Κοινωνία

Ελλάδα: μετά την οικονομική χρεοκοπία έρχεται και η δημογραφική…

s5p1_0803syntax-dapanes-plithis-ergasi-thumb-large

του Αναστάσιου Λαυρέντζου

Την τελευταία πενταετία η ελληνική κοινή γνώμη ασχολείται σχεδόν αποκλειστικά με το ζήτημα της οικονομίας, ξεχνώντας τα άλλα μεγάλα προβλήματα που αντιμετωπίζει η χώρα. Αυτό έως έναν βαθμό είναι δικαιολογημένο. Ωστόσο, θα πρέπει να τονίσουμε ότι το οικονομικό ζήτημα είναι μεν το αμεσότερο, αλλά δεν είναι το σημαντικότερο ελληνικό πρόβλημα. Το κύριο και μέγα ελληνικό ζήτημα για τις επόμενες δεκαετίες θα είναι το δημογραφικό. Ας δούμε γιατί.

Ελλάδα: σε τροχιά δημογραφικής παρακμής

Η Ελλάδα και προ της κρίσης που ξέσπασε το 2010 ήταν μια χώρα με σοβαρό δημογραφικό πρόβλημα, αφού ήδη από τη δεκαετία του 1980 ο αριθμός των γεννήσεων σημείωσε ραγδαία πτώση, φτάνοντας για πρώτη φορά το 1996 να εξισωθεί με τους θανάτους. Έκτοτε και για μια περίπου δεκαετία οι γεννήσεις ήταν περίπου ίσες με τους θανάτους. Έτσι ο ελληνικός πληθυσμός παρέμεινε στάσιμος, αλλά παράλληλα γερνούσε. Μετά από μια σύντομη αλλά προσωρινή ανάκαμψη των γεννήσεων στην πενταετία 2005-2009 – η οποία εν πολλοίς οφειλόταν και στη γονιμότητα των αλλοδαπών – με την εμφάνιση της οικονομικής κρίσης οι γεννήσεις σημείωσαν απότομη πτώση. Το αποτέλεσμα ήταν για πρώτη φορά το 2011 οι θάνατοι να ξεπεράσουν τις γεννήσεις και η κατάσταση να χειροτερεύει σε κάθε επόμενη χρονιά. Άρχισε δηλαδή να συμβαίνει αυτό που ήδη προδίκαζαν οι δημογραφικοί δείκτες, αλλά συμβαίνει με μια επιπρόσθετη σφοδρότητα λόγω της οικονομικής κρίσης.

Για να μιλήσουμε συγκεκριμένα, σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία που έχουν δημοσιευτεί από την ΕΛΣΤΑΤ, το 2013 οι θάνατοι στην Ελλάδα ήταν 111.794, ενώ οι γεννήσεις ήταν 94.134. Από αυτές οι 13.194 ήταν γεννήσεις από αλλοδαπές μητέρες. Το 2013 λοιπόν, μόνο από τη διαφορά γεννήσεων – θανάτων ο ελλαδικός πληθυσμός μειώθηκε κατά 17.660 άτομα. Αν αφαιρέσουμε τις γεννήσεις αλλοδαπών, η μείωση για τον ελληνογενή πληθυσμό φτάνει τα 30.854 άτομα μόνο σε μια χρονιά! (σ.σ. η συνεισφορά των αλλοδαπών στους θανάτους είναι αμελητέα, λόγω της πολύ μικρότερης μέσης ηλικίας τους.) Όσο και αν τα στοιχεία αυτά φαίνονται ανησυχητικά, θα πρέπει να τονίσουμε ότι αυτή είναι μόνο η αρχή…

