Απόσπασμα (σσ. 43-54) από το βιβλίο του Ίσραηλ Σαχάκ*, Εβραϊκή Ιστορία – Εβραϊκή Θρησκεία, το βάρος τριών χιλιάδων χρόνων (Εναλλακτικές Εκδόσεις).
Μια κλειστή ουτοπία;
Γράφω εδώ αυτά που θεωρώ αληθινά, διότι οι ιστορίες των Ελλήνων είναι άφθονες και κατά τη γνώμη μου γελοίες
ΕΚΑΤΑΙΟΣ Ο ΜΙΛΗΣΙΟΣ,
σε αναφορά του Ηροδότου
Amicus Plato sed magis amica veritas[1]
Παραδοσιακή παράφραση ενός
εδαφίου από τα ΗΘΙΚΑ ΝΙΚΟΜΑΧΕΙΑ
Σε ένα ελεύθερο κράτος, ο καθένας μπορεί
να σκέφτεται ό,τι θέλει και να λέει ό,τι σκέφτεται
ΣΠΙΝΟΖΑ
Αυτό το βιβλίο, αν και είναι γραμμένο στα αγγλικά και απευθύνεται σε ανθρώπους που ζουν εκτός του κράτους του Ισραήλ, είναι κατά κάποιον τρόπο μια συνέχεια των πολιτικών δραστηριοτήτων μου ως Ισραηλινού Εβραίου. Δραστηριότητες που ξεκινούν το 1965-66, με μια διαμαρτυρία που προκάλεσε τότε ένα μεγάλο σκάνδαλο. Ένα Σάββατο, υπήρξα αυτόπτης μάρτυρας της συμπεριφοράς ενός υπερορθόδοξου Εβραίου στην Ιερουσαλήμ: αυτός δεν επέτρεψε να χρησιμοποιηθεί το τηλέφωνό του προκειμένου να κληθεί το ασθενοφόρο για έναν μη Εβραίο, που έπαθε έμφραγμα, στη γειτονιά του. Αντί να δημοσιοποιήσω απλώς το περιστατικό στον Τύπο, ζήτησα να γίνει μια συνάντηση με μέλη του ραβινικού δικαστηρίου της Ιερουσαλήμ, το οποίο διορίζεται από το κράτος του Ισραήλ. Τους ρώτησα εάν μια τέτοια συμπεριφορά ήταν σύμφωνη με τη δική τους ερμηνεία για την εβραϊκή θρησκεία. Απάντησαν ότι ο εν λόγω Εβραίος είχε συμπεριφερθεί με σύνεση και ευσέβεια, και, για να υποστηρίξουν την δήλωσή τους, με παρέπεμψαν στο απόσπασμα μιας έγκυρης σύνοψης των ταλμουδικών νόμων γραμμένη τον 20ό αιώνα. Ανέφερα το περιστατικό στην μεγαλύτερη εβραϊκή καθημερινή εφημερίδα, τη Χααρέτ’ζ, και η δημοσίευση της ιστορίας προκάλεσε σκάνδαλο στα μέσα μαζικής ενημέρωσης.
