του Φράνσις Φουκουγιάμα – 2 Οκτωβρίου 2025
Από το 2016, όταν η Βρετανία ψήφισε υπέρ του Brexit και ο Τραμπ εξελέγη πρόεδρος, κοινωνικοί επιστήμονες, δημοσιογράφοι, αναλυτές και σχεδόν ο καθένας προσπαθούν να εξηγήσουν την άνοδο του παγκόσμιου λαϊκισμού. Υπάρχει ένας τυπικός κατάλογος αιτιών:
1. Η οικονομική ανισότητα που προκάλεσαν η παγκοσμιοποίηση και οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές.
2. Ο ρατσισμός, ο νατιβισμός και η θρησκευτική μισαλλοδοξία εκ μέρους πληθυσμών που έχουν χάσει την κοινωνική τους θέση.
3. Ο μεγάλες κοινωνιολογικές αλλαγές που έχουν διαχωρίσει τους ανθρώπους με βάση το μορφωτικό επίπεδο και τον τόπο διαμονής τους, καθώς και η δυσφορία για την κυριαρχία των ελίτ και των ειδικών.
4. Τα ιδιαίτερα χαρίσματα μεμονωμένων δημαγωγών όπως ο Ντόναλντ Τραμπ.
5. Η αποτυχία των κυρίαρχων πολιτικών κομμάτων να εξασφαλίσουν ανάπτυξη, θέσεις εργασίας, ασφάλεια και υποδομές.
6. Η αντιπάθεια ή το μίσος για την πολιτισμική ατζέντα της προοδευτικής Αριστεράς.
7. Η έλλειψη ηγετικών προσωπικοτήτων της προοδευτικής Αριστεράς.
8. Η ανθρώπινη φύση και η ροπή μας προς τη βία, το μίσος και τον αποκλεισμό.
9. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και το διαδίκτυο.
Κι εγώ ο ίδιος έχω συμβάλει σε αυτή τη φιλολογία και, όπως όλοι οι άλλοι, ανέφερα την αιτία #9, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και το διαδίκτυο, απλώς ως έναν από τους παράγοντες που συνέβαλαν στο φαινόμενο. Ωστόσο, αφού μελέτησα αυτά τα ζητήματα για σχεδόν μια δεκαετία, κατέληξα στο συμπέρασμα ότι η τεχνολογία γενικά και το διαδίκτυο ειδικότερα συνιστούν τις σημαντικότερες αιτίες πιο σημαντικές εξηγήσεις ως προς το γιατί ο παγκόσμιος λαϊκισμός έχει αναδυθεί σε αυτή τη συγκεκριμένη ιστορική περίοδο και γιατί έχει πάρει τη συγκεκριμένη μορφή που έχει.
Κατέληξα σε αυτό το συμπέρασμα μέσω της μεθόδου του αποκλεισμού. Είναι σαφές ότι και οι εννέα παραπάνω παράγοντες έχουν διαδραματίσει κάποιο ρόλο στην άνοδο του παγκόσμιου λαϊκισμού. Ο λαϊκισμός, ωστόσο, είναι ένα πολυδιάστατο φαινόμενο, στο οποίο ορισμένοι αιτιώδεις παράγοντες διαδραματίζουν σημαντικότερο ρόλο για την ερμηνεία συγκεκριμένων πτυχών του φαινομένου ή στην αιτιολόγηση του γεγονότος ότι ο λαϊκισμός εκδηλώνεται με μεγαλύτερη ένταση σε ορισμένες χώρες σε σχέση με άλλες. Για παράδειγμα, ενώ οι φυλετικές αντιπαλότητες διαδραματίζουν προφανώς σημαντικό ρόλο στην Αμερική, δεν ισχύει το ίδιο στην Πολωνία, η οποία αποτελεί μία από τις πιο εθνοτικά ομοιογενείς κοινωνίες στον κόσμο. Και όμως, το λαϊκιστικό Κόμμα Νόμου και Δικαιοσύνης είχε καταλάβει την εξουσία εκεί για οκτώ χρόνια.
Ας εξετάσουμε τις αδυναμίες των ερμηνειών 1 έως 8.
