Ο θάνατος ήρθε τελευταίος – Εκδ. Καστανιώτη
Με το παράξενο όνομα Ραμάνθις Ερέβους (πρώτο μέρος τριλογίας)
του Παναγιώτη Α. Καυγά
Το βιβλίο της Ζυράννας Ζατέλη, «Ο θάνατος ήρθε τελευταίος», δεν είναι απλώς ένα μυθιστόρημα· είναι μια εμπειρία ανάγνωσης που μοιάζει με όνειρο θερινής ραστώνης, όπου η πραγματικότητα λυγίζει και ο χρόνος χάνει την τυραννική του γραμμικότητα.
Η Υπόθεση
Στον πυρήνα της αφήγησης βρίσκεται μια ετερόκλητη οικογένεια σε μια απροσδιόριστη ελληνική επαρχία των αρχών του 20ού αιώνα. Κεντρικό πρόσωπο είναι ο μικρός Τζίμης, ένα αγόρι που αντιλαμβάνεται τον κόσμο μέσα από μια μαγική, σχεδόν αλλόκοτη σκοπιά. Ο τίτλος είναι δηλωτικός της φιλοσοφίας του βιβλίου: σε έναν κόσμο γεμάτο αισθησιασμό, φαγητό, έρωτες και μικροαστικές τραγωδίες, ο θάνατος μοιάζει να είναι ο μόνος που δεν βιάζεται. Έρχεται πάντα τελευταίος, αφού προηγηθεί η ζωή, σε όλο της το μεγαλείο και την παραδοξότητα.
Το Ύφος: Μαγικός Ρεαλισμός με Άρωμα Βαλκανίων
Η Ζατέλη είναι η αδιαφιλονίκητη κορυφαία πένα του ελληνικού λογοτεχνικού ρεαλισμού. Η γραφή της είναι χειμαρρώδης, αισθησιακή και βαθιά ρεαλιστική. Διαβάζοντάς το, δεν βλέπεις απλώς τις εικόνες· μυρίζεις τις πίτες που ψήνονται, ακούς το τριζόνισμα, τον ήχο που συνοδεύει πάντα τις ζεστές νύχτες στην Μεσόγειο και γεύεσαι τη σκόνη που τυλίγει δρόμους και καλντερίμια..
Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της είναι ότι μπλέκει το μεταφυσικό με το πεζό τόσο αριστοτεχνικά, που ο αναγνώστης αποδέχεται το αδύνατο ως αυτονόητο. Τα φαντάσματα συνυπάρχουν με τους ζωντανούς στο ίδιο τραπέζι, χωρίς τρόμο, αλλά με μια φυσική οικειότητα.
Δυνατά Σημεία
- Η Γλώσσα: Είναι σχεδόν ποιητική, πλούσια σε ιδιωματισμούς και επινοημένες λέξεις που δίνουν ρυθμό στην αφήγηση.
- Οι Χαρακτήρες: Είναι αντισυμβατικοί, ιδιοσυγκρασιακοί και βαθιά ανθρώπινοι. Από τις θείες με τα κρυμμένα μυστικά μέχρι τους περιπλανώμενους εμπόρους, κάθε πρόσωπο είναι ένας ολόκληρος κόσμος.
- Το Χιούμορ: Παρά τη βαθιά υπαρξιακή του διάσταση, το βιβλίο είναι γεμάτο σουρεαλιστικό χιούμορ και στιγμές γνήσιας κωμωδίας.
Σε Ποιον Απευθύνεται
Αυτό το βιβλίο κατά την ταπεινή γνώμη δεν είναι για όλους. Αν ψάχνεις μια γρήγορη πλοκή με συνεχείς ανατροπές και ξεκάθαρη λύση, πιθανότατα θα κουραστείς. Η Ζατέλη απαιτεί να παραδοθείς. Θέλει να χαθείς μέσα στις προτάσεις της, να αφεθείς στη ροή της αφήγησης σαν να ακούς παραμύθι. Είναι ιδανικό για όσους αγαπούν τη γλώσσα περισσότερο από τη δράση, και για όσους βρίσκουν παρηγοριά στην ιδέα ότι η πραγματικότητα είναι ρευστή. Φορές φορές είσαι έτοιμος να το αφήσεις, μα σκέφτεσαι ότι στις επόμενες σελίδες κάτι νέα και παράδοξο θα εμφανιστεί. Έτσι φτάνεις στο τέλος και νιώθεις ότι «ρούφηξες» αργά σχεδόν βασανιστικά ένα μεθυστικό γλυκόπιοτο κείμενο.
Εν κατακλείδι
Το «Ο θάνατος ήρθε τελευταίος» είναι ένα βιβλίο-ποταμός που σε παρασύρει. Είναι μια ωδή στην παιδική ηλικία, τη μνήμη και την αέναη πάλη ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι. Διαβάζεται σαν ένα μεθυστικό όνειρο από το οποίο δεν θέλεις να ξυπνήσεις – ακόμα κι όταν ο ύπνος γίνεται ανήσυχος.
Σ.σ.: Τέσσερα χρόνια έστεκε στην βιβλιοθήκη μου ανέγγιχτο. Μάλλον με τρόμαζαν οι 728 σελίδες του. Όμως κάθε βιβλίο, σαν καλός φίλος, περιμένει να έρθει η κατάλληλη στιγμή…
Πάτρα 12/07/2026
*Λογιστής – Φοροτέχνης