Η παγίδα της χαμηλής γονιμότητας

Για να καταλάβουμε τί πρόκειται να συμβεί στο μέλλον, θα αναφέρουμε ότι για να μπορεί ένας πληθυσμός να ανανεώνεται ομαλά, θα πρέπει κάθε γυναίκα να φέρνει στη ζωή κατά μέσο όρο 2,1 παιδιά. Το όριο αυτό τίθεται από τους δημογράφους, ώστε να εξασφαλίζεται ότι κάθε γυναίκα θα γεννήσει μια κόρη που θα την αντικαταστήσει. Στην Ελλάδα μετά το 1981 ο μέσος αριθμός παιδιών ανά γυναίκα έπεσε κάτω από το όριο αυτό και σήμερα βρίσκεται στη χαμηλή τιμή των 1,3 παιδιών ανά γυναίκα. Με αυτά τα επίπεδα γονιμότητας είναι μαθηματικά βέβαιο ότι ο ελληνικός πληθυσμός εισέρχεται (έχει εισέλθει ήδη!) σε μια διαρκή και ασταμάτητη συρρίκνωση. Ο μηχανισμός αυτού του καθοδικού δημογραφικού σπιράλ είναι απλός: κάθε γενιά γυναικών θα είναι μικρότερη από την προηγούμενη, με αποτέλεσμα ο πληθυσμός να μειώνεται συνεχώς. Αυτή είναι η λεγόμενη «παγίδα χαμηλής γονιμότητας».

Η οικονομική κρίση εντείνει το ελληνικό δημογραφικό πρόβλημα

Στα παραπάνω θα πρέπει κανείς να προσθέσει τις παρενέργειες της οικονομικής κρίσης για να έχει την πλήρη εικόνα. Την ώρα που ο ελληνικός πληθυσμός ξεκινά τη δημογραφική του κάθοδο, δέχεται ένα διπλό πλήγμα: οι Ελληνίδες τα επόμενα χρόνια θα γεννήσουν ακόμη λιγότερα παιδιά λόγω των δυσχερών οικονομικών συνθηκών, ενώ παράλληλα ένα σημαντικό τμήμα του νεανικού πληθυσμού από το οποίο περιμένουμε να παραχθούν αυτές οι γεννήσεις θα διαρρεύσει μέσω της μετανάστευσης στο εξωτερικό. Έχουμε λοιπόν έναν εξαιρετικά δυσμενή συνδυασμό γεγόνοτων, ο οποίος θυμίζει πάρα πολύ αυτό που συνέβη μετά το 1990 στη Βουλγαρία. Τί όμως συνέβη στη Βουλγαρία, για να αντιληφθούμε τί επίκειται και στην Ελλάδα;

Βουλγαρία: μια δραματική προειδοποίηση για την Ελλάδα

Η Βουλγαρία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της πληθυσμιακής καθίζησης που μπορεί να υποστεί μια χώρα, όταν αδύναμα δημογραφικά δεδομένα συνδυαστούν με τη βύθιση των γεννήσεων και τη μεταναστευτική εκροή που γεννά η οικονομική δυσπραγία: Από τα 9 εκατομμύρια πληθυσμού που είχε το 1989, σήμερα έχει μόλις 7,2 εκατομμύρια. Συνολικά δηλαδή έχασε το 20% του πληθυσμού της μέσα σε μια εικοσιπενταετία και σήμερα έχει λιγότερους κατοίκους από όσους είχε το 1950! Για να καταλάβει κανείς το μέγεθος του προβλήματος, αρκεί να αναφέρουμε ότι μόνο στην περίοδο 2000-2013 η Βουλγαρία έχει χάσει από τη διαφορά γεννήσεων – θανάτων 545 χιλιάδες κατοίκους! Στο σημείο αυτό θα πρέπει να σημειώσουμε ότι η Βουλγαρία μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1970 συμβάδιζε πληθυσμιακά με την Ελλάδα, αφού οι δύο χώρες έχουν σχεδόν τους ίδιους δημογραφικούς δείκτες (ίδια επίπεδα γονιμότητας). Η μόνη ίσως διαφορά είναι ότι η Βουλγαρία δεν είχε την μεταναστευτική εισροή από τα Βαλκάνια και την Ανατ. Ευρώπη που γνώρισε η Ελλάδα, και η οποία εν πολλοίς έχει «μασκάρει» έως σήμερα το ελληνικό δημογραφικό πρόβλημα. Ενδέχεται λοιπόν στο μέλλον ο συνολικός ελλαδικός πληθυσμός να μην γνωρίσει τόσο ραγδαία μείωση, αυτή τη φορά λόγω των μεταναστευτικών εισροών από την Ασία και την Αφρική που πλέον δέχεται, αλλά τότε θα έχουμε άλλης κλίμακας ζητήματα, τα οποία αποτελούν το αντικείμενο μιας άλλης ανάλυσης.

