο Τούρκος διαπραγματευτής ότι αν τα βρούμε στα άλλα θέματα, η Τουρκία θα υποχωρήσει στο θέμα των γκρίζων ζωνών.» [23] ,
«Είναι χαρακτηριστικό ότι στις πρώτες επαφές, όταν προσδιοριζόταν η ατζέντα, ο εκπρόσωπος της Τουρκίας διαβεβαίωσε τον έλληνα εκπρόσωπο ότι η διαφορά για τις γκρίζες ζώνες θα μπορούσε κάλλιστα να αποσυρθεί από την Τουρκία, εάν οι συνομιλίες για την αιγιαλίτιδα ζώνη είχαν αίσιο τέλος.» [24] ,
«Ο κ. Logoglou ήταν ένας πολύ καλός διπλωμάτης, Ευρωπαίος με όλη τη σημασία της έννοιας, διαλλακτικός και ευγενής, που με διαβεβαίωσε από την πρώτη στιγμή ότι αν καταλήγαμε σε συμφωνία για την αιγιαλίτιδα, τότε η Τουρκία θα ήταν διατεθειμένη να αποσύρει τη νέα διεκδίκηση για τις γκρίζες ζώνες. Εγινε, έτσι, αντιληπτό ότι οι γκρίζες ζώνες αποτελούσαν στοιχείο διαπραγματευτικού «τερτιπιού», το οποίο η Τουρκία δεν θα επέμενε να το διατηρήσει. Βέβαια, σήμερα, τα πράγματα έχουν αλλάξει, καθώς οι γκρίζες ζώνες έχουν μονιμοποιηθεί ως πραγματική διαφορά, και μάλιστα έχουν επεκταθεί ώστε να περιλαμβάνουν και τα κατοικημένα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, μέσα από το επιχείρημα του όρου της αποστρατιωτικοποίησης, που από αυτήν δήθεν εξαρτάται και η κυριαρχία τους.» [25]
Επίσης, επιβεβαιώνονται πληροφορίες που έχουν κατά καιρούς διαρρεύσει δημοσιογραφικά γύρω από το θέμα των ελληνοτουρκικών «διερευνητικών επαφών». Ενδεικτικά:
«Οι ελληνικές διπλωματικές υπηρεσίες εκτιμούσαν αρχικά πως οι γκρίζες ζώνες δεν αποτελούσαν πραγματική διεκδίκηση αλλά διαπραγματευτικό χαρτί το οποίο θα έπαιρνε πίσω η Τουρκία στο τέλος. Με την πάροδο του χρόνου όμως έγινε σαφές πως το τουρκικό ναυτικό σε συνεργασία με το υπουργείο Εξωτερικών αποφάσισαν να εγείρουν συνεχώς και με εμμονή το θέμα.» [26]
Εντυπωσιάζει η ελαφρότητα με την οποία οι κατά τ’ άλλα εκφραστές της «ρεαλιστικής» γραμμής στα ελληνοτουρκικά (αλλά και στα υπόλοιπα εθνικά ζητήματα) αντιμετώπιζαν την τουρκική διεκδίκηση των «γκρίζων ζωνών». Είχαν την «πεποίθηση» (παίρνοντας μάλιστα επ’ αυτού τοις μετρητοίς σχετικές «διαβεβαιώσεις» Τούρκων διπλωματών!) ότι η Τουρκία τη χρησιμοποιούσε μόνο ως διαπραγματευτικό όπλο και θα δεχόταν στο τέλος, έτσι απλά, να παραιτηθεί από αυτή αφού έπαιρνε ανταλλάγματα σε άλλες πτυχές των ελληνοτουρκικών και κυρίως στο θέμα της επέκτασης της ελληνικής αιγιαλίτιδας ζώνης. Μια «πεποίθηση» κάθε άλλο παρά «ρεαλιστική» όπως αποδεικνύεται…
Ας σημειωθεί πάντως ότι ο Χρ. Ροζάκης έχει σε άλλες παρεμβάσεις του εκφράσει την άποψη ότι η Ελλάδα δεν θα έπρεπε να διστάσει να δεχθεί να παραπεμφθούν στη Χάγη και θέματα κυριαρχίας νησιών με το επιχείρημα μάλιστα ότι αφού η Τουρκία είναι ανυποχώρητη σε αυτά, θα έπρεπε να υποχωρήσει η Ελλάδα (για άλλη μια φορά!) ώστε να σπάσει το αδιέξοδο:
