Ο Αλέξης Τσίπρας με τον ιδιοκτήτη της Εφημερίδας των Συντακτών Δημήτρη Μελισσανίδη στον εορτασμό των 13 ετών κυκλοφορίας της εφημερίδας. Πηγή φωτογραφίας.
του Αλέξανδρου Σκούρα από το liberal.gr
Σε μια δημοκρατία κάθε πολιτικός μπορεί να δοκιμάσει ξανά την τύχη του, να ιδρύσει κόμμα, να ζητήσει ψήφο, να διεκδικήσει ρόλο. Το ερώτημα στην περίπτωση Τσίπρα είναι άλλο: ποιος τον ζητά πίσω;
Η απάντηση δεν είναι κολακευτική για τον ίδιο. Δεν υπάρχει σήμερα ένα ισχυρό λαϊκό ρεύμα που να απαιτεί την επιστροφή του. Δεν βλέπουμε κοινωνική πίεση, δεν βλέπουμε αυθόρμητη νοσταλγία, δεν βλέπουμε ένα πολιτικό κίνημα που γεννιέται από τη βάση και αναζητά τον παλιό του αρχηγό. Βλέπουμε έναν πρώην πρωθυπουργό που κοιτάζει το διαλυμένο τοπίο της αντιπολίτευσης και συμπεραίνει ότι υπάρχει χώρος για να επανεγκατασταθεί.
Αυτό κάνει την επιστροφή του αποκαλυπτική. Αν δεν υπάρχει αίτημα από την κοινωνία, τότε το αίτημα παράγεται αλλού. Παράγεται πρώτα μέσα στον ίδιο τον Τσίπρα. Η εξουσία δεν είναι απλή επαγγελματική εμπειρία. Είναι εθισμός. Όποιος έχει καθίσει στην κορυφή του κράτους, όποιος έχει δει μηχανισμούς, υπουργούς, επιχειρηματίες, δημοσιογράφους και κομματικούς στρατούς να κινούνται γύρω από το πρόσωπό του, δύσκολα συμβιβάζεται με τον ρόλο του παρατηρητή. Ο Τσίπρας δεν θέλει να είναι πρώην. Θέλει να είναι διαθέσιμος. Θέλει να παραμένει πιθανότητα εξουσίας.
Αυτή η προσωπική βουλιμία ντύνεται, όπως πάντα στην πολιτική, με υψηλότερα επιχειρήματα. Θα μιλήσει για δημοκρατική παράταξη, για προοδευτική ανασύνθεση, για κοινωνική πλειοψηφία, για ανάγκη εναλλακτικής. Όμως πίσω από τις λέξεις υπάρχει η απλή πραγματικότητα: ένας πολιτικός που έχασε το κόμμα του, έχασε την ηγεμονία του και έχασε το ηθικό πλεονέκτημα του αντισυστημικού, προσπαθεί να ξαναστήσει όχημα για να επιστρέψει εκεί όπου πιστεύει ότι ανήκει.
Το δεύτερο επίπεδο είναι ακόμη πιο κυνικό. Η πολιτική δεν κινείται μόνο από ιδέες και προσωπικές φιλοδοξίες. Κινείται και από συμφέροντα. Όταν η αξιωματική αντιπολίτευση αδυνατεί να απειλήσει πραγματικά την κυβέρνηση, όταν το ΠΑΣΟΚ δεν πείθει ότι μπορεί να γίνει μεγάλος πόλος, όταν τα απομεινάρια του ΣΥΡΙΖΑ μοιάζουν περισσότερο με εσωκομματικό τραύμα παρά με κυβερνητική προοπτική, τότε ορισμένα οικονομικά και μιντιακά κέντρα αναζητούν νέο εργαλείο πίεσης. Χρειάζονται αντίβαρο. Χρειάζονται διαπραγματευτική ισχύ. Χρειάζονται κάποιον που να μπορεί να φοβίσει, να πιέσει, να ανακατέψει την τράπουλα.
Ο Τσίπρας είναι χρήσιμος σε αυτό το σχέδιο όχι επειδή είναι νέος, αλλά επειδή είναι αναγνωρίσιμος. Έχει υπάρξει πρωθυπουργός. Διαθέτει όνομα, δίκτυα, μνήμες, μηχανισμούς και ένα υπόλοιπο πολιτικού μύθου. Για τα συμφέροντα που θέλουν νέο αντιπολιτευτικό πόλο, δεν χρειάζεται να είναι άφθαρτος. Χρειάζεται να είναι αξιοποιήσιμος.
Εδώ βρίσκεται η ειρωνεία. Ο άνθρωπος που κάποτε εμφανίστηκε ως εχθρός του παλιού συστήματος επιστρέφει ως επιλογή τμημάτων του ίδιου συστήματος. Δεν θα είναι ο νεαρός ριζοσπάστης της πλατείας. Θα είναι ο πρώην πρωθυπουργός που αναζητά δεύτερη ευκαιρία με τη βοήθεια όσων καταλαβαίνουν ότι η πολιτική επιρροή χρειάζεται πάντα όχημα.
Γι’ αυτό και δεν μπορεί να ξαναπαίξει τον παλιό ρόλο. Την εποχή των μνημονίων ο Τσίπρας πουλούσε καταγγελία επειδή δεν είχε κυβερνήσει. Σήμερα έχει κυβερνήσει. Έχει υπογράψει, έχει φορολογήσει, έχει διορίσει, έχει συμβιβαστεί, έχει γίνει κατεστημένο. Δεν μπορεί να σταθεί απέναντι στο σύστημα με πειστικότητα, γιατί το σύστημα έχει και τη δική του υπογραφή.
Η επιστροφή του λοιπόν δεν είναι ανανέωση. Είναι απόπειρα ανακύκλωσης εξουσίας. Δεν ξεκινά από τους πολίτες, αλλά από την επιθυμία ενός ανθρώπου να ξαναβρεθεί στο κέντρο και από την ανάγκη συμφερόντων να αποκτήσουν νέο πολιτικό μοχλό. Μπορεί να παρουσιαστεί ως νέα αρχή. Στην πραγματικότητα όμως είναι η παλιά ιστορία της ελληνικής πολιτικής: η εξουσία δεν αποσύρεται. Περιμένει την κατάλληλη συγκυρία για να μεταμφιεστεί σε ελπίδα.
