Uncategorized, Πολιτισμός - Βιβλία - Ιστορία - Θεωρία, Ρήξη φ. 147

Η συμβολή του Αγαθάγγελου στον ξεσηκωμό των Ελλήνων

Ο κρίσιμος ρόλος των προφητειών στην ιστορία

του Νικόλαου Παππά από την Ρήξη (φ. 147) 

Πολλές προφητείες και θρύλοι έχουν κυκλοφορήσει στην ιστορία του χριστιανισμού και των θρησκειών γενικότερα. Άλλες φορές επιβεβαιώνονται και άλλες όχι. Ανεξαρτήτως, όμως, αποτελέσματος ένα είναι το σίγουρο: Έχουν κινήσει πολλές φορές την ιστορία και τους λαούς.
Τα υλικά μέσα είναι πάντοτε σημαντικά για έναν πόλεμο, όμως η πίστη είναι ένας διόλου αμελητέος παράγοντας για την επιτυχία του. Όταν ένας λαός πιστεύει ότι έχει τον Θεό μαζί του σε μια μάχη, θα τη δώσει πιο εύκολα, θα έχει πίστη στη νίκη, ακόμη κι αν ο αντίπαλος υπερτερεί σε στρατό και όπλα.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι σταυροφόροι, οι οποίοι, ξεκινώντας το 1096 την πρώτη σταυροφορία, πήγαν στην Ανατολή με το σύνθημα Deus Vult, δηλαδή «Ο Θεός το θέλει». Η πίστη ότι ο Θεός έχει προδιαγράψει τη νίκη των σταυροφόρων τους έδινε κίνητρο να δώσουν και τη ζωή τους στο πεδίο της μάχης. Με τον ίδιο τρόπο λειτουργούν και οι προφητείες στην ψυχολογία του πιστού.
Οι Έλληνες, αμέσως μετά την Άλωση του 1453, ξεκίνησαν να ονειρεύονται την ανάκτηση της Κωνσταντινουπόλεως και οι θρύλοι απέκτησαν βασικό ρόλο στη λαϊκή παράδοση. Ο μαρμαρωμένος βασιλιάς, ο ιερέας που δεν ολοκλήρωσε ακόμη τη λειτουργία στην Αγία Σοφία, η Κόκκινη Μηλιά και πολλοί άλλοι θρύλοι είναι μέρος μιας παράδοσης που δείχνει τον πόθο του ελληνισμού για επανάκτηση της Βασιλεύουσας και κάθε χρόνο, στις 29 Μαΐου, σε εκδηλώσεις μνήμης, όλοι τραγουδούν, «Πάλι με χρόνους με καιρούς πάλι δικά μας».
Όλοι αυτοί οι θρύλοι έδιναν δύναμη και στον τουρκοκρατούμενο ελληνισμό από το 1453 μέχρι και το 1821. Τον δικό της ρόλο σε αυτό έπαιξε και μια άγνωστη μορφή, η οποία δεν έχει αναφερθεί επαρκώς στα βιβλία ιστορίας. Ο λόγος για τον μοναχό Θεόκλητο Πολυειδή, ο οποίος έγραψε τον 18ο αιώνα ένα ιδιαίτερο προφητολογικό βιβλίο.
Ο Θεόκλητος γεννήθηκε το 1698 στην Αδριανούπολη και πέθανε το 1759 στη Λειψία. Σε μικρή ηλικία έγινε μοναχός στο Άγιο Όρος, όμως στη συνέχεια ταξίδεψε σε όλη την Ευρώπη, απεσταλμένος του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως, και ασχολήθηκε με θέματα των εκεί ελληνικών κοινοτήτων.
Ο Πολυειδής θα αφήσει το στίγμα του στην ελληνική ιστορία μεταφράζοντας τις προφητείες ενός ιερομονάχου από τη Ρόδο, του Αγαθάγγελου, ο οποίος έζησε την εποχή μετά την πρώτη άλωση της Κωνσταντινοπουπόλεως από τους σταυροφόρους. Ο Θεόκλητος μετέφρασε τις προφητείες και τις παρουσίασε με τρόπο ώστε να ταυτίζονται με τους Οθωμανούς κατακτητές.