«Ο Ερντογάν θέτει θέματα κυριαρχίας, είναι η αλήθεια. Δηλαδή θέτει θέμα αιγιαλίτιδας ζώνης με το casus belli, το οποίο εξακολουθεί να ισχύει. Θέτει το ζήτημα της αποστρατιωτικοποίησης και της κυριαρχίας των νησιών. Είναι δύο πράγματα τα οποία εμάς μας απασχολούν πολύ και εμείς έχουμε αποκλείσει το ενδεχόμενο να τα συζητήσουμε αυτά τα πράγματα. Ο Ερντογάν επιμένει ωστόσο, κάτι που βεβαίως αποτελεί ένα φραγμό στη δυνατότητα να προχωρήσουμε παραπάνω. Εάν δεν υποχωρήσει ο Ερντογάν και εμείς παραμείνουμε σταθερά στη θέση ότι δεν συζητάμε θέματα κυριαρχίας, τότε βρισκόμαστε σε αδιέξοδο. Και ξέρετε, εάν υπάρξει τέτοιο αδιέξοδο και δεν συζητηθούν σύντομα τα προβλήματα των θαλασσίων ζωνών, το ενδεχόμενο να αλλάξει στάση η Τουρκία και να βρεθούμε πάλι στην ίδια κατάσταση με την οποία βρισκόμαστε πριν, δεν αποκλείεται (…).Το θέμα είναι οι πολιτικές αποφάσεις που παίρνονται. Εάν υποθέσουμε ότι η Ελλάδα υποχωρήσει στο ζήτημα αυτό, θα έχουμε μία εξέλιξη. Αν όχι, θα βρισκόμαστε σταθερά σε αυτό το αδιέξοδο (…) Δεν μπορώ να είμαι κάθετα αντίθετος στο ζήτημα της συζήτησης κυριαρχικών θεμάτων, διότι από τη στιγμή που είναι αδιέξοδο τα θέματα πρέπει να το ξανασκεφτούμε. Αλλά σας λέω ότι είναι δύσκολο να δεχθεί η Ελλάδα μια τέτοια λύση. Διότι, η Ελλάδα φοβάται ότι μια προσφυγή σε τέτοια ζητήματα μπορεί να έχουν αρνητικό αποτέλεσμα για τη χώρα. Εγώ όμως, δεν το πιστεύω αυτό. Πιστεύω ότι θα δικαιωθεί η Ελλάδα (…). Γενικά πιστεύω ότι θα έχουμε μια θετική έκβαση. Με νομικά σοβαρά επιχειρήματα τα οποία θα θέσει η Ελλάδα μπορεί να επικρατήσει όλων των αμφισβητήσεων. Ακόμα και στο ζήτημα της αποστρατιωτικοποίησης» [27],
«Εγώ δεν θα ‘χα αντίρρηση να συζητήσουμε το θέμα αυτό. Δηλαδή από τη στιγμή που έχουμε τεκμήρια και αποδείξεις ότι είναι ελληνικά, δεν υπάρχει θέμα. Ξέρετε, η συνθήκη της Λωζάννης λέει ότι η Τουρκία έχει (στην κατοχή της νησιά) που βρίσκονται εντός 3 μιλίων από τις ακτές της. Άρα κατά βάση οτιδήποτε βρίσκεται εκτός των 3 μιλίων είναι ελληνικό… Εγώ δεν φοβάμαι το δικαστήριο» [28] (στο 48:00)
Σύμφωνα με αυτή την θέση λοιπόν, θα πρέπει πολύ απλά να:
«πούμε π.χ. στους 1.033 κατοίκους των Φούρνων, στους 826 των Οινουσσών ή στους 185 κατοίκους του Αγαθονησίου ότι ένα Δικαστήριο θα αποφασίσει εάν θα είναι μειονότητα στην Τουρκία ή ελεύθεροι άνθρωποι στην Ελλάδα (καθησυχάζοντάς τους παράλληλα ότι δεν θα πρέπει να ανησυχούν διότι το διεθνές δίκαιο είναι με το μέρος μας…)» [29]
Και σε αυτό το σημείο πάντως φαίνεται να επιβεβαιώνονται οι δημοσιογραφικές πηγές που αναφέρθηκαν προηγουμένως:
«H κυβέρνηση Σημίτη είχε αποδεχθεί τις γκρίζες ζώνες ως πραγματικό θέμα προς συζήτηση. Κατά την άποψη του πρώην πρωθυπουργού και των στενών του συνεργατών, το θέμα δεν μπορούσε να εξαιρεθεί από την ατζέντα, ενώ οι διεθνείς νομικοί σύμβουλοι που είχε προσλάβει η αρμόδια συμβουλευτική ομάδα υποστήριζαν πως η Ελλάδα θα κέρδιζε σε αυτό το σημείο στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης.» [30]
Επίσης:
