Τι είναι και τι προβλέπει – Σε τι διαφέρει από το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ
Από την ιστοσελίδα cyprustimes.com
Αν κάτι πρέπει να καταγραφεί ως σημαντική επιτυχία του άτυπου Ευρωπαίκού Συμβουλίου στην Κύπρο, είναι πως Λευκωσία, Αθήνα και Παρίσι, υποχρέωσαν τους υπόλοιπους 24 εταίρους τους να ανοίξουν την συζήτηση για την αμοιβαία συνδρομή στον αμυντικό τομέα και αυτό δεν το βλέπουν με καλό μάτι η Άγκυρα, η Μόσχα και η Ουάσιγκτον
Στην Αγία Νάπα, οι 27 δεν μίλησαν ούτε για αγροτικές επιδοτήσεις ούτε για το Ταμείο Ανάκαμψης, ούτε για τους ρύπους. Μίλησαν για πόλεμο και για πρώτη φορά μετά το 2015, δεν έβαλαν στο τραπέζι το NATO, αλλά μια διάταξη που πολλοί στις Βρυξέλλες προσπερνούσαν ως περίπου νομικής φύσεως φιλολογία. Πρόκειται για το Άρθρο 42.7 της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Τι είναι και τι προβλέπει
Το άρθρο 42.7 είναι η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής της ΕΕ η οποία λέει μερικά απλά πράγματα τα οποία ωστόσο είναι δεσμευτικά. «Αν ένα κράτος – μέλος υποστεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του, τα άλλα οφείλουν να του παράσχουν βοήθεια και συνδρομή με όλα τα μέσα που έχουν στη διάθεσή τους», όπως προβλέπεται από το άρθρο 51 του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ.
Αυτή η ρήτρα ενεργοποιήθηκε μόνο μία φορά, στις 17 Νοεμβρίου 2015, όταν η Γαλλία μετά τις επιθέσεις τζιχαντιστών στο Παρίσι ζήτησε βοήθεια. Τότε τα κράτη μέλη δεν έστειλαν στρατό στη Γαλλία, αλλά ανέλαβαν αποστολές σε χώρες του Κόλπου ώστε να απελευθερωθούν γαλλικές δυνάμεις.
Σε τι διαφέρει από το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ
Το ΝΑΤΟ έχει στρατηγεία, σχέδια και συγκεκριμένη διοίκηση. Το άρθρο 42.7 δεν έχει πρόβλεψη για τίποτα από αυτά. Είναι διακρατικό και όχι υπερεθνικό και η βοήθεια δεν περνάει από τις Βρυξέλλες, αλλά συμφωνείται διμερώς μεταξύ των κρατών μελών.
Η Συνθήκη το λέει ξεκάθαρα πως η υποχρέωση ισχύει «με όλα τα μέσα», αλλά «δεν θίγει τον ειδικό χαρακτήρα της πολιτικής ασφάλειας και άμυνας ορισμένων κρατών – μελών». Πρόκειται για την περίφημη «ιρλανδική ρήτρα».
Η διατύπωση θυμίζει το άρθρο 5, αλλά νομικά είναι σκληρότερη γιατί στο ΝΑΤΟ κάθε χώρα κάνει «ότι κρίνει αναγκαίο», ενώ με το 42.7 η κάθε χώρα οφείλει να βοηθήσει με όλα τα μέσα που διαθέτει.
Το πρόβλημα όπως παραδέχονται και οι ίδιοι οι Ευρωπαίοι, «σε αντίθεση με το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, είναι πως η ρήτρα της ΕΕ δεν υποστηρίζεται από λεπτομερή επιχειρησιακά σχέδια ή στρατιωτικές δομές».
Αθήνα και Λευκωσία το θεωρούν καίρια σημασίας
Για την Κύπρο ο λόγος είναι προφανής αφού δεν είναι χώρα μέλος του ΝΑΤΟ και έδαφος της κατέχεται από ΝΑΤΟϊκό κράτος. Όταν τον περασμένο μήνα drone έπληξε βρετανική βάση στο Ακρωτήρι, η Λευκωσία κατάλαβε ότι δεν έχει πραγματική ομπρέλα ασφάλειας και αυτός είναι ένας λόγος που εξηγεί γιατί η Κύπρος επιθυμεί ιδιαίτερα να ενισχύσει το άρθρο 42.7.
