Γράφημα από τις Ομοσπονδιακές Εκλογές του 2025
του Αναστάση Μπαλτατζή
Έχοντας κάνει την αρχή στο πρώτο μέρος του αφιερώματος με την ιστορική διαδρομή της AfD την τελευταία δεκαετία, το δεύτερο μέρος θα εστιάσει στην κοινωνικοδημογραφική ταυτότητα των ψηφοφόρων της. Στόχος είναι η αναζήτηση των αιτιών επέτρεψαν την άνοδο του κόμματος της άκρας δεξιάς και την καθιέρωση του ως βασικό πολιτικό κόμμα στην σημερινή πολιτική σκηνή στην Γερμανία.
Ορμώμενοι από τα αποτέλεσμα των τριών τελευταίων εκλογικών αναμετρήσεων σε Βερολίνο, Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία και Σαξονία-Άνχαλτ (από εδώ και πέρα Μ-ΔΠ και Σ-Α για συντομία) αλλά και από αυτά των τελευταίων ομοσπονδιακών εκλογών θα εξετάσουμε αρχικά το προφίλ του μέσου ψηφοφόρου της AfD.
Ρίχνοντας κανείς μία πρώτη ματιά στη γεωγραφική κατανομή, έχει γίνει ήδη λόγος ότι η AfD ξεκίνησε ως ένα κόμμα που παραδοσιακά κατάφερνε καλύτερα της αποτελέσματα στην πρώην ανατολική Γερμανία. Οι περιοχές της πρώην ανατολικής Γερμανίας παραμένουν ακόμα, πάνω από 35 χρόνια μετά την επανένωση σε χαμηλότερο οικονομικό και βιοτικό επίπεδο σε σύγκριση με την υπόλοιπη χώρα. Συγκεκριμένα στις εκλογές του 2025, η AfD συγκέντρωσε 34,5% των ψήφων στην ανατολική Γερμανία σχεδόν το διπλάσιο απ’ ότι στην δυτική (17,9%).
Γενικά παρατηρείται ότι η AfD πρόκειται για ένα κόμμα που ψηφίζεται κυρίως από άνδρες συγκεντρώνοντας 24% (έναντι 18% στις γυναίκες) στις εκλογές του 2025, 50% (έναντι 39%) στις εκλογές της Σ-Α και 44% (έναντι 33%) στο Μ-ΔΠ. Επίσης, κύρια δεξαμενή ψηφοφόρων είναι όσοι δηλώνουν ότι βρίσκονται «σε δύσκολη οικονομική κατάσταση», με 39% (έναντι 21% στο σύνολο) το 2025, 65% (44%) στη Σ-Α και 60% (38%) στο Μ-ΔΠ (σε παρένθεση τα ποσοστά επί του συνόλου) [1-4].
Οι ακόμα αγεφύρωτες οικονομικές διαφορές ανάμεσα στις «δύο Γερμανίες» δεν αρκούν για να εξηγήσουν πλήρως την κατάσταση. Στην ανάλυση των αποτελεσμάτων των εκλογών του 2025 το DIW[1] συμπεραίνει ότι η διείσδυση στους ψηφοφόρους της εκάστοτε περιοχής οφείλεται σε έναν συνδυασμό οικονομικών, δημογραφικών και κοινωνικών παραγόντων, και όχι αποκλειστικά στην ανεργία ή τις οικονομικές αδυναμίες. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στη δημογραφία. Η AfD σημειώνει τη μεγαλύτερη επιτυχία της ακριβώς σε εκείνες τις περιοχές που πάσχουν από ανεπαρκείς υποδομές, εγκαταλείπονται από τους νέους και κατοικούνται κυρίως από άτομα άνω των 60 ετών — περιοχές που απαντώνται πρωτίστως στην ανατολική Γερμανία[2]. Σε αυτές παρατηρείται επιπλέον και μεγάλο αριθμός βιοτεχνικών επιχειρήσεων. Έτσι τα ποσοστά μεταξύ των εργατών είναι τα υψηλότερα: 38% το 2025, 59% στη Σ-Α και 52% στο Μ-ΔΠ [2-5].