«Στο συμφωνηθέν αλλά μη υπογραφέν συνυποσχετικό αναφερόταν ρητά ότι οι δύο πλευρές συναινούσαν να επιλυθούν από το Δικαστήριο και όλα τα «παρεμπίπτοντα ζητήματα». Η τουρκική πλευρά, μάλιστα, κατέγραψε το δικαίωμά της να θέσει όποιο ζήτημα θεωρεί σκόπιμο και να αφεθεί στο Δικαστήριο να αποφασίσει εάν αυτό είναι ή όχι παρεμπίπτον, μη εξαιρουμένων των «γκρίζων ζωνών», που, άλλωστε, είχαν συζητηθεί στις διερευνητικές επαφές.» [31]
Αλλά κι αν ακόμη δεν συμπεριληφθεί η τουρκική διεκδίκηση των «γκρίζων ζωνών» ως ένα από τα επίδικα ζητήματα σε μια προσφυγή στη Χάγη, δεν φαίνεται να είναι απορριπτέο για τον Χρ. Ροζάκη το ενδεχόμενο αυτή να παραμείνει ενεργή ακόμα και μετά την επίλυση των ζητημάτων των χωρικών υδάτων και της υφαλοκρηπίδας/AΟΖ. Αρκεί απλώς το προσωρινό κουκούλωμά της ώστε να περιοριστεί η ύλη του συνυποσχετικού για την προσφυγή μόνο στην υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ:
«Αναφορικά δε με τα άλλα ζητήματα που σήμερα μας απασχολούν (αποστρατικοποίηση, γκρίζες ζώνες, μειονότητα της Θράκης) αυτά, αργά ή γρήγορα θα παραμεριστούν, μέσα από το καλό κλίμα που θα ενεργοποιήσει η επίλυση της κυρίως διαφοράς. Υπάρχει, φυσικά, και το ενδεχόμενο η Τουρκία να επιμείνει σε αυτές τις διεκδικήσεις της, πράγμα που σημαίνει ότι οι σχέσεις δεν θα βελτιωθούν σημαντικά. Αλλά και σε αυτήν την περίπτωση η απαλλαγή μας από ένα φορτίο που δηλητηριάζει τα ελληνοτουρκικά θα είναι μια σημαντική ανακούφιση για τη χώρα μας. Πάντως αν η Τουρκία δεχτεί, στις διαπραγματεύσεις για το συνυποσχετικό, να περιοριστεί η ύλη μόνο στην υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ, τότε εκ προοιμίου, θα έχει αποδεχθεί ότι τα άλλα ζητήματα είναι ελάσσονος σημασίας. Πράγμα που μας φέρνει πάλι σε θέση να ελπίζουμε ότι μετά τη δικαστική επίλυση το κλίμα θα είναι τελείως διαφορετικό.» [32]
Έτσι, σαν να μην έφτανε η λεόντειος υπέρ της «λύση» για τα χωρικά ύδατα η Τουρκία θα μπορούσε και μετά από αυτή να διατηρήσει σε ισχύ την θεωρία των «γκρίζων ζωνών» δηλαδή να αμφισβητεί την ελληνική κυριαρχία σε απροσδιόριστο αριθμό νησιών με το επιχείρημα ότι αυτά δεν κατονομάζονται ρητώς στις συνθήκες Λωζάνης και Παρισίων. Στην οποία έχει προστεθεί εσχάτως και η αμφισβήτηση της κυριαρχίας των κατονομαζόμενων σε αυτές τις συνθήκες κύριων νησιών του Βορειοανατολικού Αιγαίου και της Δωδεκανήσου λόγω της μη αποστρατιωτικοποίησής τους. Κι ενώ θα περίμενε εύλογα κανείς πως η Ελλάδα θα απαιτούσε την οριστική άρση των τουρκικών εδαφικών διεκδικήσεων επί των νησιών της ως ελάχιστο αντιστάθμισμα της μέγιστης υποχώρησης στην οποία η ίδια θα προέβαινε αποδεχόμενη την απεμπόληση του νόμιμου δικαιώματος επέκτασης των χωρικών της υδάτων στο μεγαλύτερο μέρος του Αιγαίου.[33] Αντιθέτως, η πρακτική κατάληξη θα ήταν ότι και πάλι η Τουρκία θα συνέχιζε με τον ένα ή άλλο τρόπο την αμφισβήτηση της κυριαρχίας ΟΛΩΝ των ελληνικών νησιών του Βορειοανατολικού Αιγαίου και της Δωδεκανήσου. Και μαζί, φυσικά, και της αιγιαλίτιδας ζώνης τους (της κουτσουρεμένης, των 6 ν.μ.)! [34]
