«Τι μπορεί να κάνει η Ιστορία;» – Βιβλία για όσα φέρνει το 2026
του Κωνσταντίνου Φίλη, διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων (IGA), καθηγητής του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος από το σχετικό αφιέρωμα της Καθημερινής για πέντε βιβλία που χαρτογραφούν το 2026.
Το βιβλίο «Η Ρωσία του 21ου αιώνα σε 10 μαθήματα» (Εναλλακτικές Εκδόσεις, 2025) του δρος Βασίλη Σιταρά, αποτελεί ίσως την πρώτη, στην ελληνική βιβλιογραφία, απόπειρα ολιστικής προσέγγισης της σύγχρονης Ρωσίας. Βαθύς γνώστης της Ρωσίας, ο κ. Σιταράς στοιχειοθετεί την αξιολόγηση των στρατιωτικών δυνατοτήτων της Μόσχας, καθώς και την «ατομική διπλωματία» μέσω της κρατικής ROSATOM (βλ. Σταθμός Ακούγιου στην Τουρκία). Υποστηρίζεται, με ισχυρά επιχειρήματα, πως η διεθνής συμπεριφορά της Ρωσικής Ομοσπονδίας δεν αποτελεί παρά εξωτερίκευση της εσωτερικής της κατάστασης, η οποία ενέχει τεράστιες προκλήσεις, όπως οι διαρθρωτικές αδυναμίες της οικονομίας, η τεχνολογική υστέρηση, το δημογραφικό και η εκτεταμένη διαφθορά. Ουσιαστικά, η αναθεωρητική εξωτερική πολιτική μετά το 2008 δρα ως μοχλός νομιμοποίησης του καθεστώτος Πούτιν, το οποίο έχει αποτύχει να εκσυγχρονίσει τη χώρα. Ως παρακμάζουσα δύναμη (2% του παγκόσμιου ΑΕΠ έναντι 10,5% ως ΕΣΣΔ πριν από 60 έτη), δεν μπορεί να ηγηθεί του «παγκόσμιου Νότου» ή οποιουδήποτε άλλου σχήματος ενάντια στην αμερικανική ηγεμονία. Ως εκ τούτου, εκτιμά ο συγγραφέας, δρα ως κράτος-spoiler (διαφθορέας) με όραμα τη «Διεθνή Αταξία», μέσω μιας τριπλής «μη ικανοποίησης»: α) ανάμεσα στις ηγεσίες της Δύσης, β) ανάμεσα στις δυτικές «ελίτ» και τις ευρύτερες κοινωνίες τους και γ) ανάμεσα στη Δύση και τον παγκόσμιο Νότο. Αυτοί είναι, κατά τον Βασίλη Σιταρά, οι τρεις αντικειμενικοί σκοποί της ρωσικής εξωτερικής πολιτικής, πολύ επέκεινα της Ουκρανίας, και το 2026 κινδυνεύουν να επιτευχθούν, ειδικά, δε, ο πρώτος, όπως δείχνει το πρωτοφανές χάσμα εντός του ΝΑΤΟ για τη Γροιλανδία. Ο πρόεδρος Πούτιν ποντάρει στο πρόσωπο του Αμερικανού ομολόγου του, με τον οποίο είναι, σε κάποιο βαθμό, ομονοούντες: αμφότεροι πιστεύουν στο «Δίκαιο της ισχύος» και στις «σφαίρες επιρροής» μεταξύ των Μεγάλων Δυνάμεων, ενώ οι μέθοδοι επιβολής του Πούτιν στο εσωτερικό εκτιμώνται δεόντως από την αμερικανική ηγεσία. Εντούτοις, παρατηρεί ο συγγραφέας, ακόμη κι αν η νέα ηγεσία των ΗΠΑ εμφανίζεται διατεθειμένη να δώσει συγχωροχάρτι στη Μόσχα και πάντως να βρει μία λειτουργική σχέση μαζί της, η δυσμενής για την τελευταία πραγματικότητα, ήτοι η απώλεια ανταγωνιστικότητας και η κατιούσα πορεία της στον διεθνή καταμερισμό εργασίας, είναι μη αναστρέψιμες, εξ ου και οι αναπτυξιακές προοπτικές μέχρι το 2055 (αναλύονται στο τελευταίο Κεφάλαιο) κρίνονται μελανές. Επιπλέον, ο μείζων εμπορικός, επενδυτικός και ενεργειακός εταίρος της Ρωσίας, προ του 2022, ήταν σταθερά η Ε.Ε. ως σύνολο, και όχι οι ΗΠΑ. Συνεπώς η Ευρώπη –και μόνο– κρατάει τα κλειδιά της όποιας ρωσικής επανένταξης στο παγκόσμιο οικονομικό σύστημα.
Είναι πιθανό το ουκρανικό ζήτημα να μη διευθετηθεί πλήρως ούτε το 2026. Ο πρόεδρος Πούτιν έχει καταστήσει τον πόλεμο στην Ουκρανία ζωτικό χαρακτηριστικό του κυρίαρχου αφηγήματός του. Και μάλιστα προσπαθεί μέσα από τη συντήρηση αυτού να διατηρεί την οικονομική ανάπτυξη σε υποφερτά επίπεδα, όσο θα βρίσκεται σε mode πολέμου. Τι θα γίνει όμως κατόπιν; Επί παραδείγματι, πώς θα απορροφηθούν στην αγορά εργασίας οι εκατοντάδες χιλιάδες στρατιώτες που σήμερα βρίσκονται στο πολεμικό μέτωπο; Πώς θα προκύψουν αναπτυξιακοί ρυθμοί, όταν θα σταματήσουν να παράγονται τόσα οπλικά συστήματα; Θα δεχτεί ο Τραμπ και οι Ευρωπαίοι την επαναφορά της Ρωσίας στην ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας ή θα υποχρεωθεί η Ρωσία να στρέψει το σύνολο των εξαγωγών της προς την Ασία, δημιουργώντας συνθήκες μονοψώνιου; Εν τέλει, είναι αποφασισμένος ο Τραμπ να ασκήσει αποτελεσματική πίεση στον Πούτιν για να τερματιστεί ο πόλεμος στην Ουκρανία ή δεν θέλει να λάβει σκληρά μέτρα που ενδέχεται να κλονίσουν τη σχέση του με τον Ρώσο πρόεδρο, κάτι που προσώρας ο τελευταίος αντιλαμβάνεται και εξ αυτού διατηρεί την πρωτοβουλία αλλά και μεγαλύτερη ευχέρεια κινήσεων; Οι απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα θα κρίνουν την έκβαση του Ουκρανικού αλλά και ευρύτερα σημαντικό μέρος των διεθνών εξελίξεων.
Στηρίξτε το Άρδην και τις Εναλλακτικές Εκδόσεις κάνοντας μια προσφορά ΕΔΩ.
