Η πολιτική στροφή της Σίλικον Βάλεϊ – Τεχνολογία, εξουσία και το τέλος του ψηφιακού φιλελευθερισμού
του Γιώργου Ρακκά απόσπασμα από το εισαγωγικό κείμενο του αφιερώματος του Άρδην που κυκλοφορεί με θέμα: Η συμμαχία MAGA και Σίλικον Βάλεϊ
Η παρουσία όλων των μεγιστάνων της υψηλής τεχνολογίας στη 2η ορκωμοσία Τραμπ, στις 21 Ιανουαρίου, προκάλεσε μια κάποια έκπληξη και ποικίλα σχόλια: Οι Τζεφ Μπέζος, Μαρκ Ζούκενμπεργκ, ακόμα και ο Ίλον Μασκ, που θα εμπλακεί στην κυβέρνησή του ενεργά στη 2η του θητεία ως επικεφαλής της υπηρεσίας DOGE, είχαν εναντιωθεί στον Αμερικανό πρόεδρο κατά την πρώτη του θητεία.
Τώρα, βρίσκονταν στη 2η σειρά των προσκεκλημένων, πίσω μόνον από τους συγγενείς, σε μια σκηνογραφία σχεδιασμένη για να καταδείξει σαφώς την εγγύτητα της Σίλικον Βάλεϊ με την προεδρία Τραμπ. Και ήταν όλοι τους, επιπλέον, και χορηγοί της τελετής ορκωμοσίας και των εορτασμών που ακολούθησαν: από 1 εκ. $. συνεισφέρουν οι Σαμ Άλτμαν της Open AI, Μπέζος, Τιμ Κουκ της Apple, η Uber, η Google, η Microsoft κ.ά.
Όλοι τους δε, θα συμμετάσχουν στο πάρτι για την ορκωμοσία που οργάνωσε ο Πήτερ Τηλ, συνιδρυτής της Paypal κάποτε, πρώιμος επενδυτής του Facebook, αλλά και του Chat GPT, αργότερα ιδρυτής της Palantir. Σε αυτό θα βρεθούν όλοι οι επιφανείς της Σίλικον Βάλεϊ και μαζί τους ο αντιπρόεδρος πια Τζ. Ντ. Βανς (για τον οποίον λέγεται ότι οφείλει την πολιτική του εκτόξευση στον Τηλ), ο Ντόναλτ Τραμπ Τζούνιορ, αλλά και ο «νεοαντιδραστικός» Κέρτις Γιάρβιν, επίσης εξέχον μέλος του κύκλου επιρροής που διατηρεί ο Τηλ.
Όπως και ο ίδιος ο Τραμπ, αρκετοί από αυτούς κάποτε στήριζαν τους Δημοκρατικούς. Τώρα συγκροτούν την «τεχνοδεξιά», με την κοινή γνώμη να αναρωτιέται πώς εκεί που υποτίθεται πως το οικοσύστημα της Σίλικον Βάλεϊ έκλινε προς την αριστερά, και το woke –κάτι που εξ άλλου είχε κατά το παρελθόν καταγγείλει και ο ίδιος ο Τραμπ–, τώρα ενσωματώνεται μάλλον οργανικά στο σχέδιο της διακυβέρνησής του. Σε μια θητεία που, μάλιστα, μέχρι τώρα, διαφαίνεται περισσότερο ακραία και όχι μετριοπαθέστερη σε σχέση με την πρώτη.
Υπάρχουν πολλά επίπεδα που ερμηνεύουν τη στροφή αυτή. Αν ληφθούν στο σύνολό τους, φωτίζουν καλύτερα τόσο το πολιτικό φαινόμενο Τραμπ και τα «καισαρικά» του χαρακτηριστικά, όσο και την ίδια την εξέλιξη της Σίλικον Βάλεϊ.