Κι όλα αυτά μετά από μια «λύση» η οποία υποτίθεται ότι θα αποσκοπούσε σε μια οριστική ρύθμιση όλων των προβλημάτων μεταξύ των δύο χωρών απαλλάσσοντας μας – όπως συχνά διακηρύσσεται – απ’ τον «πονοκέφαλο» των ελληνοτουρκικών εκκρεμοτήτων με τους κινδύνους και τις υπέρογκες εξοπλιστικές δαπάνες που συνεπάγεται η διαιώνισή τους κοκ. [35] Αυτό δεν θα συνέβαινε αφού θα παρέμεναν εκκρεμείς οι απαιτήσεις για «γκρίζες ζώνες» και αποστρατιωτικοποίηση νησιών στις οποίες η Τουρκία θα μπορούσε να επανέλθει σε μεταγενέστερο χρόνο από θέση ισχύος, όταν πια η Ελλάδα θα είχε απωλέσει οριστικά το ισχυρότερο χαρτί της, αυτό της επέκτασης των χωρικών υδάτων.
Προφανώς, ο Χρ. Ροζάκης δείχνει να μην ανησυχεί ιδιαίτερα γι’ αυτή την προοπτική θεωρώντας αυτά τα ζητήματα «ελάσσονος σημασίας» που ελπίζει απλώς να «παραμεριστούν». Ενδεικτικός της υποτίμησης της σημασίας τους είναι και ο χαρακτηρισμός τους ως «παρεμπίπτοντα θέματα τα οποία δεν απασχολούν κανέναν».[36] (στο 27:40). Κανέναν, εκτός από την Τουρκία…
- Τέλος, απορίες προκαλούνται και από την τοποθέτηση σχετικά με το ζήτημα της επήρειας των «γκρίζων ζωνών» στον καθορισμό της υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ:
«Σχετικά με τα άλλα θέματα («γκρίζες ζώνες», αποστρατιωτικοποίηση) δεν υπήρχε ζήτημα προηγούμενης επίλυσής τους, εφόσον οι αμφισβητούμενες νησίδες ή οι βράχοι δεν είχαν, εξ ορισμού, υφαλοκρηπίδα και η αποστρατιωτικοποίηση δεν έπαιζε κανένα ρόλο στην οριοθέτηση.»
Η σχετική πρόβλεψη της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982(αρ. 121, παρ. 3)έχει ως εξής:
‘Οι βράχοι οι οποίοι δεν μπορούν να συντηρήσουν ανθρώπινη διαβίωση ή δική τους οικονομική ζωή, δεν θα έχουν αποκλειστική οικονομική ζώνη ή υφαλοκρηπίδα’ [37]
Είναι αλήθεια ότι κάποιες νησίδες που συμπεριλαμβάνονται στον κατάλογο των «γκρίζων ζωνών» όντως υπάγονται στην κατηγορία των βράχων που δεν μπορούν να συντηρήσουν ανθρώπινη διαβίωση και οικονομική δραστηριότητα (όπως η Ζουράφα ανατολικά της Σαμοθράκης και μάλλον και οι νησίδες Καλόγεροι μεταξύ Άνδρου και Ψαρών) ενώ άλλες που πληρούν αυτά τα κριτήρια δεν μπορούν να διεκδικήσουν υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ λόγω της γεωγραφικής τους θέσης μιας και η γειτνίασή τους με άλλα νησιά σε μεγάλο βαθμό δεν επιτρέπει καν την εξάντληση της επήρειάς τους σε πλήρη αιγιαλίτιδα ζώνη. Αυτές είναι οι περιπτώσεις μεγαλύτερων και κατοικημένων νησιών όπως η Ψέριμος και πιθανόν οι Φούρνοι, οι Οινούσσες και το Αγαθονήσι. Υπάρχουν ωστόσο και άλλες νησίδες υπολογίσιμης έκτασης (π.χ. Αντίψαρα, Σύρνα, Κίναρος, Λέβιθα – οι δύο τελευταίες κατοικημένες) των οποίων οι ακτές έχουν προβολή σε διεθνή ύδατα, πολύ περισσότερο αν η αιγιαλίτιδα ζώνη τους παρέμενε στα 6 ν.μ. Αυτές θα μπορούσαν πιθανώς να διεκδικήσουν υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ.