Το βιβλίο αυτό γράφτηκε σε ύφος βιβλικό και στόχευε στο να δώσει δύναμη στον ελληνισμό για να αποτινάξει τον τουρκικό ζυγό. Τα γραπτά του αναφέρονταν στο μελλούμενο, στο θέλημα του Θεού για απελευθέρωση του ελληνικού έθνους, αλλά και των χριστιανικών λαών γενικότερα από τον μουσουλμανικό ζυγό, και έγιναν γρήγορα δημοφιλή μεταξύ των Ελλήνων. Ακόμη και ο Ρήγας Φεραίος ήταν μεταξύ αυτών που διέδιδαν τις προφητείες του και υπήρξε ο πρώτος που τις εξέδωσε.
Επιπλέον, ο Ιωάννης Φιλήμων, στο Δοκίμιον περί Φιλικής Εταιρείας, θα αναφέρει ότι οι Έλληνες διάβαζαν κρυφά και με κατάνυξη τον Αγαθάγγελο και τον χαρακτήριζε «κώδιξ τις θείος, αναγγέλων βεβαίαν την από τους Τούρκους σωτηρίαν της Ελλάδος». Τέλος, η εφημερίδα Εστία θα αναφέρει, ότι «μέσα από τας σελίδας του οι δούλοι ήντλησαν τας αρχικάς ελπίδας, που έπειτα μαγευμένοι ηκούσαμεν όλοι να τας ψάλλη η λύρα του Βελεστινλή».
Ο Αγαθάγγελος θα είναι και από τους πρώτους που θα συνδέσουν την ελευθερία των Ελλήνων με τον ρωσικό παράγοντα, αναφερόμενος στο «ξανθό γένος». Τις προφητείες αυτές τις προώθησαν και τις εκμεταλλεύθηκαν όσο μπορούσαν οι Ρώσοι, ώστε να δημιουργήσουν μια θετική προς αυτούς άποψη στους Έλληνες. Από τότε, δεκάδες προφητείες συνδέουν την απελευθέρωση της Πόλης με τη Ρωσία. Δεν είναι τυχαίο το ότι οι Έλληνες πήραν μαζικά μέρος στα ορλωφικά στο πλευρό των Ρώσων, ούτε ότι η Επανάσταση του 1821 ξεκίνησε με την πίστη ότι ο τότε τσάρος, Αλέξανδρος ο Α΄, θα βοηθούσε στον ξεσηκωμό.
Τέτοια ήταν η απήχηση των προφητειών του Αγαθάγγελου, που ένας ειδικός μελετητής, ο Δαμιανός Δόικος, θα γράψει στο βιβλίο του, Ο Αγαθάγγελος ως προφητικόν αποκαλυπτικόν έργον και το μήνυμά του ότι οι προφητείες του ζέσταιναν τις καρδιές των Ελλήνων, όχι μόνο κατά την Επανάσταση του 1821, αλλά και μετά την απελευθέρωση. Μάλιστα αναφέρει ότι κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, στις τάξεις του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ, μετά τη μάχη του Στάλινγκραντ, υπήρχε διάχυτη η ελπίδα ότι το «ξανθό γένος» θα απελευθερώσει την Ελλάδα.
Οι προφητείες του Αγαθάγγελου σε μια πολύ δύσκολη εποχή για τον ελληνισμό έπαιξαν σημαντικό ρόλο και έδωσαν μεγάλη δύναμη στον λαό να πιστέψει ότι είχε έρθει η ώρα της ελευθερίας. Ανεξαρτήτως του εάν επιβεβαιώθηκαν ή όχι ακόμη, ο Αγαθάγγελος του Θεόκλητου Πολυειδή παραμένει επίκαιρος μετά από τρεις ολόκληρους αιώνες και κατά καιρούς διάφορα άρθρα βγαίνουν αναφορικά με τα όσα θεωρείται ότι έχει γράψει…