Για την Ελλάδα, το πρόβλημα είναι ο αντίπαλος. Η Τουρκία είναι «σύμμαχος» στο ΝΑΤΟ και το άρθρο 5 δεν μπορεί να ενεργοποιηθεί εναντίον συμμάχου. Το 42.7 όμως μπορεί, γιατί είναι ευρωπαϊκό, όχι ατλαντικό.
Δεν είναι θεωρία καθώς η ΕΕ αντιμετωπίζει την Κύπρο ως «διαιρεμένη και μερικώς κατεχόμενη χώρα που βρίσκεται σε σύγκρουση με την Τουρκία» και γι’ αυτό και την εξαιρεί από τους «ουδέτερους» στις αναλύσεις της.
Με απλά λόγια, Αθήνα και Λευκωσία δεν ζητούν ευρωπαϊκό στρατό αλλά ένα νομικό εργαλείο που να υποχρεώνει το Βερολίνο, το Παρίσι, τη Μαδρίτη να σταθούν δίπλα τους αν η Άγκυρα προχωρήσει από τις NAVTEX στις πράξεις.
Ποιοι το στηρίζουν, ποιοι το φοβούνται;
Η πρωτοβουλία για πρακτική εφαρμογή του 42.7 ανήκει στη Λευκωσία, αλλά πίσω της είναι τόσο η Αθήνα όσο και το Παρίσι. Ο Εμανουέλ Μακρόν το βλέπει ως σάρκα της «στρατηγικής αυτονομίας» και μαζί του, Γερμανία, Ιταλία και Ισπανία ζήτησαν πρόσφατα σε κοινή διακήρυξη να λάβει επιχειρησιακό χαρακτήρα το 42.7.
Στην ίδια γραμμή κινούνται Πολωνία και οι δύο Βαλτικές χώρες (Λετονία, Εσθονία), που ζουν με τον φόβο της Ρωσίας. Όχι τυχαία, η Πρόεδρος της Κομισιόν ανέθεσε στην Κάγια Κάλλας να ετοιμάσει σενάρια για υβριδικές επιθέσεις, κυβερνοεπιθέσεις και παράλληλη ενεργοποίηση 42.7 και του άρθρου 5.
Το μπλοκ των επιφυλακτικών
• Οι ουδέτεροι: Αυστρία, Ιρλανδία, Μάλτα. Η ECFR (Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικής Πολιτικής) τους κατατάσσει στους «στρατηγικούς τζαμπατζήδες» ακριβώς επειδή επικαλούνται την ιρλανδική ρήτρα για να μην στείλουν στρατό. Το 2015, όταν η Γαλλία ενεργοποίησε το 42.7, ορισμένα κράτη με ειδικό καθεστώς έδρασαν και άλλα όχι.
• Οι ατλαντιστές: Λιθουανία, Ολλανδία, Δανία. Ο πρόεδρος της Λιθουανίας Ναουσέντα είπε ωμά στη Σύνοδο μετά την συνάντηση του με τον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη πως για τον ίδιο «είναι απολύτως κρίσιμο το άρθρο 5 να παραμείνει το κλειδί της συλλογικής μας άμυνας».
• Οι διστακτικοί: Ουγγαρία και Σλοβακία, δεν θέλουν καμία ρήτρα που θα τους υποχρεώσει να αντιταχθούν στη Μόσχα. Ακόμα και η αλλαγή κυβέρνησης στην Ουγγαρία δεν φαίνεται να αλλάζει τα πράγματα, ενώ η Βουδαπέστη διατηρεί και στενές σχέσεις με την Άγκυρα καθώς η χώρα μετέχει ως παρατηρητής στον Οργανισμό Τουρκικών Κρατών.
Τουρκία, Ρωσία και ΗΠΑ στην ίδια γραμμή
Η ενεργοποίηση του 42.7 δεν περνά απαρατήρητη, από χώρες που επηρεάζονται από την εφαρμογή μια τέτοιας πολιτικής που θα πάρει σάρκα και οστά επηρεάζοντας τα συμφέροντα τους.