Η επίδραση του σκανδάλου υπήρξε μάλλον αρνητική για μένα. Ούτε οι ισραηλινές ραβινικές αρχές, ούτε οι ραβινικές αρχές της διασποράς ανακάλεσαν ποτέ την απόφασή τους, δηλαδή ότι ένας Εβραίος δεν πρέπει να παραβιάσει το Σάββατο για να σώσει τη ζωή ενός γκόυ[2]. Διανθίζοντας την απόφανσή τους με πολλές ψευδευλαβείς ανοησίες, ισχυρίζονταν ότι, αν το αποτέλεσμα μιας τέτοιας πράξης θέτει Εβραίους σε κίνδυνο, τότε επιτρέπεται, για χάρη τους, η παραβίαση του Σαββάτου. Άρχισα έτσι να μελετώ τους ταλμουδικούς νόμους που διέπουν τις σχέσεις μεταξύ Εβραίων και μη Εβραίων, εμβαθύνοντας στις γνώσεις που είχα αποκτήσει στη νεότητά μου. Έγινε προφανές, λοιπόν, ότι ούτε ο σιωνισμός, στη φαινομενικά μη θρησκευτική του πτέρυγα, ούτε οι ισραηλινές πολιτικές, από τις απαρχές του κράτους του Ισραήλ, ούτε καν η πολιτική των Εβραίων υποστηρικτών του Ισραήλ, που ζουν στη διασπορά, μπορούσαν να γίνουν κατανοητές αν δεν λάμβανε κανείς υπόψη του τη βαθύτερη επιρροή αυτών των νόμων και την κοσμοθεωρία που συγκροτούν και εκφράζουν. Η πραγματική πολιτική του Ισραήλ, μετά τον Πόλεμο των Έξι Ημερών, και ιδιαίτερα το καθεστώς του απαρτχάιντ που επιβλήθηκε στα Κατεχόμενα, όπως και η στάση της πλειονότητας των Εβραίων –ακόμα και στο θεωρητικό επίπεδο– απέναντι στο θέμα των δικαιωμάτων των Παλαιστινίων, εδραίωσαν αυτή την πεποίθησή μου.
Με αυτή τη διαπίστωση, δεν επιχειρώ να αποσιωπήσω τις πολιτικές ή στρατηγικές εκτιμήσεις που ενδέχεται επίσης να επηρέασαν τους ηγέτες του Ισραήλ. Απλώς, λέω ότι μια συγκεκριμένη πολιτική, που εφαρμόζεται στην πράξη, συνιστά πάντα μια αλληλεπίδραση ρεαλιστικών υπολογισμών (άσχετα αν εγώ τις κρίνω ορθές ή λανθασμένες, ηθικές ή ανήθικες), από τη μια, και ιδεολογικών επιρροών από την άλλη. Οι τελευταίες, μάλιστα, ασκούν τόσο μεγαλύτερη επίδραση όσο λιγότερο συζητούνται και όσο λιγότερο «έρχονται στην επιφάνεια». Κάθε μορφή ρατσισμού, διακρίσεων και ξενοφοβίας γίνεται πιο ισχυρή και έχει περισσότερη επιρροή πολιτικά όταν θεωρείται δεδομένη από την κοινωνία που την εκτρέφει· πολύ περισσότερο, όταν η συζήτηση γύρω απ’ αυτό το θέμα απαγορεύεται, επίσημα ή ανεπίσημα. Κατά συνέπεια, ο ρατσισμός, οι διακρίσεις και η, βάσει θρησκευτικών προκαταλήψεων, ξενοφοβία, που κυριαρχούν στους Εβραίους και στρέφονται εναντίον των μη Εβραίων, προσομοιάζουν στον αντισημιτισμό και τα θρησκευτικά κίνητρά του. Εν τούτοις, ενώ σήμερα ο αντισημιτισμός συζητείται, η ύπαρξη του εβραϊκού ρατσισμού και της ξενοφοβίας αγνοείται, όχι τόσο στο εσωτερικό του Ισραήλ όσο στο εξωτερικό.
Ορίζοντας το «εβραϊκό κράτος»
Κατ’ αρχάς, πρέπει να αναφερθούμε εκτενώς στις επικρατούσες εβραϊκές αντιλήψεις απέναντι στους γκογίμ, διότι, χωρίς αυτό, ακόμα και η έννοια του Ισραήλ ως «εβραϊκού κράτους», όπως επισήμως αυτoορίζεται, δεν μπορεί να γίνει κατανοητή. Η ευρέως διαδεδομένη και λανθασμένη αντίληψη ότι το Ισραήλ –ακόμα και αν δεν ληφθεί υπόψη το καθεστώς που έχει επιβάλει στα Κατεχόμενα– είναι μια πραγματική δημοκρατία προκύπτει από την παραθεώρηση της σημασίας που έχει ο όρος «εβραϊκό κράτος» για τους γκογίμ. Κατά τη γνώμη μου, το Ισραήλ, ως εβραϊκό κράτος, αποτελεί κίνδυνο τόσο για το ίδιο και τους κατοίκους του, όσο και για τους Εβραίους συνολικά, καθώς και για όλους τους υπόλοιπους λαούς και κράτη της Μέσης Ανατολής, και όχι μόνο. Ταυτοχρόνως, θεωρώ εξίσου επικίνδυνα άλλα κράτη ή οντότητες της Μέσης Ανατολής που αυτοπροσδιορίζονται ως «αραβικά» ή «μουσουλμανικά», με τον ίδιο τρόπο που το Ισραήλ αυτοπροσδιορίζεται ως «εβραϊκό». Ενώ όμως αυτός ο κίνδυνος συζητείται ευρύτατα, δεν γίνεται λόγος για εκείνον που είναι συνυφασμένος με τον εβραϊκό χαρακτήρα του Κράτους του Ισραήλ.