Και τώρα το θέμα το οποίο είναι πλέον πρώτο σε κάθε εκλογική καμπάνια στην ατζέντα της AfD: η μετανάστευση. Βλέποντας κανείς τις αναλύσεις του εκλογικού αποτελέσματος από τις τρεις αναμετρήσεις φαίνεται ότι τα θέματα της μετανάστευσης (2025: 38%, Σ-Α: 18%, Μ-ΔΠ: 20%) και της εσωτερικής ασφάλειας (2025: 33%, Σ-Α: 24%, Μ-ΔΠ: 20%) καταλαμβάνουν τις δύο πρώτες θέσεις μεταξύ των ψηφοφόρων της. Όπως φαίνεται από την έρευνα του DIW εδώ παρατηρείται το εξής παράδοξο: Η AfD καταγράφει τα υψηλότερα ποσοστά της στις εκλογικές περιφέρεις όπου το μερίδιο των αλλοδαπών επί του συνολικού πληθυσμού είναι το χαμηλότερο, ακόμα και μεταξύ περιοχών του ίδιου κρατιδίου. Αυτός ο συσχετισμός παρατηρείται ως επί των πλείστων και σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό στην ανατολική Γερμανία απ’ ότι την δυτική. Ενδεικτικά στην Σ-Α κατοικούσαν το 2025 189 χιλ. ξένοι υπήκοοι[3] σε σύνολο 2,1 εκ. (ποσοστό περί του 9%) και στο Μ-ΔΠ περίπου 125 χιλ. ξένοι υπήκοοι[4] επί 1,57 εκ. συνολικού πληθυσμού (ποσοστό περί του 8%). Άξιο αναφοράς είναι όμως ότι τα αντίστοιχα ποσοστά το 2013 ήταν μόλις 2,2% στην Σ-Α και 2,1% στο Μ-ΔΠ [2-5,9-11].
Ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης ο υψηλός αριθμός ψηφοφόρων που δηλώνουν ότι ψήφισαν το κόμμα λόγω του προγράμματος του και όχι του υποψηφίου (2025: 66%, Μ-ΔΠ: 59%, δυστυχώς δεν υπάρχουν στοιχεία για την Σ-Α) και εξαιτίας της πίστης στο ίδιο το κόμμα και όχι λόγω της απογοήτευσης από τα υπόλοιπα (2025: 54%, αύξηση 6%, Μ-ΔΠ: 53%, αύξηση 17%, δεν υπάρχουν στοιχεία για την Σ-Α). Το γεγονός αυτό αποδεικνύει μια μετατόπιση στην αντίληψη των ψηφοφόρων, οι οποίοι αντιμετωπίζουν πλέον την AfD όχι ως ψήφο διαμαρτυρίας, αλλά ως συνειδητή πολιτική επιλογή. Παράλληλα η AfD κατάφερε να προσεγγίσει τους απέχοντες (2025: 1,8 εκ. σε σύνολο 10,3 εκ. ψήφων, Σ-Α: 170 χιλ. σε σύνολο 576 χιλ. ψήφων, Μ-ΔΠ: 66 χιλ. σε σύνολο 388 χιλ. ψήφων ) και να επωφεληθεί σημαντικά από την αυξημένη συμμετοχή στις τελευταίες εκλογικές αναμετρήσεις [2-5].
Γυρνώντας λίγο πίσω την ανάλυση, στην αρχική διείσδυση της AfD στην πρώην Ανατολική Γερμανία, τα ευρήματα για την επιτυχία της στις φτωχές σε υποδομές, γερασμένες και οικονομικά ασθενέστερες περιοχές είχαν αρχίσει να διαφαίνονται ήδη από το 2019. Έκτοτε, το κόμμα επένδυσε στο αίσθημα των Ανατολικογερμανών ότι αντιμετωπίζονται ως «πολίτες δεύτερης κατηγορίας» (78% σε Βρανδεμβούργο και Σαξονία) —ένα αίσθημα που προερχόταν και από τη σταδιακή αποχώρηση των κρατικών δομών από τις περιοχές αυτές μετά την επανένωση. Η AfD υιοθέτησε μία παρόμοια στρατηγική με το άλλοτε PDS (πρόδρομο της σημερινής Αριστεράς). Για το φαινόμενο αυτό μπορεί να μην ευθύνεται η επανένωση καθ’ εαυτή, αποτυπώθηκε όμως έτσι στην συλλογική μνήμη γιατί συνέπεσε χρονικά. Αυτό έδωσε εύκολο πάτημα σε λαϊκίστικες ρητορικές τύπου «τα λεφτά σας επενδύονται στον ευρωπαϊκό νότο» ή «στην Ουκρανία» ή «στους μετανάστες». Δεν είναι τυχαίες λοιπόν οι θέσεις των Ανατολικογερμανών ψηφοφόρων σε όλα αυτά τα ζητήματα [12,13].
