Αρχική » Ο αντιιμπεριαλισμός του ιμπεριαλισμού

Ο αντιιμπεριαλισμός του ιμπεριαλισμού

από Γιάννης Ταχόπουλος

Για το τουρκικό σχολικό εγχειρίδιο Ιστορίας της Γ΄ Λυκείου

Του Γιάννη Ταχόπουλου

Σε άρθρο του που δημοσιεύτηκε στο ΕΛΙΑΜΕΠ, o Νίκολας Ντάνφορθ παρουσιάζει το τουρκικό σχολικό εγχειρίδιο (Γ΄ Λυκείου) Σύγχρονη Τουρκική και Παγκόσμια Ιστορία. Το βιβλίο έχει ως αντικείμενο την ιστορία του 20ού αλλά κι εκείνη των αρχών του 21ου αιώνα. Ένα από τα σημαντικά χαρακτηριστικά του, σύμφωνα με τον Ντάνφορθ, είναι ότι παρουσιάζει τον 20ό αιώνα ως εποχή κατά την οποία γίνεται προσπάθεια για την ανάδυση μιας πραγματικά ανεξάρτητης Τουρκίας, μέσα σ’ ένα πλαίσιο διακρατικών και ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών για την παγκόσμια κυριαρχία.
Όπως σημειώνει ο N.Ντ., στο κέντρο της αφήγησης του σχολικού βιβλίου βρίσκεται ο αγώνας για την παγκόσμια ηγεμονία – στρατιωτική, οικονομική, καλλιτεχνική κ.λπ. Ο ιμπεριαλισμός θεωρείται από τους Τούρκους συγγραφείς ως ένα βασικό φαινόμενο, μαζί με την αδικία που προκαλεί. Αντίστοιχα, η ευρωπαϊκή και σοβιετική διείσδυση στη Μ. Ανατολή και την Κ. Ασία -μετά το τέλος του Α΄ Π.Π. -τονίζονται σε συνδυασμό με την αντίστοιχη «αντίσταση» των Τούρκων στον Καύκασο και την Κεντρική Ασία.
Με άλλα λόγια, η Τουρκία-Οθωμανική Αυτοκρατορία προβάλλεται ως παράγοντας αντίστασης στον ιμπεριαλισμό. Σύμφωνα με τον Ντάνφορθ, άλλα μη δυτικά παραδείγματα, όπως η Ιαπωνία, επαινούνται από το βιβλίο ως περιπτώσεις επιτυχούς εκσυγχρονισμού, σε αντίθεση με την ανεπιτυχή αντίστοιχη προσπάθεια των Οθωμανών. Κατά το βιβλίο, η ίδια «αδικία» των συνθηκών του Α΄ Παγκοσμίου οδήγησε στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Η αντιδυτική-«αντιιμπεριαλιστική» οπτική του βιβλίου φαίνεται και σε άλλες περιπτώσεις, όπως στην αντιμετώπιση του Ολοκαυτώματος: Αυτό απλώς είναι ένα από τα παραδείγματα της δυτικής βαρβαρότητας, όπως και η εκτόπιση των Τατάρων της Κριμαίας ή η χρήση της ατομικής βόμβας, και δεν νοείται ως ένα τερατώδες, πρωτοφανές έγκλημα, σημειώνει ο Ντάνφορθ. Παρόμοιες δυτικές «αδικίες» ήταν η ίδρυση του κράτους του Ισραήλ, επειδή η Οθωμανική Αυτοκρατορία ηττήθηκε. Επιδέξια, θα προσθέταμε, η χρήση του αντιιμπεριαλιστικού αντιδυτικισμού γίνεται για να προβληθούν οι αδικημένοι μη Δυτικοί, μεταξύ αυτών φυσικά και η Τουρκία/Οθωμανική Αυτοκρατορία. Όπως παρατηρεί ο αρθρογράφος, ο ίδιος ο Ατατούρκ παρουσιάζεται ως αντιιμπεριαλιστής που ενέπνευσε άλλους μη δυτικούς λαούς και ειδικά τους μουσουλμανικούς, από την Αφρική μέχρι την Άπω Ανατολή. Ακόμη και το ΔΝΤ παρουσιάζεται σε παρόμοιο πλαίσιο. Τέτοιες νεοθωμανικές χρήσεις των πλέον «αντιστασιακών» ιδεών δείχνουν πόσο αφελής είναι -από τη σκοπιά της ιστορίας των ιδεών- η αναγωγή μιας οπτικής και μιας, γενικά ορθής, ιδέας, σε απόλυτο κριτήριο δράσης και σκέψης.
Έμφαση δίνεται και στον διαχρονικό αγώνα της Τουρκίας προκειμένου ν’ αποκτήσει την τεχνολογική, οικονομική και πολιτική ανεξαρτησία της από τη Δύση. Σε άλλες σελίδες του βιβλίου, ο ανταγωνισμός μεταξύ των τουρκικών κομμάτων στον αντιαμερικανισμό, παρ’ όλο που έχει λειτουργήσει διχαστικά, ερμηνεύεται ως παράγοντας ενοποίησης της Τουρκίας. Ο αντιδυτικισμός, λόγω της προσήλωσής του στην τουρκική ανεξαρτησία, φτάνει έως και το εγκώμιο των πρωθυπουργών που διατήρησαν την ουδετερότητα της Τουρκίας κατά τον Β΄ Παγκόσμιο. Μεταπολεμικά, ακόμη και τα πραξικοπήματα (π.χ. 1960) γίνονται κατανοητά ως απόπειρα των ΗΠΑ να εμποδίσουν την πραγματική ανεξαρτητοποίηση της Τουρκίας, την εκβιομηχάνισή της, τη δημιουργία τουρκικών αεροσκαφών κ.λπ.