Υπαρξιακά ερωτήματα

Τα παραπάνω στοιχεία καταδεικνύουν με έναν απλό αλλά ξεκάθαρο τρόπο το τεράστιο πρόβλημα με το οποίο έρχεται αντιμέτωπη στις επόμενες δεκαετίες η ελληνική κοινωνία. Σε όσους πιστεύουν ότι ακόμη έχουμε χρόνο για να ασχοληθούμε με αυτό το ζήτημα, θα πούμε ότι οι δημογραφικές εξελίξεις μπορεί να είναι σχετικά αργές, αλλά τα αποτελέσματά τους είναι μη αναστρέψιμα. Αν πάλι κάποιοι πιστεύουν ότι όλα αυτά είναι ζητήματα που δεν τους αφορούν άμεσα, θα πρέπει να σκεφτούμε ότι ήδη αφήνουμε στα παιδιά μας μια πολύ βαριά οικονομική κληρονομιά. Έχουμε άραγε το δικαίωμα να τους δώσουμε μια κοινωνία που δεν θα είναι βιώσιμη; Μια κοινωνία που δεν θα μπορεί να τους δώσει σύνταξη ή περίθαλψη και που κάποια στιγμή θα υποχρεωθεί να αποδεχτεί εκατομμύρια αλλοδαπών, χωρίς να μπορεί να τους ενσωματώσει λειτουργικά και πολιτισμικά; Ποιό είναι άραγε το μέλλον αυτής της χώρας, η Βουλγαροποίηση ή η Λιβανοποίηση; Και ποιά θα είναι η τύχη της ελληνικής ταυτότητας; Μήπως λοιπόν εκτός από την οικονομική του χρεοκοπία, ο ελληνισμός βρίσκεται μπροστά σε ένα πολύπλευρο τέλος; Αυτά είναι τα μεγάλα ερωτήματα με τα οποία οφείλουμε να ασχοληθούμε άμεσα. Προτού οδηγηθούμε σε μια άλλη, κολοσσιαίων διαστάσεων και πολύ πιο μόνιμου χαρακτήρα χρεοκοπία…

 

6 Σχόλια

  1. Στα σοβαρα κρατη υπαρχουν κρατικες δομες και ιδρυματα που υποστηριζουν τον καθε πρωθυπουργο στο εργο του. Τον ενημερονουν και λαμβανουν απο πριν τα μετρα που πρεπει. Ετσι βλεπει κανεις για παραδηγμα εναν Καμερον που απο μονος του δεν καταλαβαινει που πανε τα τεσσερα…να αναστηλωνει σε χρονο μηδεν μια ολοκληρη αγγλια…
    Τα δικα μας ιδρυματα ομως τι να πουν?…εδω οι πανεπιστημιακοι μας »δασκαλοι» αφου μας φλωμοσαν στις εθνομηδενιστικες αρλουμπες…μετα γανιασαν να αποφασισουν αν αξιζει βραβειο το βιβλιο του Καραμπελια…του μοναδικου ελληνα πολιτικου διδασκαλου.(Δεν το χρειαζεσαι το βραβειο Γιωργο Καραμπελια, εσενα θα σε αγιοποιησει η εκκλησια).
    Εδω στην ελλαδα κυβερνανε οι παρεουλες…και αφου γανιασαμε και εμεις να δουμε τουλαχιστον μια »παρεουλα» που να νιαζεται λιγο και για μας; χωρις υποστηριξη απο σοβαρες κρατικες δομες (ιδρυματα-πανεπιστημια) φοβαμαι οτι ειναι καταδικασμενη να κανει τη μια γκαφα πανω απο την αλλη.
    Μοιαζοντας μαζι με τις προυγουμενες με εκεινο τον κλοουν στα τσιρκα…που κραταει μια ντουζινα πιατα και τα πεταει για να πιασει το ενα…