Η αρχική αυτή επιτυχία της AfD δεν ήταν η μοναδική ενός ακροδεξιού κόμματος στην πρώην ανατολική Γερμανία. Μετά την επανένωση των δύο Γερμανιών αρκετά μικρότερα ακροδεξιά δίκτυα άρχισαν να δημιουργούν δομές στα «νέα κρατίδια». Δύο κατάφεραν όμως να σημαντικές εκλογικές επιτυχίες.
Το πιο ισχυρό ήταν το πρώην NPD[5] (νυν Die Heimat = Η Πατρίδα). Αν και το NPD σε ομοσπονδιακό επίπεδο μόλις μετά βίας ξεπερνούσε το 1% (τα καλύτερα εκλογικά του αποτελέσματα ήταν 4,3% το 1969 και πιο πρόσφατα 1,6% το 2005 και 1,5% το 2009) εντούτοις κατάφερνε μετά την επανένωση να έχει μία σταθερή παρουσία στα τοπικά κοινοβούλια της ανατολικής Γερμανίας επί μία δεκαετία στην αρχή του 21ου αιώνα: στη Σαξονία (9,2% το 2005, 5,6% το 2009 και έμεινε εκτός το 2014 με 4,9% όταν και εμφανίστηκε η AfD) και το Μ-ΔΠ (7,3% το 2006 και 6% το 2011).
Επιτυχίες σημείωσε στα τέλη της δεκαετίας του 1990 και στις αρχές του 2000 και το DVU[6]. Στις περιφερειακές εκλογές της Σ-Α το 1998 συγκέντρωσε 12,9%, το μεγαλύτερο ποσοστό για ακροδεξιό κόμμα μέχρι να το ξεπεράσει η AfD! Στην συνέχεια η τοπική οργάνωση κατέρρευσε ύστερα από εσωτερικές διαμάχες με την κεντρική ηγεσία. Ανάλογη επιτυχία είχε και στο Βρανδεμβούργο καταφέρνοντας να εισέλθει δύο φορές στο τοπικό κοινοβούλιο: αρχικά το 1999 με 5,3% και το 2004 με 6,1%. Επιτυχίες σημείωσε και στην Βρέμη όπου και όπου εισήλθε στην τοπική σύγκλητο σε πέντε περιπτώσεις [21-23].
Ενδιαφέρουσα είναι και η προσέγγιση της Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας (ΛΔΓ) από την AfD, η οποία διατηρεί για το θέμα αυτό δύο φαινομενικά αντιφατικές ρητορικές. Από την μία, δαιμονοποιεί την ηγεσία της ΛΔΓ ως κομουνιστική δικτατορία και εξομοιώνει την πτώση της με την κατάσταση που βιώνει σήμερα η Γερμανία. Από την άλλη, επενδύει στο συναίσθημα με την εξύμνηση στιγμών της καθημερινότητας μέσω της προβολής πολιτιστικών λαοφιλών στοιχείων της ανατολικογερμανικής κουλτούρας. Έτσι για παράδειγμα ο Μπιόρν Χέκε εμφανίζεται σε αφίσες καβάλα στο μοτοποδήλατο Σίμσον, ενώ ο Ούλριχ Ζίγκμουντ κάνει βόλτα με αυτό στην τελευταία προεκλογική του εκστρατεία. Επιπλέον το κόμμα στήριξε την ετήσια συνάντηση φίλων αυτών των μοτοποδηλάτων, στην οποία άτομα νεαρής ηλικίας προέβησαν σε ναζιστικούς χαιρετισμούς και ζωγράφισαν σβάστικες. Στο ίδιο κλίμα, ο ύμνος της ΛΔΓ έχει ακουστεί σε εκδηλώσεις του κόμματος. Κοινό σημείο των δύο η εναντίωση στην δυτική, φιλελεύθερη δημοκρατία, η οποία στην συλλογική μνήμη των ανατολικογερμανών έχει αποτυπωθεί ως βίαιη ένταξη στο καπιταλιστικό σύστημα και αποδόμηση των υπαρχουσών δομών [14,15].