Στο ίδιο σχολικό εγχειρίδιο, ακόμη και οι Τούρκοι που επηρεάστηκαν από τον Μάη του ’68 αντιμετωπίζονται λίγο-πολύ ως αντιιμπεριαλιστές μαχόμενοι για την τουρκική ανεξαρτησία. Κι αν κάποιοι διαδηλωτές εξετράπησαν -όπως συνέβη στο Πάρκο Γκεζί, το 2013- αυτό αποδίδεται σε ξένους πράκτορες που ανακατεύτηκαν στις διαδηλώσεις και όχι στις καλές προθέσεις της πλειονότητας των διαδηλωτών, επισημαίνει ο Ντάνφορθ. Εδώ, η ενοποιητική-εθνικιστική χρήση κάθε πολιτικής ιδεολογίας είναι σχεδόν αφοπλιστική. Μάλιστα (όπως σημειώνει ο αρθρογράφος), αντίθετα από ό,τι θα αναμενόταν, το σχολικό βιβλίο δεν έχει την ισλαμιστική οπτική.
Όσον αφορά πιο πρόσφατα γεγονότα στον 21ο αι., όπως η προσφυγική κρίση στη Συρία, η Δύση κατηγορείται από τους συγγραφείς του βιβλίου ότι έβαλε τα συμφέροντά της πάνω από τις πανανθρώπινες (και δυτικές) αξίες, σε αντίθεση με τη φιλάνθρωπη Τουρκία, η οποία ξόδεψε δισεκατομμύρια δολάρια για να βοηθήσει τους πρόσφυγες. Φυσικά, με αυτόν τον τρόπο αποσιωπάται από τις νεότερες γενιές Τούρκων ο οικονομικός εκβιασμός της Τουρκίας έναντι της Ε.Ε. αλλά και της Ελλάδας, καθώς και οι τουρκικές απειλές, ότι θα διοχετευθούν στη Δύση εκατομμύρια πρόσφυγες. Την ίδια στιγμή, βέβαια (όπως ο N.Ντ. παρατηρεί), η Τουρκία υπερηφανεύεται για τις στρατιωτικές βάσεις της σε ξένες χώρες, ως δείγμα επιστροφής της στην «οθωμανική της επικράτεια».
Κατά τον Ντάνφορθ, ο συνδυασμός της κριτικής στον δυτικό ιμπεριαλισμό με τη διακήρυξη στόχων για διεθνή ισχύ δείχνει ότι η Τουρκία έχει καταλάβει καλά τον τρόπο με τον οποίο μια επίδοξη παγκόσμια δύναμη πρέπει να κινείται στη διεθνή πολιτική. Και πράγματι, οι κινήσεις της, σημειώνει ο αρθρογράφος, μοιάζουν ώρες-ώρες με την καταγγελτική προς τον ευρωπαϊκό ιμπεριαλισμό πολιτική των ΗΠΑ, προτού αυτές επιτύχουν την παγκόσμια ηγεμονία μετά τον Β΄ Π.Π.
Όπως λέει κάπου ο Π. Κονδύλης, οι ιδέες είναι η παρηγοριά των αδύναμων και η πρόφαση των ισχυρών. Η Τουρκία, νιώθοντας ισχυρή, αρχίζει να υιοθετεί τους τρόπους μιας Μεγάλης Δύναμης και να κάνει αντίστοιχους ιδεολογικούς ελιγμούς. Άλλοτε με τη νοσταλγία της οθωμανικής ισχύος και την καταγγελία της ιστορικής «αδικίας» που συνιστά η κατάλυσή της, και άλλοτε παίρνοντας την αγγελική μορφή της φωνής των καταπιεσμένων (ειδικά μουσουλμάνων) εκτός Δύσης από τη Δύση.
Όπως ήταν αναμενόμενο, στο εν λόγω τουρκικό σχολικό εγχειρίδιο επαναλαμβάνονται οι γνωστές θέσεις για τα ελληνοτουρκικά, όπως π.χ. για την Κύπρο (σ. 193 και εξής). Η ΕΟΚΑ χαρακτηρίζεται «τρομοκρατική» και δεν γίνεται καμία αναφορά στο συντριπτικό ποσοστό της ελληνικής πλειοψηφίας στο νησί (82%), δηλαδή στο ζήτημα της αυτοδιάθεσης. αναφέρεται απλώς ότι η Ελλάδα και η Τουρκία θέλησαν καθεμιά τους ν’ αποκτήσουν το νησί, τελείως ανεξάρτητα από τη θέληση του κυπριακού λαού.

ΣΧΕΤΙΚΑ

1 ΣΧΟΛΙΟ

Φάνης Βοορεινάκης 4 Ιουλίου 2022 - 21:33

Πολύ ενδιαφέρουσα η φωτογραφία του άρθρου σας. Δεν διευκρινίζετε από ποιά εκδήλωση προέρχεται, μεγαλοιδεατική των Τουρκων υποθέτω. Ο σιδερόπλεκτος γενειαφόρος δίπλα στον Ερτογών είναι ο ….Saladin, από την ταινία “το βασίλειο των ουρανών’. Ομως ο Saladin ο οποίος υποσχέθηκε και την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης, αφού πρώτα κατέλαβε την Ιερουσαλήμ, είναι Κούρδος, που αν ζούσε σήμερα θα ήταν άσπονδος εχθρός των ανύπαρκτων τότε Οθωμανών Τούρκων….Πράγματι ο επιτήδειος ουδέτερος είναι άφθαστος στο να δημιουργεί τους συνειρμούς που τον συμφέρουν….Εμείς να τα βλέπουμε!

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

ΑΦΗΣΤΕ ΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