Η αιτία #1, οι αυξανόμενες οικονομικές ανισότητες, υπήρξε σίγουρα ένας ισχυρός παράγοντας που ώθησε τους ψηφοφόρους της εργατικής τάξης προς λαϊκιστικά κόμματα και προσωπικότητες όπως ο Τραμπ. Ωστόσο, περίπου οι μισοί Αμερικανοί ψήφισαν τον Τραμπ σε μια περίοδο που η απασχόληση και η συνολική ανάπτυξη ήταν σχετικά υψηλές. Δεν βρισκόμασταν εν μέσω οικονομικής ύφεσης, όπως συνέβη το 1933, όταν εξελέγη ο Φράνκλιν Ρούζβελτ και το ποσοστό ανεργίας ανερχόταν σε σχεδόν 25%. Αν και η οικονομική πίεση από τον πληθωρισμό οδήγησε σίγουρα πολλούς Αμερικανούς να ψηφίσουν τον Τραμπ το 2024, ο πληθωρισμός ήταν πολύ υψηλότερος και πιο επίμονος κατά τη δεκαετία του 1970.
Η αιτία #2, δηλαδή η ιδέα ότι ο λαϊκισμός τροφοδοτείται από μια νατιβιστική αντίδραση των λευκών, είναι εύλογη. Ενώ χώρες όπως η Πολωνία και η Ουγγαρία δεν μοιράζονται την ταραγμένη φυλετική ιστορία της Αμερικής, θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει ότι ο φόβος απέναντι στη μετανάστευση και η αποδυνάμωση της ισχύος των κυρίαρχων εθνοτικών ομάδων αυτών των χωρών αποτέλεσαν ισχυρό κίνητρο για τη στήριξη του λαϊκισμού. Αλλά ακόμη και στην Αμερική, οι φυλετικοί φόβοι αποτελούν μόνο ένα μέρος της ιστορίας. Ενώ ο Τραμπ έχει την υποστήριξη σαφώς ρατσιστικών ομάδων και προσώπων όπως οι Proud Boys ή ο Νικ Φουέντες, πολλοί μη λευκοί, ακόμα και Αφροαμερικανοί, Ισπανόφωνοι και Ασιάτες, αποφάσισαν να τον ψηφίσουν το 2020 και το 2024. Πράγματι, ο Τραμπ κατάφερε να κάνει αυτό που κάποτε έκαναν οι Δημοκρατικοί: να συγκροτήσει έναν πολυφυλετικό συνασπισμό της εργατικής τάξης.
Η αιτία #3, δηλαδή το σχίσμα ανάμεσα στους Δημοκρατικούς που μεταβλήθηκαν στο κόμμα των μορφωμένων επαγγελματιών που ζουν στις μεγάλες πόλεις, και τους Ρεπουμπλικάνους οι ψηφοφόροι των οποίων είναι λιγότερο μορφωμένοι και διαμένουν κυρίως σε αγροτικές περιοχές, παρατηρείται σε πολλές χώρες στον κόσμο. Ωστόσο, η διαίρεση αυτή αποτελεί μάλλον συνέπεια μιας βαθύτερης κοινωνιολογικής αλλαγής παρά τον παράγοντα που την προκαλεί. Οι Αμερικανοί δεν αποφάσισαν να μετακομίσουν στην ύπαιθρο επειδή ήταν συντηρητικοί· μάλλον, υπήρχε κάτι στις συνθήκες διαβίωσης στις αγροτικές περιοχές σε σύγκριση με τις αστικές που δημιουργούσε διαφορετικές πολιτικές προοπτικές.
Η αιτία #4, οι ιδιαίτερες ικανότητες του Ντόναλντ Τραμπ, είναι αναμφισβήτητη· έχει πολλούς μιμητές, αλλά λίγοι έχουν επιδείξει τις δημαγωγικές ικανότητες που διαθέτει ο ίδιος. Ωστόσο, το κίνημα «MAGA» που δημιούργησε κατάφερε να κυριαρχήσει σχεδόν απόλυτα σε ένα από τα δύο μεγάλα κόμματα της Αμερικής, κάτι που δεν οφείλεται αποκλειστικά στη δύναμη της θέλησης ενός μόνο ανθρώπου. Για να γίνουν πιστοί υποστηρικτές του Τραμπ, πολλοί Ρεπουμπλικανοί χρειάστηκε να εγκαταλείψουν μακροχρόνιες πεποιθήσεις σχετικά με θέματα όπως το ελεύθερο εμπόριο και ο διεθνισμός, που κάποτε τους χαρακτήριζαν. Το γεγονός ότι αποδείχτηκαν επιρρεπείς σε μια τέτοια μεταστροφή είναι ένα φαινόμενο που θα πρέπει να εξηγηθεί.
