Εκτός νόμου η μπούρκα ή οι γυναίκες;

585

του Κώστα Στούπα από το liberal.gr

Παραβιάζει η απαγόρευση της μπούρκας και του νικάμπ τις αρχές της φιλελεύθερης δημοκρατίας και της ανοιχτής κοινωνίας; Ιδού ένα ερώτημα που θα κληθούμε να συζητήσουμε και να διασταυρώσουμε τα ξίφη μας τις επόμενες εβδομάδες.

Το θέμα ανοίγουν οι πρόσφατες δηλώσεις του υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνου Πλεύρη, στη Βουλή και σε συνεντεύξεις.

Ο κ. Πλεύρης δήλωσε ότι η κυβέρνηση εξετάζει πιθανή νομοθετική ρύθμιση για την μπούρκα ή άλλα ενδύματα πλήρους κάλυψης του προσώπου.

Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, εξετάζεται:
είτε ο περιορισμός να αφορά μόνο ανηλίκους, π.χ. σε σχολεία ή δομές φιλοξενίας, είτε να αφορά ευρύτερη απαγόρευση πλήρους κάλυψης προσώπου σε ορισμένους δημόσιους χώρους.

Οι δηλώσεις του κ. Πλεύρη κινήθηκαν στη λογική ότι η πλήρης κάλυψη του προσώπου (μπούρκα/νικάμπ) μπορεί να θεωρηθεί ασύμβατη με την έννοια της κοινωνικής ενσωμάτωσης.

Στο πλαίσιο αυτό θα μπορούσε να εξεταστεί απαγόρευση σε δημόσιους χώρους ή υπηρεσίες, παρόμοια με μοντέλα που εφαρμόστηκαν σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες.

Νέα κυκλοφορία: Να απαλλαγούμε από τον ισλαμισμό, της Razika Adnani

Τι ισχύει σε άλλες χώρες της Ευρώπης

Αρκετά κράτη έχουν ήδη θεσπίσει περιορισμούς:

• Γαλλία: πλήρης απαγόρευση κάλυψης προσώπου σε δημόσιους χώρους (2010).
• Βέλγιο: παρόμοια απαγόρευση.
• Αυστρία και Δανία: απαγόρευση πλήρους κάλυψης προσώπου σε δημόσιους χώρους.

Τα μέτρα αυτά κρίθηκαν συμβατά με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, όταν δικαιολογούνται με βάση την κοινωνική συμβίωση και τη δημόσια ασφάλεια.

Όσοι διαφωνούν με τις προτάσεις αντιτείνουν πως τέτοια μέτρα παραβιάζουν ατομικές ελευθερίες και θεμελιώδη ατομικά δικαιώματα. Τούτο ως ένα βαθμό είναι αλήθεια.

Οι απόψεις του καθηγητή Φιλοσοφίας Δικαίου και Θεωρίας Θεσμών, κ. Αριστείδη Χατζή, είναι χαρακτηριστικές:

«Μπορεί για εμάς αυτό το είδος ενδυμασίας να είναι απεχθές και δηλωτικό εξαναγκασμού. Όμως, δεν θα απελευθερώσουμε αυτές τις γυναίκες καταπιέζοντάς τις περισσότερο. Η πολιτική αυτή θα είναι αναποτελεσματική και αντισυνταγματική, διότι το κράτος δεν μπορεί να καθορίζει τις επιλογές ενδυμασίας των ενήλικων γυναικών, ούτε να υποκαθιστά πατερναλιστικά τις προσωπικές τους επιλογές ”για το καλό τους”».

Από την άλλη πλευρά, ο αντίλογος περιλαμβάνει τα εξής επιχειρήματα:

Δημόσια ασφάλεια

Ορισμένοι πολιτικοί και αναλυτές υποστηρίζουν ότι η πλήρης κάλυψη του προσώπου δημιουργεί προβλήματα ταυτοποίησης σε δημόσιους χώρους.

Το επιχείρημα είναι ότι σε δημόσιους χώρους το κράτος πρέπει να μπορεί να ταυτοποιεί πρόσωπα, κάτι που ισχύει ήδη σε περιπτώσεις όπως κράνη σε διαδηλώσεις ή καλυμμένα πρόσωπα.

Δημοκρατία και ανοιχτή κοινωνία

Οι δυτικές δημοκρατίες και ο δυτικός πολιτισμός γενικότερα θεμελιώνονται πάνω στην ατομική ταυτότητα, θεμελιώδες στοιχείο ταυτοποίησης της οποίας είναι το πρόσωπο. Στην κοινωνία συνυπάρχουν και συναλλάσσονται πρόσωπα.

Ένας πολιτισμός που βασίζεται στην απόκρυψη του προσώπου είναι, σύμφωνα με αυτή την άποψη, θεμελιωδώς αντίθετος με κάθε ανοιχτή κοινωνία.

Κατάχρηση της ελευθερίας

Υπάρχει επίσης η άποψη πως ορισμένες μουσουλμανικές κοινότητες, όταν εγκαθίστανται σε φιλελεύθερες κοινωνίες, ενδέχεται να καταχρώνται τα προνόμια αυτών των κοινωνιών προκειμένου να τις μετασχηματίσουν.