    • Αλέξανδρος

      Δεν έχεις δίκιο, γνωρίζουν πολύ καλά το πρόβλημα, απλά ως εντολοδόχοι ξένων συμφερόντων τα γράφουν στα παλαιότερα των υποδημάτων τους. Από το 1993 υπάρχει πόρισμα της βουλής σχετικό, αλλά και τι έγινε, ποιος νοιάζεται!

      http://www.paron.gr/v3/article_print.php?id=28853&colid=37&catid=33&dt=2009-11-29&search=%D1%D9%CC%C1%CD%CF%D5

      Κατά καιρούς είχαν έρθει στην δημοσιότητα και εκθέσεις ξένων υπηρεσιών σχετικά με την Ελλάδα των επόμενων 50 χρόνων, είχα διαβάσει μερικές πριν πάνω από αρκετά χρόνια και όλα βαδίζουν σύμφωνα με τις περιγραφές, περιέγραφαν την Ελλάδα σαν βορειοαφρικάνική χώρα και απορούσα τότε, μιας και ακόμα δεν υπήρχε μεταναστευτικό ρεύμα από Πακιστάν και αφρικανικές χώρες, αλλά τελικά δεν έπεσαν έξω.

      • Αυτο ειναι ενα καλο νεο…που δειχνει οτι τουλαχιστον καποιες κρατικες δομες λειτουργουσαν σωστα. Διπλασιαζει βεβαια τις ευθυνες των πολιτικων που δεν τις ελαβαν υποψιν τους.

  2. προηγουμενες

  3. Είναι χαρακτηριστικό ότι η καθίζηση των γεννήσεων αρχίζει το 1981. Τη χρονιά ακριβώς που κανείς θα περίμενε ότι οι γεννήσεις θα έπρεπε να αυξηθούν σημαντικά, λόγω των κοινωνικών παροχών, της εμφάνισης του κοινωνικού κράτους κτλ.
    Αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικό δεδομένο και καταδεικνύει ότι η αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος δεν μπορεί να γίνει μόνο με οικονομικές παροχές αλλά έχει αξιακές προϋποθέσεις. Έτσι, θέματα όπως η ελληνοχριστιανική παιδεία, οι εκτρώσεις, η σεξουαλική συμπεριφορά των νέων, ακόμα και το προς τα που οι αξίες μιας κοινωνίας ωθούν την πλειοψηφία των γυναικών (π.χ πολλές σπουδές, καριέρα και γάμος μετά τα 35 ή γάμος στα 25 και οικογένεια) πρέπει να αντιμετωπιστούν χωρίς τα ιδεολογικά γυαλιά του παρελθόντος.

    • Το 70 ενας εργατης μπορουσε να συντηρησει οικογενια. Το 2000 (καλες εποχες) με δυσκολια συντηρουσε μονος του τον εαυτο του…
      Απο το 1981 αρχισαν να ανεβαινουν και τα κρυφα κοστοι. Τα λεφτα που χανει μια οικογενια για παραδηγμα στο να πληρωνει φροντιστηρια για την εισαγωγη στα πανεπιστημια. Επιπλεον τα χρηματα που χρειαζονται για να συντηρησεις εναν φοιτητητη. Σε αλλα κρατη, οπως η Σουηδια για παραδηγμα, δεν υπαρχουν φροντιστηρια, Επισης δινεται ειδικο δανειο (και στην Αγγλια νομιζω) στον φοιτητη για να σπουδασει το οποιο αποπληρωνει μετα σε πολλες δοσεις και ελαχιστο τοκο.
      Ειδικα μετα το 1991 μπηκαμε σε ενα μια εικονικη πραγματικοτητα πλουτου η οποια ομως δεν ηταν πραγματικη…τα κατωτερα στρωματα δινοπαθουσαν για να τα βγαλουν περα.

Leave a Comment

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*