του Παναγιώτη Καυγά*
Η Έρση Σωτηροπούλου είναι φίλη και μάλιστα ιδιαίτερα αγαπητή σε εμένα. Κάθε φορά που την συλλογίζομαι, εμφανίζεται μπροστά μου με ένα τσιγάρο στο στόμα και με την βραχνή φωνή της να αναφωνεί: «χαιρετώ τον αρχιμανδρίτη των λογιστών»! Εκ της θέσεως μου λοιπόν δεν δύναμαι να είμαι αντικειμενικός, στην παρουσίαση, ενός δικού της πεζογραφήματος. Αντίθετα είμαι βαθιά επηρεασμένος και πρέπει να πω, ότι δεν γνώρισα την συγγραφέα από το βιβλίο που την έκανε πασίγνωστη στο Πανελλήνιο, το «Ζιγκ ζαγκ στις νεραντζιές», αλλά από το βιβλίο που την έφερε στα χείλη της παγκόσμιας λογοτεχνικής κοινότητας, το «Τι μένει από τη νύχτα», όπου η Έρση σαν σκιά, ακολουθεί τον μεγάλο Αλεξανδρινό ποιητή μας στο ταξίδι του στην πόλη του Φωτός.
Η γλώσσα της θυμίζει έντονα την αυτόματη γραφή των μεγάλων Ευρωπαίων συγγραφέων που υπηρέτησαν αυτό το είδος γραπτής έκφρασης, όπως ο Ελυάρ και ο Μπρετόν. Κάθε σκέψη της αποτυπώνεται άμεσα χωρίς φτιασίδια. Αυτή η γραφή σε πολλούς δείχνει «αγοραία». ΄Όμως η ειλικρίνεια και το πολύ πλούσιο λεξιλόγιο ξεχειλίζουν και στο τέλος σιωπηρά οι περισσότεροι αναφωνούν: Να η εκπρόσωπος του νέου Υπερεαλισμού!
ΔΑΜΑΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΚΤΗΝΟΣ (εκδ. Πατάκη)
Η παρουσίαση του βιβλίου της Έρσης Σωτηροπούλου «Δαμάζοντας το κτήνος» απαιτεί μια ιδιαίτερη προσέγγιση για να εισπράξεις τόσο την αφηγηματική του τόλμη, όσο και τον βαθύ ψυχολογικό του πυρήνα. Το μυθιστόρημα κυκλοφόρησε το 2003 και η τελευταία επανέκδοση έλαβε χώρα τον Νοέμβριο του 2025. Τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος.
Εισαγωγή: Το πλαίσιο και ο τίτλος
Ο τίτλος «Δαμάζοντας το κτήνος» λειτουργεί ως μεταφορά για την πάλη του ανθρώπου με τα πρωτογενή ένστικτα, τα πάθη, την εμμονή και την ίδια την ακατέργαστη ύλη της επιθυμίας. Το «κτήνος» δεν είναι απλώς μια εξωτερική απειλή· είναι η εσωτερική δύναμη που απειλεί να κατασπαράξει τη λογική και την ισορροπία του υποκειμένου. Η Σωτηροπούλου επιχειρεί να το δαμάσει μέσα από την ίδια την πράξη της γραφής, μετατρέποντας την αφήγηση σε πεδίο αναμέτρησης.
Υπόθεση: Μια ιστορία ερωτικής τρέλας και δημιουργίας
Η ιστορία εκτυλίσσεται στην Αθήνα της δεκαετίας του ’90 και ακολουθεί μια νεαρή ανώνυμη αφηγήτρια, η οποία είναι συγγραφέας. Η ζωή της αναστατώνεται όταν γνωρίζει έναν γοητευτικό και αινιγματικό άντρα, τον Θάνο, με τον οποίο αναπτύσσει μια παθιασμένη, σχεδόν αρρωστημένη ερωτική σχέση. Η σχέση αυτή γρήγορα ξεφεύγει από τα όρια μιας συμβατικής ερωτικής ιστορίας και μετατρέπεται σε επικίνδυνο ψυχολογικό παιχνίδι εξουσίας, χειραγώγησης και αυτοκαταστροφής.
Η αφηγήτρια βυθίζεται σε μια δίνη εμμονής, θυσιάζοντας την πνευματική της διαύγεια, την αυτονομία της και σχεδόν την ίδια της την ταυτότητα. Παράλληλα, προσπαθεί να γράψει το επόμενο βιβλίο της, αλλά η πραγματικότητα και η μυθοπλασία αρχίζουν να συγχέονται επικίνδυνα. Ο αναγνώστης παρακολουθεί την πρωταγωνίστρια να φλερτάρει με την άβυσσο, να φτάνει στα όρια της τρέλας και τελικά να αναζητά μια οδό διαφυγής μέσα από την τέχνη της.