• Τουρκία: Η Άγκυρα βλέπει το 42.7 ως εργαλείο της Ελλάδας και της Κύπρου απέναντι της. Αν η ΕΕ αποκτήσει δόγμα αμοιβαίας άμυνας, κάθε επεισόδιο στο Καστελόριζο, στην «πράσινη γραμμή» ή στην κυπριακή ΑΟΖ θα μπορούσε να μετατραπεί από ελληνοτουρκική ή κυπροτουρκική κρίση, σε ευρωτουρκική. Γι’ αυτό πιέζει χώρες που επηρεάζει για «συμπληρωματικότητα με το ΝΑΤΟ», κάτι που ουσιαστικά σημαίνει αδράνεια αφού η Τουρκία διαθέτει βέτο στο ΝΑΤΟ.
• Ρωσία: Η Μόσχα ήδη κατηγορεί την ΕΕ ότι στρατιωτικοποιείται και στοχεύει την ίδια. Αυτή η στάση βεβαίως αποκαλύπτει πως έχει βλέψεις σε χώρες της ΕΕ και κυρίως τις Βαλτικές Δημοκρατίες την Φινλανδία και την Πολωνία. Επίσης αν ενταχθούν στην ΕΕ η Ουκρανία και η Μολδαβία το πρόβλημα της Ρωσίας μεγαλώνει. Τα σχέδια για κυβερνοάμυνα παρουσιάζονται στις Βρυξέλλες ως απάντηση καθώς οι ανησυχίες για τη Ρωσία αυξάνονται, με τις υβριδικές επιθέσεις και τις παρεμβάσεις μέσω κομμάτων και οργανισμών που χρηματοδοτεί εντός της ΕΕ.
• ΗΠΑ: Εδώ είναι η μεγάλη τομή καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ απείλησε επανειλημμένα να αποσύρει τις ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ επειδή οι Ευρωπαίοι αρνήθηκαν να στείλουν πλοία στα Στενά του Ορμούζ, στον πόλεμο που ξεκίνησε ο ίδιος και ο Νετανιάχου με το Ιράν. Απείλησε ακόμη και με δασμούς σε οκτώ μέλη του ΝΑΤΟ και με κατάληψη της Γροιλανδίας από τη Δανία, κάτι που επαναλαμβάνει χωρίς να προχωράει σε τέτοια κίνηση. Η αμερικανική στάση απέναντι στους Ευρωπαίους είναι που έκανε το 42.7 ξαφνικά επίκαιρο, ακριβώς επειδή το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ βασίζεται στην πολιτική βούληση της Ουάσιγκτον, ενώ το 42.7 προσφέρει πιο αυτάρκη μηχανισμό.
Αναγκαιότητα και όχι καπρίτσιο
Τα ερωτήματα είναι τρία, και όλα αφορούν και την Κύπρο:
1. Τουρκικός αναθεωρητισμός. Από το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» μέχρι τις γεωτρήσεις στην κυπριακή ΑΟΖ, η Άγκυρα αμφισβητεί σύνορα κράτους-μέλους της ΕΕ. Το ΝΑΤΟ δεν θα παρέμβει ποτέ μεταξύ δύο μελών του.
2. Ρωσικός κίνδυνος. Ο πόλεμος στην Ουκρανία έδειξε ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να περιμένει 48 ώρες για απόφαση του Κογκρέσου, μέχρι να αναλάβει δράση.
3. Αμερικανική αβεβαιότητα. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες ζήτησαν να ετοιμαστεί επιχειρησιακό σχέδιο εν μέσω αμφιβολιών για τη δέσμευση των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ». Ο Τραμπ έχει πει ότι το ΝΑΤΟ «απέτυχε να παράσχει επαρκή υποστήριξη» και απειλεί με έξοδο.
Το 42.7 δεν θα αντικαταστήσει το ΝΑΤΟ αύριο. Δεν έχει στρατηγείο, δεν έχει δυνάμεις, αλλά έχει κάτι που το ΝΑΤΟ δεν μπορεί να δώσει στην Κύπρο. Νομική υποχρέωση των 26 να βοηθήσουν και γι’ αυτό η Λευκωσία και η Αθήνα το θεωρούν κεφαλαιώδους σημασίας. Δεν πρόκειται για ευρωπαϊκές φαντασιώσεις, αλλά γιατί ξέρουν ότι όταν έρθει η κρίσιμη νύχτα, το τηλέφωνο δεν θα το σηκώσει η Ουάσιγκτον, αλλά θα πρέπει να το σηκώσει το Παρίσι, το Βερολίνο, η Ρώμη και η Μαδρίτη και το άρθρο 42.7 είναι το μόνο μέσο που τους υποχρεώνει να απαντήσουν.