Εκτός αν ο αποκλεισμός τους από τη διαδικασία οριοθέτησης υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ υπήρξε συνειδητή επιλογή αφού σε διαφορετική περίπτωση θα έπρεπε να προηγηθεί απόφαση περί της κυριαρχίας αυτών των νησίδων σε μια ενδεχόμενη προσφυγή στη Χάγη μιας και η Τουρκία θα επέμενε στην αμφισβήτησή της. Ο Χρ. Ροζάκης έχει αναφερθεί αλλού στην ανάγκη για μια «λύση ευφάνταστη ούτως ώστε να αποφύγουμε την εκδίκαση αυτών των θεμάτων». [38] Μήπως η παραδοχή πως όλες οι «γκρίζες ζώνες» δεν έχουν υφαλοκρηπίδα «εξ ορισμού» (στην πραγματικότητα παραίτηση της ελληνικής πλευράς από αυτό το δικαίωμα γι’ αυτά τα νησιά) θα αποτελούσε μια τέτοιου τύπου λύση ώστε να παρακαμφθεί αυτό το «αγκάθι»; Αυτό όμως, ελλείψει αποδείξεων, παραμένει δική μας υπόθεση και μόνο…
Σημειώσεις
[1]. «Χρήστος Ροζάκης στην «Κ»: «Τι είχαμε συμφωνήσει με την Τουρκία επί Σημίτη», kathimerini.gr, 28.10.2025
[2]. Ωστόσο, σε άλλο άρθρο του στις αρχές του 2025 ο Χρ. Ροζάκης έγραφε: «Υπήρξε εποχή, στη διάρκεια της διακυβέρνησης του κ. Σημίτη, που είχαμε φτάσει στη λογική λύση, τα ηπειρωτικά εδάφη να έχουν 12 ν.μ. και τα νησιά να παραμείνουν στα 6 ν.μ. Αυτή η λύση δεν μακροημέρευσε καθώς την συμπαρέσυρε η κυβερνητική αλλαγή.», διατύπωση που αφήνει να εννοηθεί ότι η εφαρμογή των 6 ν.μ. προοριζόταν για όλα τα νησιά του Αιγαίου, ακόμα και αυτά δυτικώς του 25ου μεσημβρινού (Χρήστος Ροζάκης, «Ένας Χρόνος Ελληνικής Εξωτερικής πολιτικής», kreport.gr, 05/01/2025 ).
[3]. Κωστής Π. Παπαδιόχος, «Εξι μίλια; Ούτε κατά διάνοια!», kathimerini.gr, 14.10.2024
https://www.kathimerini.gr/politics/foreign-policy/563268715/exi-milia-oyte-kata-dianoia
[4]. Υποθέτουμε ότι η διευκρίνιση Ροζάκη σε «ηπειρωτικές» τουρκικές ακτές σημαίνει ότι τουλάχιστον δεν θα επεκτείνονταν τα τουρκικά χωρικά ύδατα σε Ίμβρο, Τένεδο και Λαγούσες νήσους…
[5].Παπαχελάς Αλέξης, «Το άκρως απόρρητο «σχέδιο Κίσινγκερ» για το Αιγαίο», tovima.gr
[6]. Χρήστος Ροζάκης, «Μία απάντηση στο «Κύματι Θαλάσσης»», kathimerini.gr, 12.11.2018
[7]. Χρήστος Ροζάκης: «Η Συμφωνία για το Μακεδονικό είναι μια δίκαιη λύση, ένας έντιμος συμβιβασμός», andro.gr, 13.12.2018
[8]. «Διεθνές Δίκαιο και Ελληνοτουρκικές Σχέσεις στην Ανατολική Μεσόγειο», Αντιθέσεις στην ΚΡΗΤΗ TV, 27/06/2020