Θεματικοί άξονες
1. Το πάθος ως κτήνος: Ο έρωτας παρουσιάζεται απογυμνωμένος από κάθε ρομαντισμό, ως μια ακατέργαστη, σχεδόν ζωώδης δύναμη που καταβροχθίζει τα πάντα στο πέρασμά της. Το δίπολο ηδονή/οδύνη είναι συνεχές.
2. Η γραφή ως δαμαστής: Το μυθιστόρημα είναι βαθιά αυτο-αναφορικό(;). Η συγγραφέας-ηρωίδα μάχεται να «δαμάσει» το προσωπικό της βίωμα μέσω της λογοτεχνικής φόρμας, αναζητώντας νόημα στο χάος. Το ερώτημα «πώς μπορεί κανείς να αφηγηθεί το απερίγραπτο», διατρέχει όλο το βιβλίο.
3. Όρια και υπέρβαση: Η αφήγηση εξερευνά τα όρια της λογικής, της ηθικής, της προσωπικής ελευθερίας και της ίδιας της ταυτότητας. Η ηρωίδα δοκιμάζει διαρκώς τον εαυτό της σε ακραίες συναισθηματικές καταστάσεις.
4. Το σώμα ως πεδίο μάχης: Το σώμα αποκτά κεντρική θέση, όχι μόνο ως τόπος ηδονής αλλά και ως πεδίο σύγκρουσης, εξευτελισμού και εν τέλει αυτογνωσίας.
Αφηγηματική τεχνική και ύφος
Η Σωτηροπούλου υιοθετεί μια έντονα προσωπική, εξομολογητική γραφή, χρησιμοποιώντας αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο που φέρνει τον αναγνώστη σε άμεση επαφή με τον ψυχισμό της ηρωίδας. Η γλώσσα είναι λιτή, κοφτή, συχνά ωμή και σχεδόν κυνική, αποφεύγοντας κάθε μελοδραματισμό. Το ύφος κινείται ανάμεσα στον ρεαλισμό της αθηναϊκής καθημερινότητας και σε ποιητικές, υπαρξιακές εμβαθύνσεις. Η ροή της συνείδησης και οι σπασμωδικές εναλλαγές του ψυχικού κόσμου αποτυπώνονται με εξαιρετική ακρίβεια. Δεν υπάρχει ωραιοποίηση· η ματιά είναι αδυσώπητα ειλικρινής.
Χαρακτήρες
Η αφηγήτρια είναι ένας σύνθετος, αυτοκαταστροφικός αλλά και διεισδυτικά ευφυής χαρακτήρας, που ανατέμνει τα συναισθήματά της με ψυχραιμία σχεδόν ανατριχιαστική. Ο Θάνος παραμένει σκοπίμως αινιγματικός, λειτουργώντας περισσότερο ως καταλύτης για την ψυχική περιπέτεια της ηρωίδας παρά ως ολοκληρωμένο πρόσωπο. Αυτή η ασυμμετρία εντείνει την αίσθηση της εμμονής και της αβεβαιότητας.
Αποτίμηση και σημασία
Το «Δαμάζοντας το κτήνος» διαβάζεται ως μια τολμηρή κατάδυση στα σκοτεινά νερά της επιθυμίας. Με την αναγνώρισή του από την κριτική επιτροπή των Κρατικών Βραβείων, το βιβλίο επιβεβαίωσε την Σωτηροπούλου ως μία από τις πιο τολμηρές φωνές της λογοτεχνίας μας, ικανή να χειριστεί δύσκολα ψυχογραφικά θέματα χωρίς ίχνος μελοδραματισμού. Το μυθιστόρημα συνομιλεί με τη λογοτεχνική παράδοση του ερωτικού πάθους, αλλά παραμένει βαθιά προσωπικό και πρωτογενές.
Σε τελική ανάλυση, το βιβλίο δεν είναι απλώς η καταγραφή μιας σχέσης όπου κυριαρχούν η χειραγώγηση, ό φόβος και οι ενοχές, αλλά ένα σπαρακτικό σχόλιο για τη διαδικασία της καλλιτεχνικής δημιουργίας και τη δυνατότητα της τέχνης να μετουσιώνει τον πόνο σε ομορφιά. Η «δαμάστρια» του κτήνους είναι εν τέλει η ίδια η συγγραφέας, που βρίσκει τον τρόπο να αποδώσει το χάος με τάξη, χωρίς να εξωραΐζει τη σκοτεινιά του. Αυτή η ειλικρίνεια είναι που καθιστά το ανάγνωσμα τόσο συναρπαστικό.
ΠΑΤΡΑ
14/08/2026
Παναγιώτης Α. Καυγάς
Λογιστής – Φοροτέχνης