Σύγκλιση συμφερόντων
Μια από τις πιο απλές εξηγήσεις για τη δεξιά στροφή των μεγιστάνων της τεχνητής νοημοσύνης αφορά στη συναλλακτική υφή των σχέσεών τους με τον Τραμπ. Κλίνουν προς την κυβέρνησή του, γιατί εκείνη, με το American’s AI Action Plan, υπόσχεται απορρύθμιση, άρση κάθε περιορισμού και επιτάχυνση της καινοτομίας, επιδότηση των Data Centers και διευκόλυνση της ενεργειακής τους τροφοδοσίας. Σε ένα σχήμα, μάλιστα, όπου το ομοσπονδιακό κράτος θα επιβάλλεται στις πολιτείες, παρακάμπτοντας τους εκάστοτε περιορισμούς, που θέτουν συνήθως οι κυβερνήτες των Δημοκρατικών, περιβαλλοντικούς, εργασιακούς, αντιμονοπωλιακούς ή προστασίας των ατομικών δεδομένων, και θα προβλέπει ιδιαίτερη ενίσχυση των εξαγωγών, παχυλά κυβερνητικά συμβόλαια κ.ο.κ.[1]
Όσο για τον Τραμπ, πραγματοποιεί με τη βοήθειά τους μια μετάβαση· από εκφραστής της δυσαρέσκειας της «ζώνης της σκουριάς», γίνεται ευαγγελιστής της τεχνολογικής επιτάχυνσης, στο πλαίσιο ενός πολιτικού σχεδίου που συνδυάζει θεωρίες για την ενιαία εκτελεστική εξουσία και τον απολυταρχισμό, με την κούρσα για την υπερνοημοσύνη, τον μετάνθρωπο, ακόμα και τον… εποικισμό του Άρη.
Για το περιβάλλον και το ευρύτερο κλίμα μέσα στο οποίο λειτουργεί η δεύτερη διακυβέρνηση Τραμπ, αυτά τα σημεία ενός τεχνο-μεσσιανισμού, που κάποτε θεωρούνταν εκκεντρικότητες των υπερπλουσίων, μεταβάλλονται σε ορόσημα πολιτικής τα οποία η Αμερική καλείται να υλοποιήσει πρώτη ώστε να «γίνει μεγάλη ξανά» και να αντιμετωπίσει την πρόκληση της Κίνας[2].
Γιατί όμως διερράγη η συμμαχία με τους Δημοκρατικούς; Ο Μαρκ Αντρέισεν, ήταν ένας από τους πρώτους αστέρες της Σίλικον Βάλεϊ, κατά την ανάδυση του διαδικτύου στη δεκαετία του 1990, καθώς υπήρξε δημιουργός του Netscape Navigator, που ήταν ένα από τα πρώτα προγράμματα περιήγησης στο διαδίκτυο. Ένθερμος υποστηρικτής του Τραμπ, τελευταία, κατά δήλωσή του τεχνο-οπτιμιστής και οπαδός του φουτουριστή και φασίστα Τζιάκομο Μαρινέττι, εξηγεί τη μεταστροφή του από τους Δημοκρατικούς, σε ένα εκτενές ρεπορτάζ των New York Times[3]. Αρχικά, μεταξύ των μεγιστάνων της Κοιλάδας και του Δημοκρατικού Κόμματος λειτουργούσε μια συνθήκη την οποία ο Αντρέισεν περιγράφει ως «συμφωνία» (The Deal):
Είσαι επιχειρηματίας, είσαι καπιταλιστής, ιδρύεις μια εταιρεία, την αναπτύσσεις, και αν πετύχει, βγάζεις πολλά χρήματα… και μετά τα δωρίζεις. Μέσω αυτού, εξαγνίζεσαι από όλες σου τις αμαρτίες. Έπειτα, στη νεκρολογία σου γράφουν τι απίστευτος άνθρωπος ήσουν. … Και, παρεμπιπτόντως, είσαι Δημοκρατικός, υποστηρίζεις τα δικαιώματα των ομοφυλόφιλων, είσαι υπέρ των αμβλώσεων, είσαι υπέρ όλων των μοντέρνων και κοινωνικά αποδεκτών σκοπών της εποχής… Αυτή είναι η Συμφωνία».
Η συγκεκριμένη συνθήκη, συνεχίζει, αρχίζει και διαρρηγνύεται μέσα στη δεκαετία του 2010:
Αυτό που βασικά άλλαξε ήταν τα παιδιά. … Τα παιδιά των προνομιούχων, που πήγαιναν στα κορυφαία πανεπιστήμια [ ] κυρίως σαν συνέπεια της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης και πιθανότατα το Ιράκ…, ριζοσπαστικοποιήθηκαν έντονα… Μέχρι το 2013, η στάση του μέσου νεοεισερχόμενου φοιτητή του Χάρβαρντ ήταν κάπως έτσι: «Στο διάολο. Καίμε το σύστημα. Είστε κακοί. Οι λευκοί είναι κακοί. Όλοι οι άνδρες είναι κακοί. Ο καπιταλισμός είναι κακός. Η τεχνολογία είναι κακή»[4].