Η αιτία #5, δηλαδή η αδυναμία των Δημοκρατικών να επιλύσουν ή έστω να αντιμετωπίσουν προβλήματα δημόσιας τάξης, έλλειψης στέγης, χρήσης ναρκωτικών, υποδομών και στέγασης, υπήρξε σαφώς σημαντική για πολλούς κεντρώους και ανεξάρτητους ψηφοφόρους. Αυτό αποτέλεσε επίσης καθοριστικό παράγοντα σε πολλές εκλογικές αναμετρήσεις για δευτερεύουσες θέσεις, όπου οι «μπλε» πολιτείες και πόλεις παρουσίασαν πτωχές επιδόσεις στη διακυβέρνηση. Αλλά, ειλικρινά, η κακή διακυβέρνηση υπό αριστερούς πολιτικούς μας συνοδεύει εδώ και αρκετό καιρό (θυμηθείτε τη Νέα Υόρκη υπό τους Άμπε Μπιμ και Ντέιβιντ Ντίνκινς). Θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει ότι οι κοινωνικές συνέπειες της πανδημίας προκάλεσαν μια ιδιαίτερη ευαισθητοποίηση ως προς αυτές τις αδυναμίες, αλλά ο «Τραμπισμός» υπήρχε πολύ πριν από το 2020.
Οι αιτίες #6 και #7 –η έντονη αποστροφή προς πολιτισμικά ζητήματα με αριστερό πρόσημο, όπως η DEI, οι θετικές διακρίσεις, η πολιτική ορθότητα, οι πολιτικές για την ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα, η μετανάστευση και η ανεπαρκής ηγεσία των Δημοκρατικών–προφανώς συσχετίζονται. Ήταν η κακή κρίση των Δημοκρατικών πολιτικών που επέτρεψε στο κόμμα να καθοριστεί από αυτούς τους πολιτισμικούς παράγοντες, αντί να διατυπώσει σαφείς θέσεις σε οικονομικά ζητήματα ευρύτερου ενδιαφέροντος. Ωστόσο, η ένσταση απέναντι στην αντίληψη ότι τα πολιτισμικά ζητήματα αποτελούν βασικό παράγοντα για την άνοδο του λαϊκισμού είναι ότι αυτά υπάρχουν εδώ και αρκετό καιρό. Ο φεμινισμός και οι κοινωνικές δυσλειτουργίες, όπως η τοξικομανία και η διάλυση της οικογένειας, χρονολογούνται από τα τέλη της δεκαετίας του 1960, ενώ οι πολιτικές ταυτότητας έκαναν την εμφάνισή τους στις δεκαετίες του ’70 και του ’80. Αυτά τα κοινωνικά κινήματα προκάλεσαν αντίδραση και συνέβαλαν στην εκλογή συντηρητικών προέδρων όπως ο Νίξον και ο Ρέιγκαν. Ωστόσο, δεν πυροδότησαν τις οργισμένες αντιδράσεις που παρατηρήθηκαν τη δεκαετία του 2020.
Η αιτία #8, η ανθρώπινη φύση, τέθηκε πρόσφατα από τον Μπιλ Γκάλστον (Bill Galston) στο νέο του βιβλίο Anger, Fear, Domination: Dark Passions and the Power of Political Speech, και εξυμνήθηκε σε μια πρόσφατη κριτική του Τζόναθαν Ράουχ (Jonathan Rauch). Ο Γκάλστον υποστηρίζει ότι η έντονη πόλωση και η κομματική αντιπαράθεση υπήρξαν πάντα μέρος της ανθρώπινης πολιτικής· η φιλελεύθερη πολιτειότητα που απολάμβαναν οι σύγχρονες δημοκρατίες τις τελευταίες δεκαετίες αποτελεί μια ανωμαλία που χρήζει ερμηνείας, και όχι τον κανόνα της ανθρώπινης ύπαρξης.