[9]. «Ροζάκης: Το 2016 είχαμε σταματήσει τις διερευνητικές στο εύρος της αιγιαλίτιδας» ertnews.gr, 13/01/21
[10]. «Ο ΧΡ. ΡΟΖΑΚΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΑ», Pantelis Savvidis, 19/10/2022
[11]. «Χρ. Ροζάκης στο Πρώτο: Να κατεβάσουμε τις προσδοκίες για τα 12 μίλια- Δεν θα τολμήσει ο Ερντογάν να «έρθει νύχτα», ertnews.gr, 24/10/22
[12]. «Χρ. Ροζάκης στο Πρώτο: Πρέπει να συζητήσουμε για τα 12 ναυτικά μίλια με την Τουρκία – Να κλείσει αυτός ο «καρκίνος»», ertnews.gr, 11/01/22
[13]. Αγγελική Σπανού, «Λάβρος Ροζάκης κατά υπερπατριωτών: «Είναι ο βασικός λόγος που ως τώρα δεν έχει κατορθωθεί η επίλυση των προβλημάτων με την Τουρκία», dnews.gr, 08.11.2024
[14]. «Χρήστος Ροζάκης στα ΝΕΑ: «Η στάση Φιντάν ανοίγει παράθυρο συνεννόησης – Όχι ονειροπαρμένοι στη διπλωματία»», tanea.gr, 24/10/2025
[15]. «Άρθρο του Αγγελου Συρίγου στην «Κ»: Τα σενάρια μιας πιθανής διευθέτησης στο Αιγαίο», kathimerini.gr, 29.10.2025
[16]. «Ελληνοτουρκικές Σχέσεις: Τα αφηγήματα, οι διερευνητικές, η Χάγη & τα επίδικα σημεία. Μύθοι & Αλήθειες», Αντιθέσεις στην ΚΡΗΤΗ TV, 30/01/2021
[17]. «Άρθρο του Κώστα Σημίτη: Το διεθνές δίκαιο είναι πυξίδα μας», kathimerini.gr, 24.06.2019
[18]. Καρακωστάνογλου Βενιαμίν, «Ο “παλιός” Ροζάκης αποδομεί τον σημερινό – Με αφορμή την αυτόκλητη παρέμβαση του Θ. Καρυώτη», slpress.gr, 20/01/2021
[19]. Aκόμα κι αν υπάρχουν περιπτώσεις όπου αυτή φαίνεται να διαψεύδεται από την επίσημη ρωσική θέση, βλ. π.χ. την έκπληξη του Χρ.Ροζάκη για την «γενναιόδωρη» ρωσική τοποθέτηση τον Οκτώβριο του 2020 υπέρ του σχετικού δικαιώματος της Ελλάδας («Χρήστος Ροζάκης: Μέσω της Χάγης θα κερδίσουμε μια διαρκή ειρήνη», Kontra Channel, 16/10/2020 (στο 10:55)).
[20]. Μανώλης Κωστίδης, «Είχαμε πλησιάσει, αλλά δεν είχαμε συμφωνήσει το 2003», kathimerini.gr, 04.11.2025 Είναι ενδιαφέρον ότι, σύμφωνα πάντα με τις τουρκικές πηγές, τέθηκαν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων σενάρια ακόμα και για χωρικά ύδατα 3 μιλίων : «Oπως μας αποκάλυψε πρώην Τούρκος διπλωμάτης, είχαν τεθεί και σενάρια για 3 – 6 – 12 μίλια στο Αιγαίο, χωρίς ωστόσο να αποκαλύπτει περισσότερες λεπτομέρειες.».