Όταν οι κοινότητες αυτές υπερβαίνουν κάποιο ποσοστό στον πληθυσμό της κοινωνίας που τις φιλοξενεί, μπορεί να απαιτήσουν στη συνέχεια τον σεβασμό των συνηθειών και κανόνων τους και την υιοθέτησή τους από το σύνολο.

Αναφέρονται, π.χ., παραδείγματα όπου ζητείται από κυλικεία σχολείων τα τρόφιμα για τους μουσουλμάνους μαθητές να συντηρούνται σε ξεχωριστούς χώρους ή να μην σερβίρονται από ανθρώπους άλλων θρησκειών.

Σε ορισμένες κοινότητες δυτικών κοινωνιών με αυξημένο ποσοστό γυναικών με καλυμμένα σώματα και πρόσωπα έχουν παρατηρηθεί επιθέσεις σε γυναίκες με δυτική περιβολή, επειδή αυτή θεωρείται προσβλητική για τη θρησκεία ή την κοινότητα.

Στη Σουηδία, αριστερά κόμματα και μουσουλμανικές κοινότητες έχουν καταφέρει να επιβάλουν σε ορισμένους δήμους τον διαχωρισμό των δημοτικών πισινών σε ανδρών και γυναικών, ώστε να μην συνυπάρχουν τα δύο φύλα. Αυτό έγινε για να εξασφαλιστεί πρόσβαση των μουσουλμάνων γυναικών στις πισίνες.

Ωστόσο, κατά τους επικριτές, η πρακτική αυτή παραβιάζει το δικαίωμα του τοπικού πληθυσμού στη συνύπαρξη των φύλων και την αρχή του σεβασμού των γυναικών ως ισότιμων πολιτών.

Φεμινιστικός αντίλογος (κατά του εξαναγκασμού)

Υπάρχει επίσης ένα διαφορετικό επιχείρημα υπέρ της απαγόρευσης από ορισμένες φεμινιστικές φωνές.

Υποστηρίζεται ότι η μπούρκα αποτελεί σύμβολο πατριαρχικού ελέγχου και ότι το κράτος μπορεί να επέμβει για να προστατεύσει γυναίκες που πιθανόν εξαναγκάζονται από οικογενειακές ή θρησκευτικές πιέσεις.

Κατά αυτή την άποψη, η «ουδετερότητα» του κράτους μπορεί να αφήνει αόρατο τον κοινωνικό καταναγκασμό.

Πολιτισμός εναντίον βαρβαρότητας

Η απόκρυψη του προσώπου και του σώματος, από ιστορικής, εξελικτικής και αναπαραγωγικής άποψης, θεωρείται ότι αποσκοπεί στη μείωση των σεξουαλικών ερεθισμάτων, ώστε οι άνδρες «αρχηγοί» των οικογενειακών ή φυλετικών ομάδων να εξασφαλίζουν με μεγαλύτερη βεβαιότητα τη μεταβίβαση των γονιδίων τους. Σε κάποιες κοινωνίες μουσουλμάνων επειδή θεωρούν πως οι αποκρύψεις σωμάτων και προσώπων δεν  είναι αρκετές, συνηθίζουν και τις κλειτοριδοεκτομές ως στέρηση του αναπαραγωγικού κινήτρου της γυναικείας γενετήσιας ευχαρίστησης.

Στις δυτικές κοινωνίες, αντίθετα, η απόκτηση παιδιών γίνεται με κοινή συναίνεση και των δύο γονέων. Το ίδιο ισχύει και για την  επιδίωξη της σεξουαλικής ευχαρίστησης.

Η πίστη στον γάμο ή σε μια συναισθηματική ή σεξουαλική σχέση αποτελεί προσωπική επιλογή και δεν επιβάλλεται καταναγκαστικά από κάποιο από τα δύο φύλα.

Οι μπούρκες, τα νικάμπ ή πρακτικές όπως οι κλειτοριδεκτομές θεωρούνται από πολλούς βάρβαρα υπολείμματα παλαιότερων ιστορικών εποχών ή ακόμη και πρώιμων φάσεων της βιολογικής εξέλιξης των κοινωνιών.

Οι ανεπτυγμένες δυτικές κοινωνίες, κατά αυτή την οπτική, οφείλουν να υπερασπιστούν τις αξίες και την ευημερία τους, καθώς η ευημερία και η ισχύς τους απορρέουν ακριβώς από τους προηγμένους θεσμούς και τη συμφιλίωση ανδρών και γυναικών, αλλά και της κοινωνίας με το σώμα και κυρίως το πρόσωπο.

Η ανοχή σε βαρβαρικές συνήθειες στο όνομα του ταυτοτικού αυτοπροσδιορισμού, σύμφωνα με αυτή την άποψη, οδηγεί σε παθητικές και τελικά αυτοκαταστροφικές αντιλήψεις.

Η απαγόρευση της μπούρκας, των νικαμπ και των κλειτοριδοεκτομών πρέπει να είναι αυστηρή όπως αυστηροί πρέπει να είναι οι περιορισμοί στην παράνομη μαζική μετανάστευση και στις αντιρρήσεις ενσωμάτωσης στης κοινωνίες ξενιστές.