Η αρχή ότι το Ισραήλ είναι ένα «εβραϊκό κράτος» υπήρξε αποφασιστικής σημασίας για τους Ισραηλινούς πολιτικούς, ήδη από την ίδρυσή του· και με αυτή την αρχή διαποτίστηκε παντοιοτρόπως ο εβραϊκός πληθυσμός. Όταν, στις αρχές της δεκαετίας του ’80, μια πολύ μικρή μειοψηφία Ισραηλινών Εβραίων αντιτάχθηκε σ’ αυτήν την αντίληψη, η Κνεσσέτ[3] ψήφισε, το 1985, με συντριπτική πλειοψηφία, έναν Συνταγματικό Νόμο (δηλαδή, έναν νόμο που κατισχύει έναντι των διατάξεων άλλων νόμων και δεν μπορεί να ακυρωθεί παρά μόνο με ειδική διαδικασία) σύμφωνα με τον οποίο, οποιοδήποτε κόμμα έχει ένα πρόγραμμα δεδηλωμένα αντίθετο προς την έννοια του «εβραϊκού κράτους», ή επιδιώκει να την αμφισβητήσει με δημοκρατικά μέσα, δεν έχει το δικαίωμα να μετέχει στις βουλευτικές εκλογές. Προσωπικά, αντιτίθεμαι σθεναρά σ’ αυτή τη συνταγματική διάταξη, γεγονός που έχει ως συνέπεια, στο κράτος που βρίσκομαι, να μην μπορώ ν’ ανήκω σε ένα κόμμα με τις αρχές του οποίου θα μπορούσα να συμφωνήσω, και στο οποίο να επιτρέπεται να συμμετέχει στις εκλογές. Ακόμα και αυτό το παράδειγμα δείχνει ότι το κράτος του Ισραήλ δεν είναι δημοκρατικό, διότι επιβάλλει μια ιουδαϊκή ιδεολογία που στρέφεται εναντίον όλων των μη Εβραίων, καθώς και όσων Εβραίων αντιτάσσονται σ’ αυτήν. Επιπλέον, αυτή η κυρίαρχη ιδεολογία συνιστά έναν κίνδυνο που δεν περιορίζεται στο εσωτερικό, αλλά επηρεάζει εξίσου και την εξωτερική πολιτική του Ισραήλ· έναν κίνδυνο που θα εξακολουθήσει να μεγαλώνει όσο θα ενισχύονται οι δύο παράμετροι που βρίσκονται υπό εξέλιξη σήμερα: η ενδυνάμωση του εβραϊκού χαρακτήρα του Ισραήλ και η επιβεβαίωση της ισχύος του, ιδιαίτερα όσον αφορά στο πυρηνικό οπλοστάσιο. Ένας άλλος δυσοίωνος παράγοντας είναι ότι, παράλληλα, ενισχύεται η ισραηλινή επιρροή στο πολιτικό κατεστημένο των ΗΠΑ. Ως εκ τούτου, μία ακριβής πληροφόρηση όσον αφορά τον ιουδαϊσμό, και ειδικά τη μεταχείριση των μη Εβραίων από το Ισραήλ, καθίσταται σήμερα όχι απλώς σημαντική αλλά ζωτικής σημασίας, από πολιτική άποψη.