Σημαντική ήταν και η καμπάνια της AfD στα σόσιαλ μίντια. Μελέτη του Πανεπιστημίου του Πότσνταμ για τις κρατιδιακές εκλογές του 2024 σε Βρανδεμβούργο, Θουριγγία και Σαξονία καταδεικνύει την απόλυτη κυριαρχία της AfD στο TikTok. Σύμφωνα με την μελέτη, κάθε εβδομάδα εμφανίζονταν σε νέους εννέα βίντεο της AfD, έναντι μόλις ενός από το καθένα από τα υπόλοιπα κόμματα και αυτό αφορούσε χρήστες που δεν είχαν δηλώσει πολιτικές πεποιθήσεις. Σημαντική επιρροή είχαν και οι μεμονωμένοι υποψήφιοι, οι οποίοι διατηρούσαν ενεργούς λογαριασμούς σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από κάθε άλλο κόμμα. Ενδεικτικά σήμερα η AfD στο κεντρικό της κανάλι (υπάρχουν και τα κανάλια των περιφερειακών οργανώσεων) διατηρεί 870 χιλ. ακολούθους. Από τα υπόλοιπα κόμματα μόνο οι Σοσιαλδημοκράτες έχουν πάνω από 100 χιλ. ακολούθους, με 190 χιλ. [16].
Αυτό από μόνο του όμως δεν θα αρκούσε. Έγινε νωρίτερα αναφορά ότι η AfD αναπτύχθηκε αρχικά κυρίως σε παρηκμασμένες περιοχές από τις οποίες αποχώρησε σταδιακά το κράτος. Η AfD κατάφερε να εισχωρήσει σε αυτές γινόμενη κομμάτι της καθημερινής ζωής των κατοίκων, θέση που κατείχε σε μεγάλο βαθμό η Αριστερά μέχρι πριν λίγα χρόνια. Η στρατηγική αυτή περιελάβανε τόσο την είσοδο σε κρατικές υπηρεσίες (αστυνομία, πυροσβεστική κ.α.) όσο και σε συλλόγους γειτονίας, ενορίες, αθλητικές ομάδες, συνδικάτα και επαγγελματικές ενώσεις, αλλά και την συνεχή παρουσία στις πλατείες, δίνοντας την εντύπωση μίας συνεχούς εκλογικής εκστρατείας. Η στρατηγική αυτή δεν είναι κρυφή. Στην Σ-Α η περιφερειακή οργάνωση της AfD κυκλοφόρησε το φυλλάδιο με τίτλο «Στρατηγική 2019–2025. Η AfD στο δρόμο προς το λαϊκό κόμμα (Volkspartei)» με το οποίο καλούσε τα μέλη της να κάνουν ακριβώς αυτό και να αποκτήσουν την κυριαρχία. Παρόμοια στρατηγική ακολούθησε και η τοπική ομάδα στην Ρηνανία-Παλατινάτο μέσω της κεντρικής γραμμής που δόθηκε από την τοπική ηγεσία: εστίαση στις επαρχιακές περιοχές, προσέγγιση του κόσμου στις παμπ για μια μπύρα ή ένα απερόλ, καθώς και παρουσία σε συναντήσεις ηλικιωμένων και παρουσιάσεις βιβλίων. Κύρια θέματα συζήτησης ήταν αυτά που επηρεάζουν την τσέπη των ψηφοφόρων. Στις περιφερειακές εκλογές στο κρατίδιο της δυτικής Γερμανίας άγγιξε το 20%, διπλασιάζοντας στα ποσοστά της [17-20].
Σε αυτό το σημείο ολοκληρώνεται και το δεύτερο μέρος του αφιερώματος στην άνοδο της AfD. Όπως φάνηκε από την ανάλυση των ψηφοφόρων της, την παρουσία στα σόσιαλ μίντια και την σταδιακή της οργάνωση σε φορείς και γειτονιές, η AfD έχει πάψει να είναι πλέον ένα κόμμα διαμαρτυρίας και πρέπει να θεωρείται πλέον βασικό κομμάτι της γερμανικής κοινωνίας. Η συνέχεια θα γίνει στο τρίτο και τελευταίο μέρος στο οποίο θα δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην σημερινή κατάσταση στην γερμανική πολιτική σκηνή, στην τακτική του Brandmauer, τις σκέψεις για απαγόρευση της AfD και την διαμόρφωση των ισορροπιών για την συγκυβέρνηση.