Στην πραγματικότητα, δεν πρόκειται μόνον για τα παιδιά των ελίτ. Ο Τζόελ Κότκιν, στο έργο του ο Νέος Φεουδαλισμός, αναδεικνύει το βάθος των διαγενεακών ανισοτήτων που φέρνει αντιμέτωπες τη μια γενιά με την άλλη στα πανεπιστήμια και τη Σίλικον Βάλεϊ.
Ξεκινώντας την επαγγελματική της σταδιοδρομία, καταχρεωμένη από τα φοιτητικά δάνεια, με εισοδήματα που δεν μπορούν να υποστηρίξουν άνετα τη διαβίωση σε πόλεις όπως το Σαν Φρανσίσκο ή τη Νέα Υόρκη, η Γενιά Ζ εγκλωβίζεται σ’ ένα αιώνιο μεταίχμιο μεταξύ της φοιτητικής και της ενήλικης ζωής. Στρέφεται, κατά συνέπεια, προς έναν μαχητικό σοσιαλισμό, woke και ταυτοχρόνως ιδιαιτέρως αιχμηρό προς τους εταιρικούς κολοσσούς της τεχνολογίας, έναντι των οποίων προτάσσει αιτήματα για φορολόγηση και αναδιανομή, λογοδοσία και φραγμό στην ασυδοσία των «χρυσών παιδιών» του.
Αν και ίσως η πιο χαρακτηριστική φιγούρα αυτού του νέου φεουδαλισμού ο ίδιος, ο Πήτερ Τηλ προσεγγίζει οξυδερκέστερα από τον Αντρέισεν τα αίτια της ριζοσπαστικοποίησης των νέων γενεών. Σε ένα άρθρο του όπου αναλύει τα αίτια της εκλογής του Ζόραν Μαμντάνι στη δημαρχία της Νέας Υόρκης, γράφει χαρακτηριστικά: «Η ρήξη του διαγενεακού συμβολαίου δεν περιορίζεται μόνο στο φοιτητικό χρέος. Νομίζω ότι μπορείς να ανάγεις το 80% των πολιτισμικών πολέμων σε οικονομικά ζητήματα –όπως θα έκανε ένας φιλελεύθερος της αγοράς ή ένας μαρξιστής– και έπειτα μπορείς να ανάγεις ίσως το 80% των οικονομικών ζητημάτων σε ζητήματα ακίνητης περιουσίας. Σήμερα είναι εξαιρετικά δύσκολο για τους νέους ανθρώπους να αποκτήσουν το δικό τους σπίτι. Αν προλεταριοποιείς τους νέους ανθρώπους, δεν θα πρέπει να εκπλήσσεσαι για το ότι τελικά κατέληξαν κομμουνιστές»[5].
Ο Τηλ έχει, βεβαίως, άδικο στον τρόπο που θέτει τα πράγματα, ότι τα οικονομικά ζητήματα και συγκεκριμένα η αποστέρηση της ιδιοκτησίας στις νεότερες γενιές των Αμερικανών μπορούν «κατά 80%» να ερμηνεύσουν τους πολιτιστικούς πολέμους. Οι τελευταίοι αποτελούν γνώρισμα του επιτρεπτικού καπιταλισμού και της μεταμοντέρνας κατάστασης, και οφείλουν να εξεταστούν αυτοτελώς, ως έκφραση της κρίσης και της απώλειας νομιμοποίησης που βιώνει ο δυτικός πολιτισμός στα θεμέλιά του[6]. Όμως, η οξύτητα με την οποία εκδηλώνεται ο πόλεμος αυτός σαφώς και σχετίζεται με τις κοινωνικές και οικονομικές διεργασίες που προκαλούν τον κλυδωνισμό της «Γενιάς Ζ». Η οποία, αν και ανατράφηκε μέσα στην εντύπωση ενός κόσμου αφθονίας, βλέπει την υπόσχεση ευημερίας να φεύγει κάτω από τα πόδια της και θα είναι η πρώτη γενιά που θα βρεθεί σε αισθητά χειρότερη κατάσταση από τις προηγούμενες.