Το πρόβλημα με οποιαδήποτε ερμηνεία ενός κοινωνικού φαινομένου που έχει ως αφετηρία την ανθρώπινη φύση είναι το ερώτημα «γιατί τώρα;». Η ανθρώπινη φύση υποτίθεται ότι παρέμεινε σταθερή καθ’ όλη τη διάρκεια της ανθρώπινης ιστορίας· δεν εξηγεί γιατί η συμπεριφορά των ανθρώπων μετατράπηκε ξαφνικά σε βίαιη στο μέσο της δεύτερης δεκαετίας του 21ου αιώνα. Μια αμετάβλητη ανθρώπινη φύση πρέπει να αλληλεπιδρά με κάποιο άλλο φαινόμενο που είναι πιο παροδικό και χρονικά περιορισμένο. Σε κάθε περίπτωση, ο Στίβεν Πίνκερ (Steven Pinker), μεταξύ άλλων, έχει υποστηρίξει ότι η ανθρώπινη συμπεριφορά γίνεται λιγότερο βίαιη με την πάροδο του χρόνου, και υπάρχει ένας σημαντικός όγκος εμπειρικών στοιχείων που τον υποστηρίζουν. Είναι δύσκολο να υποστηριχθεί ότι το είδος του πολιτικού εξτρεμισμού που έχουμε δει τα τελευταία χρόνια στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι χειρότερο από άλλες περιπτώσεις κοινωνικής κατάρρευσης. Θυμάστε τους Ναζί;
Οποιαδήποτε ικανοποιητική εξήγηση για την άνοδο του λαϊκισμού πρέπει να εξετάζει το ζήτημα του χρονικού πλαισίου· δηλαδή, γιατί ο λαϊκισμός εμφανίστηκε σε τόσο ευρεία κλίμακα και σε τόσες πολλές διαφορετικές χώρες κατά τη δεύτερη δεκαετία του 21ου αιώνα. Η δική μου ιδιαίτερη αμηχανία επικεντρώνεται στο γεγονός ότι, με οποιοδήποτε αντικειμενικό κριτήριο και αν το δούμε, οι κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη ήταν αρκετά καλές κατά την τελευταία δεκαετία. Πράγματι, θα ήταν δύσκολο να υποστηρίξει κανείς ότι ήταν τόσο καλές σε πολλές άλλες περιόδους της ανθρώπινης ιστορίας. Ναι, σίγουρα είχαμε μεγάλες χρηματοπιστωτικές κρίσεις και ανεπίλυτους πολέμους, ναι, είχαμε πληθωρισμό και αυξανόμενη οικονομική ανισότητα, ναι, είχαμε γενίκευση των υπεργολαβιών και απώλεια θέσεων εργασίας, και ναι, είχαμε ανεπαρκή ηγεσία και ραγδαίες κοινωνικές αλλαγές. Ωστόσο, κατά τον 20ό αιώνα, οι προηγμένες κοινωνίες βίωσαν όλες αυτές τις συνθήκες σε πολύ χειρότερη μορφή από ό,τι τα τελευταία χρόνια – υπερπληθωρισμό, εξωφρενικά υψηλά επίπεδα ανεργίας, μαζική μετανάστευση, κοινωνικές αναταραχές, εσωτερική και διεθνή βία. Και όμως, σύμφωνα με τους σύγχρονους λαϊκιστές, τα πράγματα δεν ήταν ποτέ χειρότερα από σήμερα: η εγκληματικότητα, η μετανάστευση και ο πληθωρισμός είναι εντελώς εκτός ελέγχου και μεταμορφώνουν τόσο την κοινωνία ώστε να γίνεται αγνώριστη, σε σημείο που, σύμφωνα με τα λόγια του Τραμπ, «δεν θα έχετε πια χώρα». Πώς εξηγείται η ανάπτυξη ενός πολιτικού κινήματος που βασίζεται σε ισχυρισμούς τόσο μακριά από την πραγματικότητα;
Όπως έγραψα σε ένα πρόσφατο άρθρο, το σημερινό λαϊκιστικό κίνημα διαφέρει από προηγούμενες εκφάνσεις της δεξιάς πολιτικής, καθώς δεν καθορίζεται από μια σαφή οικονομική ή πολιτική ιδεολογία, αλλά μάλλον από τη συνωμοσιολογική σκέψη. Η ουσία του σύγχρονου λαϊκισμού είναι η πεποίθηση ότι τα στοιχεία της πραγματικότητας γύρω μας είναι ψεύτικα και ότι χειραγωγούνται από σκοτεινές ελίτ που κινούν τα νήματα στα παρασκήνια.