One Comment

  1. Οι λαϊκοί θρύλοι και μύθοι έχουν αποδεικτική αξία όσο το «έργο» εκατό «αποδομητών» ακαδημαϊκών γιατί συμπυκνώνουν με εύληπτο και παραστατικό τρόπο τις αξίες, αρχές και σύμβολα που κινούν το λαϊκό φαντασιακό και κωδικοποιούν τις παραμέτρους που οι λαοί ΕΠΙΛΕΓΟΥΝ ως ενοποιητικά στοιχεία της εθνικής τους κοινότητας.

    Μύθοι και θρύλοι γενιούνται χιλιάδες μέσα στους αιώνες, όμως λίγοι κατορθώνουν να εκφράσουν αυθεντικά τη λαϊκή συνείδηση και να επιβιώσουν μέσα στο χρόνο – η πλειοψηφία τους σβήνει σχεδόν όσο γρήγορα γεννήθηκαν. Έτσι, το γεγονός ότι κάποιες αφηγήσεις ενός μοναχού από τη Ρόδο, μεταφράζονται στις αρχές του 18ου αιώνα και μετά υιοθετούνται μαζικά από τον σκλαβωμένο λαό – χωρίς κάποια «επίσημη» διαμεσολάβηση – αποδεικνύει ότι ΕΠΙΛΕΧΘΗΚΕ επειδή έξέφραζε τη λαϊκή συνείδηση: το βίωμα μιας άδικης, σκληρής και αιματοβαμμένης αλλόφυλης τυραννίας και την ελπίδα της εθνικής απελευθέρωσης. Αν αυτό δεν αποτελεί απόδειξη εθνικής συνέχειας, δεν ξέρω τότε τι …

    Πάντως, δεν είναι ελληνικό προνόμιο η επίθεση εναντίον των ιστορικών μύθων (δεν αποτελεί οξύμωρο – ο μύθος, ως ανθρώπινο πολιτισμικό προϊόν, έχει αξία ιστορικής απόδειξης). Διάβαζα στο βιβλίο του Αμερικάνου J. Steinberg «Why Switzerland?» ότι κάτι αντίστοιχο γίνεται και στην Ελβετία με τους «μύθους» του Γουλιέλμου Τέλλου και και της ιδρυτικής συνάντησης της ελβετικής συμμαχίας, με τους αντιπροσώπους 3 καντονιών στο αλπικό λιβάδι Rutli.

    Ο Steinberg κατακεραυνώνει τους αποδομητές επισημαίνοντας ότι η ιστορία του Γ. Τέλλου επιλέχθηκε ως σύμβολο της «ελβετικότητας» των πραγμάτων και του τρόπου που οι ίδιοι οι Ελβετοί αντιλαμβάνονταν την ιστορία τους: του σκληροτράχηλου βουνίσιου που αψηφά τους Αψβούργους (παραδοσιακούς εχθρούς της Ελβετίας). Γιατί αυτή είναι η ουσία της ελβετικής ιστορίας, μιας περιοχής που δεν γνώρισε φεουδαρχία αλλά ελεύθεροι πολίτες-οπλίτες έφτιαξαν ανεξάρτητες πολιτικές οντότητες (κοινότητες και καντόνια) που μέσω λαϊκών, ανοιχτών συνελεύσεων συμμάχησαν οικειοθελώς προκειμένου, μεταξύ άλλων, να κρατήσουν έξω τους Αψβούργους. Ίσως μάλιστα να ήταν άδικο για τους εκατοντάδες χιλιάδες ανώνυμους οπλίτες που πολέμησαν και σκοτώθηκαν μέσα στους αιώνες εάν μόνο ένας απομονώνονταν από την Ιστορία – ο Γ. Τέλλος ως φανταστικό πρόσωπο μπορεί να προσωποποιήσει κάθε ανώνυμο Ελβετό πολίτη.

    Και συνεχίζει ο συγγραφέας:
    «Το ζήτημα δεν είναι η αυθεντικότητα της ιστορίας αυτής. Η ιστορία του Γ. Τέλλου δεν είναι ψεύτικη, ακόμη κι αν ποτέ δεν υπήρξε πραγματικά κάποιος με αυτό το όνομα που πέτυχε με τη βαλίστρα ένα μήλο στο κεφάλι του γιού του. Η «αλήθεια» του είναι η αλήθεια μιας κοινοτικής παράδοσης μέσω της οποίας οι Ελβετοί όρισαν επακριβώς τις κοινές τους αξίες. (…) Το αίσθημα ανεξαρτησίας των Ελβετών ταυτίστηκε με τον Γ. Τέλλο και ο αχνός συμβολισμός του επιβιώνει μέχρι σήμερα. Έτσι, οι αναθεωρητές ιστορικοί που τον αφαίρεσαν από τα ιστορικά βιβλία τους, στην πραγματικότητα επιτίθονταν στην αίσθηση της ιστορικής ταυτότητας των Ελβετών. Διαλύουν τους δεσμούς που έφερναν τους διαφορετικούς ελβετικούς κόσμους κοντά.»

Leave a Comment

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*