Τι δείχνει μεγάλη έρευνα που διεξήχθη από τη Eurostat – Η δυσκολία εφαρμογής μιας Κοινής Αγροτικής Πολιτικής.
της Τάνιας Γεωργιοπούλου από την Καθημερινή
Εξαιρετικά διαφοροποιημένη είναι η εικόνα της πρωτογενούς παραγωγής στα διάφορα κράτη-μέλη, όπως προκύπτει από την έκθεση καταγραφής του ευρωπαϊκού πρωτογενούς τομέα που δημοσιεύεται σήμερα (στοιχεία 2020). Το γεγονός αυτό καταδεικνύει τη δυσκολία εφαρμογής μιας Κοινής Αγροτικής Πολιτικής ακόμα και με προβλέψεις για την αντιμετώπιση των επιμέρους ιδιαιτεροτήτων καθώς και τις συχνά αντιτιθέμενες πλευρές που εμφανίζονται σε κάθε ευρωπαϊκή απόφαση που αφορά τον τομέα.
Για την Ελλάδα βασικά δομικά προβλήματα, όπως ο μικρός πολυτεμαχισμένος κλήρος, η μεγάλη ηλικία των αγροτών και η έλλειψη κατάρτισης, παραμένουν χαρακτηριστικά του ελληνικού αγροτικού τομέα, παρά την εφαρμογή πολλών προγραμμάτων εκσυγχρονισμού τις τελευταίες δεκαετίες.
Το ποσοστό των Ελλήνων αγροτών που είναι πλήρως εκπαιδευμένοι είναι εξαιρετικά χαμηλό, κάτω από 5%. Στην Ολλανδία και στη Γαλλία, το αντίστοιχο ποσοστό είναι πάνω από 70% ειδικά στους νέους αγρότες. Το 33% των αγροτών στην Ε.Ε. είναι άνω των 65 ετών, το 6% κάτω των 35 και το 14% από 35-44. Ομως στην Ελλάδα μόνο το 2%-4% των αγροτών είναι νέοι, δηλαδή κάτω των 35 ετών.
Σε ολόκληρη την Ε.Ε. καταγράφονται 9.067.300 αγροτικές εκμεταλλεύσεις, 64% των οποίων έχουν μέγεθος κάτω των 50 στρεμμάτων, 29% έχουν μέγεθος από 50-500 στρέμματα και το 7% είναι πάνω από 500 στρέμματα. Χρειάζεται όμως να σημειωθεί κάτι που είναι εξαιρετικά σημαντικό: το 4% των αγροτικών εκμεταλλεύσεων που έχουν πάνω από 1.000 στρέμματα καλλιεργούν το 52% της αγροτικής γης στην Ε.Ε.
Η Ελλάδα έχει το 6% των αγροτικών εκμεταλλεύσεων στην Ε.Ε. ως προς τον αριθμό, η Ισπανία το 10%, η Ιταλία το 12%, η Πολωνία το 14%, η Ρουμανία το 32% και οι υπόλοιπες χώρες το 26%, σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιεύονται. Ωστόσο και πάλι η έκταση που καλλιεργείται είναι σημαντικά μεγαλύτερη σε πολλά κράτη-μέλη που έχουν μικρότερο αριθμό εκμεταλλεύσεων.
Δομικά προβλήματα για την Ελλάδα ο μικρός πολυτεμαχισμένος κλήρος, η μεγάλη ηλικία των αγροτών και η έλλειψη κατάρτισης.
Η Ελλάδα είναι μετά τη Μάλτα, τη Ρουμανία και την Κύπρο η χώρα που έχει τις πιο πολλές μικρές αγροτικές εκμεταλλεύσεις (κάτω των 50 στρεμμάτων) στην Ε.Ε. Το 74% των εκμεταλλεύσεων στη χώρα είναι μικρές και συνολικά καλλιεργούν το 23% της καλλιεργούμενης έκτασης. Και η Πορτογαλία αντίστοιχα έχει πολλούς μικρούς αγρότες, το 73% του συνολικού πληθυσμού, αλλά καλλιεργούν το 9% της συνολικής γεωργικής έκτασης της χώρας. Στην Ουγγαρία, οι μικροί αγρότες είναι το 65% των αγροτών της χώρας, αλλά καλλιεργούν μόνο το 4% της συνολικής έκτασης. Στην Ολλανδία και στη Γαλλία πάλι, μόνο 20% των αγροτών καλλιεργούν έκταση κάτω από 50 στρέμματα και στην πράξη δεν έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα στην αγροτική παραγωγή της χώρας, αφού αξιοποιούν μόνο το 1% της αγροτικής έκτασης.
Μεγάλες εκτάσεις, ποσοστό 62,3% της καλλιεργούμενης έκτασης στην Ε.Ε., καλλιεργούνται με «μεγάλες» καλλιέργειες: σιτάρι, βαμβάκι, κριθάρι κ.λπ., ενώ το 30,5% είναι βοσκοτόπια που χρησιμοποιούνται για τη βόσκηση ζώων. Το 7,1% της γεωργικής έκτασης της Ε.Ε. είναι φυτεμένο με δενδρώδεις μόνιμες καλλιέργειες, φρούτα, αμπέλια και ελαιώνες. Η Ελλάδα μαζί με την Πορτογαλία, την Ιταλία και την Ισπανία έχουν την πιο πολυμορφική γεωργία.
Το 48% των καλλιεργούμενων εκτάσεων στην Ε.Ε. είναι ιδιόκτητες και το 45,8% νοικιασμένες. Υπάρχει και ένα ποσοστό της τάξης του 6,2%, το οποίο είναι γη που καλλιεργείται υπό διαφορετικές ιδιοκτησιακές συνθήκες, όπως είναι η κρατική γη. Ανάλογα είναι και τα ποσοστά ιδιόκτητων και ενοικιαζόμενων στρεμμάτων στην Ελλάδα. Τα περισσότερα ιδιόκτητα κτήματα έχει η Πολωνία, ποσοστό 75,4%, και τα λιγότερα η Βουλγαρία, ποσοστό 9%.
Η αγροτική παραγωγή της Ε.Ε. βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε οικογενειακές εκμεταλλεύσεις που δεν χρησιμοποιούν σημαντικό αριθμό εργατικού δυναμικού. Από τους 13.148.530 εργαζομένους στην αγροτική παραγωγή στην Ε.Ε. μόνο 18% είναι εργαζόμενοι εκτός οικογένειας.
Σύμφωνα με όσα καταγράφει η έκθεση της Eurostat, η Ελλάδα έχει σχεδόν μηδενικό ποσοστό εργατικού δυναμικού εκτός της οικογένειας στην αγροτική παραγωγή – μάλλον αυτό οφείλεται στο ότι στην Ελλάδα οι εργάτες γης κάνουν απλώς μεροκάματα και δεν καταγράφονται ως μόνιμοι εργαζόμενοι. Παραπάνω από το 50% στην Τσεχία, στη Γαλλία, στη Σλοβακία είναι εργαζόμενοι εκτός οικογένειας.