Οι θεωρίες συνωμοσίας υπήρξαν πάντα συστατικό στοιχείο της δεξιάς πολιτικής στις Ηνωμένες Πολιτείες. Όμως οι σημερινές συνωμοσιολογικές θεωρίες είναι εντελώς εξωφρενικές, όπως η πεποίθηση του QAnon ότι οι Δημοκρατικοί χρησιμοποιούν μυστικά τούνελ κάτω από την Ουάσιγκτον και πίνουν το αίμα μικρών παιδιών. Οι μορφωμένοι άνθρωποι προτιμούν να επικρίνουν τις εμπορικές πολιτικές του Τραμπ παρά τις σχέσεις του με τον Τζέφρι Έπσταϊν, και όμως οι τελευταίες τον καταδιώκουν αμείλικτα εδώ και αρκετούς μήνες (αν και εδώ έχουμε την περίπτωση μιας πραγματικής συνωμοσίας για τη συγκάλυψη αυτής της σχέσης).
Αυτό είναι που με οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η Αιτία #9, η άνοδος του διαδικτύου και των κοινωνικών μέσων, είναι ο παράγοντας που ξεχωρίζει από τους υπόλοιπους ως η κύρια εξήγηση των σημερινών προβλημάτων μας. Σε γενικές γραμμές, το διαδίκτυο εξαφάνισε τη διαμεσολάβηση, τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης, τους εκδότες, τα τηλεοπτικά και ραδιοφωνικά δίκτυα, τις εφημερίδες, τα περιοδικά και άλλα κανάλια μέσω των οποίων οι άνθρωποι λάμβαναν την πληροφορία σε προηγούμενες περιόδους. Τη δεκαετία του 1990, όταν το Διαδίκτυο ιδιωτικοποιήθηκε για πρώτη φορά, αυτό χαιρετίστηκε ενθουσιωδώς: ο καθένας μπορούσε να γίνει ο εκδότης του εαυτού του και να λέει ό,τι ήθελε στο Διαδίκτυο. Και αυτό ακριβώς έκαναν, καθώς εξαφανίστηκαν όλα τα φίλτρα που υπήρχαν προηγουμένως για να ελέγχεται η ποιότητα της πληροφορίας. Αυτό προκάλεσε αλλά και αποτέλεσε συνέπεια της ευρείας απώλειας εμπιστοσύνης σε κάθε είδους θεσμούς που σημειώθηκε κατά την περίοδο αυτή.
Η μετάβαση στο διαδίκτυο δημιούργησε ένα παράλληλο σύμπαν που σχετιζόταν σε κάποιο βαθμό με τον πραγματικό κόσμο, αλλά σε άλλες περιπτώσεις μπορούσε να υφίσταται εντελώς ανεξάρτητα από αυτόν. Ενώ παλαιότερα η «αλήθεια» πιστοποιούνταν ατελώς από φορείς όπως τα επιστημονικά περιοδικά, τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης που εφαρμόζουν πρότυπα δημοσιογραφικής ευθύνης, τα δικαστήρια και η νομική διαδικασία αποκάλυψης στοιχείων, τα εκπαιδευτικά ιδρύματα και οι ερευνητικοί οργανισμοί, το κριτήριο για την αλήθεια άρχισε να εξαρτάται αντίθετα από τον αριθμό των «likes» και των κοινοποιήσεων που συγκέντρωνε μια συγκεκριμένη ανάρτηση. Οι μεγάλες τεχνολογικές πλατφόρμες, επιδιώκοντας τα δικά τους εμπορικά συμφέροντα, δημιούργησαν ένα οικοσύστημα που επιβράβευε τον εντυπωσιασμό και το προκλητικό περιεχόμενο, ενώ οι αλγόριθμοι των προτάσεών τους, ενεργώντας και πάλι με στόχο τη μεγιστοποίηση του κέρδους, κατεύθυναν τους χρήστες προς πηγές που σε παλαιότερες εποχές δεν θα είχαν ληφθεί ποτέ σοβαρά υπόψη. Επιπλέον, η ταχύτητα με την οποία μπορούσαν να διαδίδονται τα “μιμίδια” και το περιεχόμενο χαμηλής ποιότητας αυξήθηκε δραματικά, όπως και η εμβέλεια κάθε συγκεκριμένης πληροφορίας. Παλαιότερα, μια μεγάλη εφημερίδα ή ένα περιοδικό μπορούσε να φτάσει ίσως το ένα εκατομμύριο αναγνώστες, συνήθως σε μια ενιαία γεωγραφική περιοχή· σήμερα, ένας μεμονωμένος «influencer» μπορεί να φτάσει σε εκατοντάδες εκατομμύρια ακόλουθους, ανεξάρτητα από τη γεωγραφική θέση.