Η πολιτική δραστηριοποίηση της γενιάς αυτής στα πανεπιστήμια, αλλά και στο οικοσύστημα της Σίλικον Βάλεϊ, όπου αρχίζει και εντάσσεται εργασιακά, πιέζει τις εταιρείες τεχνολογίας. Γιατί τις στοχοποιεί, και μεταφέρει στο εσωτερικό τους μια μεγάλη κοινωνική και πολιτική αντιπαράθεση.
Οι εξελίξεις δεν αφήνουν ανεπηρέαστο το Δημοκρατικό Κόμμα, το οποίο εγκαταλείπει την πολιτική της προνομιακής σύγκλισης με τη Σίλικον Βάλεϊ. Ο Μπαράκ Ομπάμα εισήλθε στον Λευκό Οίκο, μεταξύ άλλων, και γιατί ο επί μακρόν διευθύνων σύμβουλος της Google, Έρικ Σμιτ, είχε σχεδιάσει την πρώτη τόσο επιδραστική πολιτική καμπάνια στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης. Τώρα προκρίνονται συγκρουσιακές πολιτικές και σταδιακά, στη ρητορική των εκπροσώπων του κόμματος, αρχίζει να αναδύεται ο όρος «τεχνο-ολιγαρχία» μαζί με προτάσεις για αυστηρούς ηθικούς, δεοντολογικούς, ή και αντιμονοπωλιακούς φορολογικούς ελέγχους.
Τη στροφή εκφράζει αυθεντικότερα η υποψηφιότητα του Μπέρνι Σάντερς, το 2016, αλλά και της Ελίζαμπεθ Γουόρεν, κατά τις προκριματικές εκλογές για τις υποψηφιότητες της προεδρίας του Δημοκρατικού Κόμματος, το 2020. Με την εκλογή του Τζο Μπάιντεν στον Λευκό Οίκο, μέρος των αιτημάτων αυτών υλοποιείται, με την αντιμονοπωλιακή πολιτική που αρχίσει να υλοποιεί η Ομοσπονδιακή Επιτροπή Εμπορίου, αλλά και με νομοθετήματα όπως το Προεδρικό Διάταγμα 14110 «για την Αξιόπιστη Ανάπτυξη και Χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης», το οποίο αποπειράται να εξασφαλίσει την ανθρωποκεντρική ανάπτυξή της.
Τον Μάιο του 2024, ο Αντρέισεν επισκέπτεται με συνεργάτες του τον Λευκό Οίκο, σε μια συνάντηση με ανώτερα στελέχη της προεδρίας Μπάιντεν, ώστε να διερευνήσουν τις προθέσεις και τις προτεραιότητες μιας πιθανής νέας θητείας. Εκεί, μένει άναυδος ακούγοντας ότι, σε περίπτωση επανεκλογής, ο Μπάιντεν σκοπεύει να υποβάλει σε αντιμονοπωλιακές ρυθμίσεις τους εταιρικούς κολοσσούς. «Σε αυτό το σημείο, καταλάβαμε ότι πλέον δεν έχουμε να κάνουμε με λογικούς ανθρώπους [ ] ήταν η μέρα που βγήκαμε έξω, σταθήκαμε στο πάρκινγκ της Δυτικής Πτέρυγας και κοιταχτήκαμε μεταξύ μας, λέγοντας: “Ναι, είμαστε με τον Τραμπ”»[7].
[1] The White House, America’s AI Action Plan: Winning the Race, Washington DC: The White House, 23 Ιουλίου 2025, www.whitehouse.gov.
[2] Filip Bialy, «Trust in Artificial Intelligence Makes Trump/Vance a Transhumanist Ticket», The Loop (blog), 24 Οκτωβρίου 2024. www.theloop.ecpr.eu.
[3] Marc Andreessen – Ross Douthat, «How Democrats Drove Silicon Valley Into Trump’s Arms», The New York Times, 17 Ιανουαρίου 2025.
[4]4 Ό.π.
[5] Sean Fischer, “Peter Thiel: Capitalism Isn’t Working for Young People,” The Free Press, November 7, 2025, www.thefp.com.
[6] Συλλογικό, Η φιλοσοφία του woke, επιμ. Γ. Καραμπελιάς – Χ. Σταματοπούλου, Εναλλακτικές Εκδόσεις, Αθήνα 2024.
[7] Marc Andreessen and Ross Douthat, «How Democrats…», ό.π.