Ας αρχίσω με τον επίσημο ισραηλινό ορισμό του όρου «εβραϊκός», που αποκαλύπτει την πολύ σημαντική διαφορά μεταξύ του Ισραήλ, ως «εβραϊκού κράτους», και της πλειοψηφίας των άλλων κρατών. Σύμφωνα με αυτή την επίσημη ονομασία του, το Ισραήλ «ανήκει» στα άτομα που ορίζονται από τις ισραηλινές αρχές ως «Εβραίοι», και μόνο σ’ αυτά, ασχέτως του τόπου διαμονής τους. Από την άλλη μεριά, το Ισραήλ δεν «ανήκει» στους γκογίμ πολίτες του, των οποίων η θέση θεωρείται υποδεέστερη ακόμα και επισήμως. Αυτό σημαίνει στην πράξη ότι, αν μέλη μιας περουβιανής φυλής προσηλυτισθούν στον ιουδαϊσμό και, κατά συνέπεια, γίνουν Εβραίοι, αποκτούν αμέσως την ιδιότητα του Ισραηλινού πολίτη και μπορούν να συμμετάσχουν στην εκμετάλλευση του 70% περίπου της γης της Δυτικής Όχθης (και του 92% των εδαφών του καθ’ εαυτό Ισραήλ), που επισήμως διατίθεται για αποκλειστική χρήση των Εβραίων. Αντίθετα, απαγορεύεται σε όλους τους γκογίμ (και όχι μόνο τους Παλαιστινίους) να εκμεταλλεύονται αυτή τη γη. (Η απαγόρευση ισχύει ακόμη και για τους Ισραηλινούς Άραβες, που υπηρέτησαν ως υψηλόβαθμοι στον ισραηλινό στρατό). Η περίπτωση των Περουβιανών που προσηλυτίσθηκαν στον ιουδαϊσμό συνέβη πραγματικά πριν από μερικά χρόνια. Οι νεόκοποι Εβραίοι εγκαταστάθηκαν στη Δυτική Όχθη, κοντά στη Ναμπλούς, σε γη από την οποία οι γκογίμ έχουν αποκλειστεί. Όλες οι ισραηλινές κυβερνήσεις αναλαμβάνουν τεράστια πολιτικά ρίσκα, συμπεριλαμβανομένου και του πολέμου, ώστε αυτοί οι εποικισμοί, που αποτελούνται αποκλειστικά από άτομα που ορίζονται ως «Εβραίοι» (και όχι ως «Ισραηλινοί», όπως ψευδώς ισχυρίζονται τα περισσότερα μέσα ενημέρωσης), να εξαρτώνται αποκλειστικά από «εβραϊκές» αρχές.
Υποψιάζομαι ότι οι Εβραίοι των ΗΠΑ ή της Μεγάλης Βρετανίας θα το θεωρούσαν αντισημιτικό αν οι Χριστιανοί πρότειναν να γίνουν οι ΗΠΑ ή το Ηνωμένο Βασίλειο «χριστιανικό κράτος», που θα ανήκε μόνο σε πολίτες που επισήμως θα ορίζονταν ως «Χριστιανοί». Οι συνέπειες ενός τέτοιου δόγματος θα ήταν ότι οι Εβραίοι, που θα προσηλυτίζονταν στον Χριστιανισμό, θα γίνονταν ισότιμοι πολίτες, ακριβώς εξ αιτίας αυτού. Πρέπει να υπενθυμίσουμε πως οι Εβραίοι γνωρίζουν πολύ καλά, μέσα από τη δική τους ιστορία, τα οφέλη του προσηλυτισμού, καθώς αυτός ήταν ο μόνος τρόπος για να παύσουν αυτομάτως οι διακρίσεις που επέβαλλαν τα χριστιανικά και τα ισλαμικά κράτη εναντίον όλων εκείνων που δεν ανήκαν στη θρησκεία του κράτους, συμπεριλαμβανομένων και των Εβραίων. Έτσι, και οι διακρίσεις, που επιβάλλει το κράτος του Ισραήλ εναντίον ενός γκόυ, θα λάβουν τέλος από τη στιγμή που αυτός θα ασπασθεί τον ιουδαϊσμό. Τούτο απλώς αποδεικνύει ότι το ίδιο είδος αποκλειστικότητας που η πλειονότητα των Εβραίων της διασποράς θεωρεί αντισημιτισμό, από την πλειονότητα των Εβραίων θεωρείται σύμφωνο με την εβραϊκότητα. Το να αντιτάσσεται κανείς τόσο στον αντισημιτισμό όσο και στον εβραϊκό σωβινισμό θεωρείται από τους Εβραίους, σε ευρεία κλίμακα, ως «μίσος ενάντια στον ίδιο σου τον εαυτό», μια κατά τη γνώμη μου ανόητη αντίληψη.