Τέλος, όπως εξηγεί η Renée DiResta στο βιβλίο της Invisible Rulers, υπάρχει μια εσωτερική δυναμική στις διαδικτυακές αναρτήσεις που εξηγεί την άνοδο των εξτρεμιστικών απόψεων και θεμάτων. Οι influencers ωθούνται από το κοινό τους να επιδιώκουν εντυπωσιακό περιεχόμενο. Το νόμισμα του διαδικτύου είναι η προσοχή, και δεν κερδίζεις την προσοχή με το να είσαι νηφάλιος, στοχαστικός, ενημερωτικός ή συνετός.
Τίποτα δεν καταδεικνύει περισσότερο τον κεντρικό ρόλο του διαδικτύου από τη διάδοση του αντιεμβολιαστικού κινήματος και τον διορισμό του Ρόμπερτ Φ. Κένεντι Τζούνιορ στη θέση του υπουργού Υγείας και Κοινωνικών Υπηρεσιών του Τραμπ. Οι διάφοροι ισχυρισμοί του Κένεντι σχετικά με τους κινδύνους των εμβολίων δεν είναι μόνο αναληθείς· είναι και εξαιρετικά επικίνδυνοι, καθώς πείθουν τους γονείς να μην χορηγούν στα παιδιά τους εμβόλια που σώζουν ζωές. Είναι δύσκολο να συνδέσει κανείς την αντίθεση στα εμβόλια με οποιαδήποτε συνεκτική συντηρητική ιδεολογία – πράγματι, σε παλαιότερες εποχές οι συντηρητικοί θα είχαν καλωσορίσει την καινοτομία και τα οφέλη που προσφέρουν τα εμβόλια. Το Διαδίκτυο είναι εκείνο που διευκόλυνε τη δημιουργία ενός τεράστιου δικτύου σκεπτικιστών απέναντι στα εμβόλια. Κανένας αριθμός εμπειρικών επιστημονικών μελετών δεν μπόρεσε να υπερνικήσει την επιθυμία πολλών ανθρώπων που ήθελαν να πιστεύουν ότι υπήρχαν στην αμερικανική κοινωνία δυνάμεις του κακού που προωθούσαν πράγματα επιβλαβή γι’ αυτούς, και βρήκαν άφθονη επιβεβαίωση των απόψεών τους στο Διαδίκτυο.
Η DiResta παραθέτει ένα παράδειγμα για το πώς το διαδίκτυο συνέβαλε άμεσα σε αυτή την εξάπλωση. Κανονικά δεν θα έπρεπε να υπάρχει κανένας λόγος για τον οποίο γυναίκες που ασκούνταν στη γιόγκα για μητέρες να έλκονται από το QAnon και τη συνωμοσιολογική σκέψη. Υπήρξε, ωστόσο, ένας εξέχων γκουρού της γιόγκα που προέτρεπε τους οπαδούς του να αναζητήσουν την αλήθεια στο QAnon. Ένας αλγόριθμος σε μια διαδικτυακή πλατφόρμα εντόπισε αυτή τη σύνδεση και, στην ουσία, αποφάσισε ότι, εφόσον αυτός ο influencer της γιόγκα συμμετείχε στο QAnon, και άλλοι οπαδοί της γιόγκα θα έπρεπε επίσης να ενδιαφέρονται για θεωρίες συνωμοσίας, και άρχισε να τους προτείνει συνωμοσιολογικό περιεχόμενο. Αυτό ακριβώς κάνουν οι αλγόριθμοι: δεν κατανοούν το νόημα ή το πλαίσιο, αλλά απλώς επιδιώκουν να μεγιστοποιήσουν την προσοχή κατευθύνοντας τους χρήστες προς δημοφιλές περιεχόμενο.
