Του Χρόνη Βάρσου Φιλολόγου – Ιστορικού Ερευνητή
Στα τέλη του πρώτου εξαμήνου του 1824 και ενώ είχε ήδη συναφθεί από τον Μάρτιο η τουρκοαιγυπτιακή συμμαχία, ο επαναστατημένος ελληνισμός βίωσε δύο τεράστιες τραγωδίες ως άμεσο αποτέλεσμα του πρώτου εμφυλίου πολέμου (Νοέμβριος 1823 – Ιούνιος 1824): την καταστροφή της Κάσου (30 Μαΐου 1824) από τους Αιγυπτίους και των Ψαρών (22 Ιουνίου 1824) από τους Τούρκους. Δύο προκεχωρημένες ισχυρές ναυτικές βάσεις του ελληνικού στόλου στο ανατολικό Αιγαίο είχαν εξαφανιστεί από τον χάρτη ενώ η ίδια τύχη απειλούσε πλέον και τη Σάμο.
Το νησί είχε απειληθεί και τρία χρόνια πριν, τον Ιούλιο του 1821. Η σθεναρή όμως άμυνα των Σαμίων υπό τη δυναμική ηγεσία του Λυκούργου Λογοθέτη και των 4.000 ανδρών του οδήγησε και τις τρεις αποβάσεις που επιχείρησε ο ναύαρχος Καρά Αλής μεταξύ 4, 5 και 6 Ιουλίου κοντά στο Πυθαγόρειο (Ποτοκάκι, Κάβο Τζώρτζη-Φονιά και παραλία Χώρας) σε παταγώδη αποτυχία με τουλάχιστον 1.000 απώλειες.
Αυτή τη φορά όμως, από τις 29 Ιουλίου 1824, στον ευρύτερο θαλάσσιο χώρο της Σάμου συγκεντρώθηκαν υπό τον καπουδάν πασά Χοσρέφ Μεχμέτ πολύ ισχυρές δυνάμεις που αριθμούσαν 48 μεγάλα πολεμικά πλοία, 40 μικρότερα και περίπου 50 μεταγωγικά στα οποία θα επιβιβάζονταν σχεδόν 15.000 στρατός που είχε συγκεντρωθεί στα μικρασιατικά παράλια. Απέναντι τους όμως είχαν σύσσωμο τον λαό της Σάμου, που απέρριψε κάθε πρόταση παράδοσης αποφασισμένος να αντισταθεί μέχρις εσχάτων έχοντας πίστη στον ηγέτη του Λυκούργο Λογοθέτη, την ισχυρή φρουρά και τις οχυρώσεις της νήσου. Παράλληλα ο ελληνικός στόλος αποτελούμενος από ναυτικές μοίρες της Ύδρας, των Σπετσών και των Ψαρών συγκέντρωσε τμηματικά γύρω από τη Σάμο από τις 27 Ιουλίου έως τις 5 Αυγούστου 40 περίπου μπρίκια κι 7 πυρπολικά υπό τον Υδραίο αντιναύαρχο Γεώργιο Σαχτούρη, τον Σπετσιώτη ναύαρχο Γεώργιο Ανδρούτσο (από τις 2 Αυγούστου) και τον Ψαριανό ναύαρχο Νικολή Αποστόλη (μετά τις 6 Αυγούστου όταν και τα ελληνικά πλοία θα ανέλθουν σε 60 συνολικά).
Στις 29 Ιουλίου απετράπησαν από τους Σάμιους οι δύο προσπάθειες απόβασης του τουρκικού στρατού σε Καρλόβασι και Βαθύ και στις 30 βυθίστηκε σχεδόν το σύνολο του μεταγωγικού στόλου του Χοσρέφ έξω από το Κουσάντασι με εκατοντάδες απώλειες. Την 31η Ιουλίου, την 1η και την 4η Αυγούστου στο στενό της Μυκάλης (Νταρ Μπογάζ) και στα νοτιανατολικά παράλια της νήσου στην περιοχή του Πυθαγορείου (Άσπρος Κάβος – Ηραίο/Κολόνες – Αγία Μαρίνα) διεξήχθησαν τρεις σφοδρές 3ωρες συγκρούσεις με αποτέλεσμα την αναχαίτιση του οθωμανικού στόλου.