Για να στηρίξετε το Άρδην μπορείτε να κάνετε μια προσφορά ΕΔΩ.
[1]: https://www.zdfheute.de/politik/deutschland/bundestagswahl-ost-west-gruende-wahlverhalten-100.html
[2]: https://www.tagesschau.de/wahl/archiv/2025-02-23-BT-DE/index.shtml
[3]: https://www.tagesschau.de/inland/landtagswahlen/sachsen-anhalt/2026/ergebnisse
[6]: https://www.deutschlandfunk.de/demografischer-wandel-sachsen-anhalt-gegenmassnahmen-100.html
[8]: https://www.destatis.de/DE/Presse/Pressemitteilungen/2025/08/PD25_N047_12.html
[11]: https://www.laiv-mv.de/Pressemitteilungen/?id=61397
[12]: https://euractiv.com/de/news/wer-die-afd-waehler-sind-und-was-sie-umtreibt/?utm_source=gemini
[14]: https://www.tagesschau.de/kultur/radikalisierung-jugendlicher-buch-100.html
[15]: https://www.deutschlandfunk.de/afd-ostalgie-uwe-steimle-ddr-hymne-100.html
[16]: https://www.psmm.info/studies/landtagswahl
[17]: https://www.deutschlandfunkkultur.de/vereine-und-stiftungen-von-rechts-unterwandert-100.html
[21]: https://de.wikipedia.org/wiki/Die_Heimat#Wahlergebnisse
[22]: https://de.wikipedia.org/wiki/Deutsche_Volksunion
[24]: https://www.bpb.de/themen/deutschlandarchiv/296068/braune-wurzeln/
[1] Deutsches Institut für Wirtschaftsforschung (Γερμανικό Ινστιτούτο για την Οικονομική Έρευνα).
[2] Ενδεικτικά στην Σαξονία Άνχαλτ κατοικούν σήμερα 2,1 εκατομμύρια άνθρωποι 750 χιλιάδες λιγότεροι σε σχέση με πριν την ένωση των Γερμανιών (μείωση 26%). Στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία αντίστοιχα 1,57 εκατομμύρια έναντι 1,93 το 1990 (μείωση 18%). Σε ομοσπονδιακό επίπεδο στο ίδιο χρονικό διάστημα έχει παρατηρηθεί γενική αύξηση πληθυσμού της τάξεως του 5%, ενώ στο ίδιο διάστημα 1,2 εκατομμύρια άνθρωποι έγιναν εσωτερικοί μετανάστες [6,7,8].
[3] Οι δύο κύριες ομάδες είναι Ουκρανοί 39 χιλ. (σε συντριπτικό βαθμό πρόσφυγες της ρωσικής εισβολής) και Σύριοι 29 χιλ.
[4] Και εδώ πάλι η πρώτη πληθυσμιακή ομάδα είναι οι Ουκρανοί με 29 χιλ. ακολουθούμενοι από τους Πολωνούς με 17 χιλ. και του Σύριους με 13 χιλ.
[5] Το NPD (Nationaldemokratische Partei Deutschlands = Εθνικοδημοκρατικό Κόμμα Γερμανίας) ιδρύθηκε την δεκαετία του 1960 στην Δυτική Γερμανία υιοθετώντας από την αρχή της ύπαρξης του μία ρητορική παρόμοια με αυτή του ναζιστικού κόμματος (NSDAP). Τα πρώτα χρόνια της ύπαρξης του γνώρισε αρκετές εκλογικές επιτυχίες καταφέρνοντας να εισέλθει σε 7 από τα 11 τοπικά κοινοβούλια. Στα τέλη του 20ού αιώνα η δυναμική του υποχώρησε. Είχε μια αναλαμπή στην αρχή του 21ου αιώνα στα τοπικά κοινοβούλια των κρατιδίων της Ανατολική Γερμανίας [21].
[6] Το DVU (Deutsche Volksunion = Γερμανική Λαϊκή Ένωση) ιδρύθηκε ως σύλλογος το 1971 και μετεξελίχθηκε σε κόμμα το 1987. Ηγετική μορφή του ήταν ο πολυεκατομμυριούχος εκδότης Γκέρχαρντ Φρέι. Το DVU είχε εξ αρχής μια ανταγωνιστική σχέση με το NPD, η αρχική δυναμική του όμως ξεφούσκωσε και εν τέλει συγχωνεύτηκε με το NPD το 2010.