Έτσι, η σημασία του όρου «εβραϊκός» και των συγγενικών όρων, συμπεριλαμβανομένου και του όρου «ιουδαϊσμός», γίνεται τόσο σημαντική, στο πλαίσιο της ισραηλινής πολιτικής, όσο η σημασία του όρου «ισλαμικός», όταν χρησιμοποιείται επισήμως από το Ιράν, ή του όρου «κομμουνιστικός», όταν χρησιμοποιείτο επισήμως από την ΕΣΣΔ. Παρόλα αυτά, η σημασία του όρου «εβραϊκός», όπως χρησιμοποιείται γενικά, δεν είναι σαφής, είτε στα εβραϊκά είτε όταν μεταφράζεται σε άλλες γλώσσες, και, ως εκ τούτου, θα έπρεπε να του δοθεί ένας επίσημος ορισμός.
[1] «Φίλος ο Πλάτων, αλλά μεγαλύτερος φίλος η αλήθεια».
[2] Η εβραϊκή λέξη για τον μη-Εβραίο. Πληθυντικός, γκογίμ
[3] Το Κοινοβούλιο του Ισραήλ (σ.τ.ε.).
*Λίγα λόγια για τον Ισραήλ Σαχάκ
28 Απριλίου 1933: Γεννήθηκε στην πρωτεύουσα της Πολωνίας, Βαρσοβία.
Τέλη του 1939 – Απρίλιος του 1943: Έζησε στο Γκέτο της Βαρσοβίας.
Απρίλιος του 1943 έως το τέλος Ιουνίου 1943: Στρατόπεδο συγκέντρωσης του Πονιάτοβο (στην Πολωνία) και κρησφύγετο στη Βαρσοβία.
Ιουνίος 1943 – Απρίλιος 1945: Στρατόπεδο συγκέντρωσης του Μπέργκεν-Μπέλσεν (στη Γερμανία).
8/9/1945: Φτάνει στην Παλαιστίνη.
1945-1947: Σχολείο Κεφάρ Χανο’αρ Χαντάτι (κοντά στην Χάιφα).
1947-1951: Λύκειο Χερντζλίγια, στο Τελ-Αβίβ.
1951-1953: Υπηρετεί τη στρατιωτική του θητεία στον ισραηλινό Στρατό.
1953-1961: Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ. Τελειώνει τις σπουδές του με διδακτορικό στην Οργανική Χημεία.
1961-1963: Συνεχίζει μεταδιδακτορικές σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ (Καλιφόρνια).
1963-1971: Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ, βοηθός καθηγητή, επίκουρος καθηγητής, καθηγητής στην έδρα της Οργανικής Χημείας.
1968: Αρχίζει τις δραστηριότητές του σχετικά με την υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ταυτόχρονα στο Ισραήλ και τα Κατεχόμενα.
1970: Εκλέγεται Πρόεδρος της Ισραηλινής Λίγκας για την υπεράσπιση των ανθρωπίνων και πολιτικών δικαιωμάτων, όπου επανεκλέγεται συστηματικά μέχρι τη δεκαετία του ’90. Δημοσίευσε πληθώρα άρθρων στις ισραηλινές εφημερίδες σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα και την πολιτική του Ισραήλ. Πολλά απ’ αυτά αφορούσαν την ιουδαϊκή θρησκεία.
1971-1972: Ακαδημαϊκή άδεια στο Imperial College of London.
1972-1986: Στο εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ μέχρι τη συνταξιοδότησή του, το 1986.
Πέθανε τον Ιούλιο του 2001.