[21]. Μανώλης Κωστίδης, «Πρώτα πρέπει να μετρήσουμε το οικόπεδο…», kathimerini.gr, 21.10.2024
[22]. Ως προς αυτές καθ’ αυτές τις «γκρίζες ζώνες» και τον προσδιορισμό του ποια νησιά περιλαμβάνουν προκαλεί σύγχυση η εξής τοποθέτηση του Χρ. Ροζάκη:«οι λεγόμενες «γκρίζες ζώνες» ήταν περιορισμένες (σ.σ. το 2004) σε σχέση με τα σημερινά δεδομένα, που περιλαμβάνουν και κατοικημένα νησιά, που κατονομάζονται ρητώς στις διεθνείς συνθήκες». Απ’ όσο γνωρίζουμε οι «γκρίζες ζώνες» αφορούν αποκλειστικώς σε νησιά τα οποία δεν κατονομάζονται ρητώς στις διεθνείς συνθήκες, κατοικημένα ή μη. Για μια ενδεικτική απαρίθμησή τους βλ.: Ποια είναι τα νησιά που θέλουν να «γκριζάρουν» οι Τούρκοι, protothema.gr, 17/12/2017. Η αμφισβήτηση της κυριαρχίας των ρητώς κατονομαζόμενων στις συνθήκες νησιών δεν εντάσσεται στις «γκρίζες ζώνες» αλλά αφορά στα κύρια νησιά του Βορειοανατολικού Αιγαίου και της Δωδεκανήσου που αναφέρονται στις συνθήκες Λωζάνης και Παρισίων και σχετίζεται με το επιχείρημα της μη αποστρατιωτικοποίησής τους.
[23]. Χρήστος Ροζάκης: «Η Συμφωνία για το Μακεδονικό είναι μια δίκαιη λύση, ένας έντιμος συμβιβασμός», ό.π.
[24]. Χρήστος Ροζάκης, «Ελληνοτουρκικά : H καταγωγή των διερευνητικών επαφών», tovima.gr, 27.01.2021
[25]. Χρήστος Ροζάκης, «Οι διερευνητικές συνομιλίες: σε αναζήτηση του χαμένου χρόνου», TA NEA/ananeotiki.gr, 22/01/2022
[26]. Παπαχελάς Α., «Βόμβα οι «γκρίζες ζώνες»», tovima.gr
[27]. «Χ. Ροζάκης στο Πρώτο: Θα μπορούσαμε να συζητήσουμε με την Τουρκία θέματα κυριαρχίας, ακόμη και νησιών-Δεν θα πρέπει να φοβηθούμε-Θα δικαιωθούμε», ertnews.gr, 13/05/24
[28]. «Διεθνές Δίκαιο και Ελληνοτουρκικές Σχέσεις στην Ανατολική Μεσόγειο», Αντιθέσεις στην ΚΡΗΤΗ TV, 27/06/2020
[29]. Άγγελος Συρίγος, «Τι διαπραγματευόμαστε;», TA NEA/syrigos.gr, 08/09/2020
[30] Παπαχελάς Α., «Βόμβα οι «γκρίζες ζώνες»», ό,π.
[31] «Στο κατώφλι της Χάγης, το 2003», kathimerini.gr, 04.06.2006
[32]. Χρήστος Ροζάκης, «Προς τα πού οδεύουν τα ελληνοτουρκικά;»,TA NEA/ananeotiki.gr, 17/07/2021
[33] Σύμφωνα και με τα γραφόμενα Ροζάκη ότι οι τούρκοι είχαν υποσχεθεί ότι θα απέσυραν την θεωρία των «γκρίζων ζωνών» αν έπαιρναν αυτά που ήθελαν στο θέμα της αιγιαλίτιδας ζώνης (βλ. παραπάνω στις παραπομπές [23], [24] και [25]).
[34] Σε αντίθεση με όσα ο Χρ. Ροζάκης γράφει σε άλλο άρθρο του σχετικά με τις «γκρίζες ζώνες», πως: «έχουν, ωστόσο, αιγιαλίτιδα ζώνη, και στο μέτρο αυτό πρέπει να λυθεί η διαφωνία προκειμένου να οριοθετηθεί εκατέρωθεν η αιγιαλίτιδα, χωρίς περαιτέρω αμφισβητήσεις.» (Χρήστος Ροζάκης, «Συνάντηση της Άγκυρας: Πρώτος Απολογισμός», kreport.gr, 15/05/2024).
[35]. «Χρήστος Ροζάκης: Μέσω της Χάγης θα κερδίσουμε μια διαρκή ειρήνη», Kontra Channel, 16/10/2020
[36]. «Ο Κόσμος και η Ελλάδα το 2025, Ελληνοτουρκικά, Χωρικά Ύδατα & Διερευνητικές επαφές: Τι ισχύει πραγματικά;», skai.gr, 17/11/2025
[37]. Από τη διατύπωση του άρθρου προκύπτει ότι υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ δικαιούνται νησιά που μπορούν να έχουν ανθρώπινη κατοίκηση και δική τους οικονομική δραστηριότητα κι όχι μόνο αυτά που οπωσδήποτε έχουν αυτά τα δύο χαρακτηριστικά.