Η κύρια όμως σύγκρουση έλαβε χώρα την 5η Αυγούστου και διήρκεσε σχεδόν 9 ώρες και στην οποία η συμμετοχή των ελληνικών πυρπολικών ήταν καθοριστική χαρίζοντας μια λαμπρή νίκη στα επαναστατικά όπλα. Στο στενό της Μυκάλης ανατινάχθηκε στις 11:30 το πρωί η τουρκική φρεγάτα «Μπουρλότ Κορκμάζ» των 54 πυροβόλων από τον Ψαριανό Κ. Κανάρη (το σκάφος είχε εξοκείλει λίγο πριν με σοβαρές ζημιές από προηγούμενη επίθεση του Υδραίου πυρπολητή Δ. Τσαπέλη). Πάνω από 1.000 άνδρες του πληρώματος σκοτώθηκαν ενώ 15-20 εχθρικά μεταγωγικά κάηκαν στην απέναντι μικρασιατική ακτή από την τεράστια έκρηξη της πυριτιδαποθήκης. Τρεις ώρες μετά ο Υδραίος Γ. Βατικιώτης πυρπόλησε μια τυνησιακή κορβέτα (ή μπρίκι) των 24-28 πυροβόλων. Γύρω στις 17:00 ανατινάχθηκε και μια τριπολίτικη φρεγάτα των 32-48 πυροβόλων από ταυτόχρονη πυρπολική επίθεση του Υδραίου Δ. Ραφαλιά και του Σπετσιώτη Λ. Ματρώζου. Μια τελευταία (αποτυχημένη) επίθεση επιχειρήθηκε από τον Υδραίο πυρπολητή Αν. Ρομπότση απέναντι σε μια εχθρική φρεγάτα. Τα συντριπτικά πλήγματα των Ελλήνων πυρπολητών (σχεδόν 2.000 άνδρες νεκροί και 3 σημαντικά πλοία βυθισμένα) ανάγκασαν τη σουλτανική αρμάδα να υποχωρήσει στις 19:00 το απόγευμα νοτιότερα προς το Αγαθονήσι και να μην τολμήσει άλλη προσπάθεια για την κατάληψη της Σάμου. Ξημερώνοντας η μεγάλη γιορτή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος την 6η Αυγούστου ο Λυκούργος Λογοθέτης έστειλε το μήνυμα «Χριστός Σάμον έσωσεν». Την πίστη στη θεϊκή παρέμβαση και βοήθεια συμβολίζει και η ανέγερση το 1831 του Ι.Ν της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος στο Πυθαγόρειο.
Το νησί είχε πράγματι σωθεί από τον κίνδυνο που το απειλούσε. Μετά την 8η Αυγούστου ο Χοσρέφ ταπεινωμένος κατευθύνθηκε προς στην Κω όπου ενώθηκε στις 14 του μηνός με τον τεράστιο αιγυπτιακό στόλο που είχε αποπλεύσει στις 7 Ιουλίου από την Αλεξάνδρεια για το Αιγαίο αποτελούμενος από 50 μεγάλα πολεμικά, 50 μικρότερα και 150 μεταγωγικά που μετέφεραν 26.000 αιγυπτιακό στρατό.
Οι συντριπτικές νίκες του ελληνικού στόλου υπό την εμπνευσμένη ηγεσία του Γ. Σαχτούρη στον ευρύτερο θαλάσσιο χώρο της Σάμου το χρονικό διάστημα 29 Ιουλίου – 5 Αυγούστου 1824 απέτρεψαν την απόβαση του οθωμανικού στρατού και την καταστροφή της νήσου. Η άμεση κινητοποίηση, ο ορθός συντονισμός, η στιβαρή ηγεσία, η ισχυρή οχύρωση της νήσου, τα έμπειρα πληρώματα και οι ατρόμητοι πυρπολητές έσωσαν τη Σάμο και δεν επέτρεψαν να επαναληφθούν οι τραγωδίες της Κάσου και των Ψαρών. Τους επόμενους 4 μήνες η δράση του ελληνικού ναυτικού θα κορυφωθεί με τις μεγάλες νίκες επί του ενωμένου πλέον τουρκο-αιγυπτιακού στόλου στις ναυμαχίες Κω – Αλικαρνασσού (24 Αυγούστου), Γέροντα (29 Αυγούστου), Χίου-Μυτιλήνης (24-25 Σεπτεμβρίου) και Ηρακλείου (1-2 Νοεμβρίου) καθιστώντας το αήττητο και κυρίαρχο στο ναυτικό πεδίο.
Για να στηρίξετε το Άρδην μπορείτε να κάνετε μια προσφορά ΕΔΩ.
Βιβλιογραφία
Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος ΙΒ, Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα 1975.
Αλεξανδρής Κωνσταντίνος Α., Αι ναυτικαί επιχειρήσεις του υπέρ ανεξαρτησίας αγώνος 1821-1829, έκδοσις «Ναυτικής Επιθεωρήσεως», Αθήνα 1930.
Αλεξανδρής Κωνσταντίνος Α., Το Ναυτικόν του υπέρ Ανεξαρτησίας Αγώνος 1821 – 1829 και η δράσις των πυρπολικών, Σύλλογος προς διάδοσιν ωφελίμων βιβλίων, Αθήνα 22021.
Βακαλόπουλος Απόστολος Ε., Ιστορία του Νέου Ελληνισμού, τόμος Ζ΄, εκδόσεις Βάνιας, Θεσσαλονίκη 1986.
Μεταλληνός Κωνσταντίνος, Ο ναυτικός πόλεμος κατά την Ελληνική Επανάσταση 1821-1829, τόμοι Α΄- Β΄, Andy’ s Publishers, Αθήνα 2016.
Νικόδημος Κωνσταντίνος, Απομνημονεύματα εκστρατειών και ναυμαχιών του ελληνικού στόλου, τυπογραφείον Δ.Α. Μαυρομμάτη, Αθήνα 1862.
Σαχτούρης Γεώργιος, Ιστορικά ημερολόγια του ναυτικού αγώνος του 1821, τυπογραφείον Κουσουλινού και Αθανασιάδου, Αθήνα 1890.
Σίμψας Μάριος, Το ναυτικό στην ιστορία των Ελλήνων, τόμοι 3-4, εκδόσεις ΓΕΝ, Αθήνα 1982.
Τρικούπης Σπυρίδων, Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως, τόμος Γ΄, Λονδίνο 1862.