Υπάρχει ένας ακόμη τύπος διαδικτυακού περιεχομένου που εξηγεί τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της σημερινής πολιτικής μας, και αυτός είναι τα βιντεοπαιχνίδια. Αυτή η σύνδεση έγινε εμφανής από την υπόθεση του νεαρού Τάιλερ Ρόμπινσον, ο οποίος φέρεται να πυροβόλησε τον Τσάρλι Κερκ. Ο Ρόμπινσον προφανώς ριζοσπαστικοποιήθηκε μέσω του διαδικτύου. Ήταν ενεργός παίκτης βιντεοπαιχνιδιών, και χάραξε μιμίδια από αυτόν τον κόσμο στους κάλυκες των σφαιρών που χρησιμοποίησε. Το ίδιο ίσχυε και για πολλούς από τους συμμετέχοντες στις εκδηλώσεις της 6ης Ιανουαρίου, οι οποίοι είχαν πάρει το «κόκκινο χάπι» και μπορούσαν να διακρίνουν τη συνωμοσία των κυρίαρχων δυνάμεων για να κλέψουν τις εκλογές από τον Ντόναλντ Τραμπ. Και ο κόσμος των βιντεοπαιχνιδιών είναι τεράστιος, με εκτιμώμενα παγκόσμια έσοδα της τάξης των 280-300 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Έτσι, η έλευση του διαδικτύου μπορεί να εξηγήσει τόσο το χρονικό πλαίσιο της ανόδου του λαϊκισμού, όσο και τον παράδοξο συνωμοσιολογικό χαρακτήρα που έχει αποκτήσει. Στη σημερινή πολιτική, η κόκκινη και η μπλε πλευρά της πολωμένης Αμερικής δεν ανταγωνίζονται μόνο σε αξίες και πολιτικές, αλλά και σε αντικειμενική πληροφόρηση, όπως το ποιος κέρδισε τις εκλογές του 2020 ή αν τα εμβόλια είναι ασφαλή. Οι δύο πλευρές κατοικούν σε εντελώς διαφορετικούς χώρους πληροφόρησης· και οι δύο μπορούν να πιστεύουν ότι εμπλέκονται σε έναν υπαρξιακό αγώνα για την αμερικανική δημοκρατία, επειδή ξεκινούν από διαφορετικές πραγματικές παραδοχές ως προς τη φύση των απειλών κατά αυτής της τάξης πραγμάτων.
Τίποτα από όλα αυτά δεν σημαίνει ότι οι αιτίες 1 έως 8 δεν είναι σημαντικές ή χρήσιμες για να μας οδηγήσουν στην κατανόηση της παρούσας κατάστασής μας. Ωστόσο, κατά τη γνώμη μου, μόνο η άνοδος του Διαδικτύου μπορεί να εξηγήσει πώς είναι δυνατόν να βρισκόμαστε σε έναν υπαρξιακό αγώνα για τη φιλελεύθερη δημοκρατία, σε μια ιστορική εποχή κατά την οποία η φιλελεύθερη δημοκρατία δεν έχει γνωρίσει ποτέ μεγαλύτερη επιτυχία.
Ο Φράνσις Φουκουγιάμα είναι βασικός ερευνητής (Olivier Nomellini Senior Fellow) στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ. Το τελευταίο του βιβλίο έχει τίτλο «Liberalism and Its Discontents». Είναι επίσης συγγραφέας της στήλης «Frankly Fukuyama», η οποία μεταφέρθηκε από το American Purpose στο Persuasion.
Για να στηρίξετε το Άρδην μπορείτε να κάνετε μια προσφορά ΕΔΩ.
