Αρχική » Ντίνος Δημόπουλος: Ο σταρ και το εμπόρευμα

Ντίνος Δημόπουλος: Ο σταρ και το εμπόρευμα

από Άρδην - Ρήξη

Συνέντευξη του σκηνοθέτη Ντίνου Δημόπουλου στην Αναστασία Μουτζούρη, από το Άρδην τ. 14-15, Ιούνιος-Σεπτέμβριος 1998

-Κύριε Δημόπουλε, η εποχή σας χαρακτηρίστηκε από τη δημιουργία του λεγόμενου star-system. Υπάρχουν σήμερα stars;

-Δεν’ υπάρχει εποχή σ’ αυτό το χώρο χωρίς star. Μονάχα που τώρα οι star δεν είναι -νομίζω- τόσο εμφανείς όσο ήτανε άλλες φορές. Το σύστημα καλλιεργούσε κάποτε το πρόσωπο-σταρ γιατί αυτό ήταν που έθελγε τον κόσμο. Σήμερα η έννοια star είναι λίγο ανώνυμη, δεν είναι προσωπική. Έχει την έννοια του να κάνω μια ταινία που να είναι από μόνη της star. Σήμερα το καινούριο σύστημα που ελκύει το ενδιαφέρον του κοινού έχει φύγει από τα πρόσωπα και πηγαίνει καθαρά στο προϊόν. Με το ίδιο πάθος, με την ίδια επιμονή και με τον ίδιο τρόπο που κάποτε πρόβαλλαν το πρόσωπο κάνοντάς το σταρ τώρα -νομίζω-προβάλλουν το προϊόν.

Και γι’ αυτό βλέπουμε σήμερα σ’ αυτόν που σε 10-20 χρόνια θα μονοπωλεί πια την έννοια κινηματογράφος -κι εννοώ τον Αμερικάνικο παράγοντα βέβαια- ότι φτιάχνει μια ταινία που του κοστίζει 50 εκατ. δολάρια και δίνει αμέσως άλλα 50 εκατ. για να προβάλλει αυτό το προϊόν ή τους συντελεστές του με τους τρόπους που ξέρει: με τα OSCAR, με τα περιοδικά που αγοράζει, με τις διαφημίσεις. Όπως ακριβώς κάνει και με τα άλλα προϊόντα του,την Coca-Cola, τη Rock, τα τζιν. Έτσι κι ο κινηματογράφος είναι ένα εμπόρευμα το οποίο προωθεί το Αμερικανικό όνειρο. Σ’ αυτό το χώρο δε, ξέρει ότι πετυχαίνει μόνο με το ν’ αλώσει τη συνείδηση του καταναλωτικού κοινού γι’ αυτό κι αν το έργο 50 εκατ. η διαφήμισή του πρέπει να κοστίζει άλλα τόσα. Συνεπώς σήμερα -πιστεύω- ότι αν αυτοί αποφασίσουν, μέσω αυτού του πλεονεκτήματος που έχουν στη διάθεσή τους, του ελεγκτού της αγοράς δηλαδή, να πούνε: «ούρα αγελάδος είναι το καινούριο μας ποτό που θα αντικαταστήσει την Coca-Cola» θα μπορέσουν θαυμάσια να πετύχουν. Έχουν την ικανότητα να βάλουν χώρο στη συνείδηση του ανθρώπου. Να την εκτρέψουν. Σήμερα κάνουν κάτι πολύ πιο δυσάρεστο. Περνάνε την αντίληψη ότι κινηματογράφος είναι μόνο ο αμερικάνικος. Με τους ρυθμούς που δρα, παράγεται κι επενεργεί επάνω στη συνείδηση του κόσμου ο αμερικανικός κινηματογράφος, δε φτιάχνει μόνο έργα που να αρέσουν στο κοινό αλλά ταυτόχρονα αποκλείει ένα άλλο είδος, μιας άλλης χώρας και νοοτροπίας να έχει την ίδια υποδοχή μ’ αυτόν. Αυτό σημαίνει ότι πέρα από την παραγωγή των ταινιών διαμορφώνει και το γούστο του κόσμου. Σήμερα -και σε λίγα χρόνια θα είναι πιο έντονο- βλέ-

πουμε τον παλιό Ρωσικό κίνημα τογράφο με τους αργούς pur μούς, την ανθρωπιά, την έλλειφτ. δράσης και στη μισή ώρα πλην τουμε, γιατί έχουμε μάθει πια το σινεμά να είναι κάτι που ερεθίζε. τα νεύρα μας, που μας διεγείρε; επί δυο ώρες. Καθετί που είνα: αντίθετο με αυτό δε θα είναι ma σινεμά.

-Παρ’ όλα αυτά οι επιλογές αυτές δεν είναι και ζήτημα παιδείας;

-Δεν είναι και τόσο εύκολα τα πράγματα. Μπαίνουμε σε μια εποχή όπου η γνώση είναι περιττή αν όχι βλαβερή. Όλοι μας πληροφορούμαστε. Δε γνωρίζουμε. Αλλά δεν αναρωτιόμαστε από ποιους πληροφορούμαστε. Έτσι που είναι πλεγμένα τα δίχτυα της πληροφόρησης δεν είναι προφανές ότι υπάρχουν κάποιοι που οργανώνουν την πληροφόρησή μας; Και προφανώς δεν θα πρέπει να υπάρχει κάποιος λόγος γι’ αυτο Γιατί κάποιος να διοχετεύει τις πληροφορίες; Προφανώς γιατί ε-χει κέρδος ή γιατί εκπροσωπεί κάποια γενικότερα μυστικά συμφέροντα. Συνεπώς ο κόσμος, λόγω του ότι ο χρόνος του είναι ma πολύ περιορισμένος με όλα αυτά που έχουν παρεισφρήσει στη ζωή του δεν έχει χρόνο ν’ αποκτήσει γνώσεις κι αποκτά πληροφορίες, που μέσω αυτών διαμορφώνει τον ηθικό και τον πνευματικό του κόσμο. Η πληροφορία όμως είναι επιδερμική.

-Πηγαίνετε σινεμά;

-Πηγαίνω σινεμά με περίσκεψη. Δεν αρνούμαι το σινεμά. Υπάρχουν ταινίες για τις οποίες νιώθω ευτυχής που τις είδα. Οι ελληνικές όμως δε μου άρεσαν. Είδα πρόσφατα μια ελληνική ταινία στην οποία έφυγα από τη μέση. Οι καινούριοι σκηνοθέτες νομίζω έχουν μπερδέψει την τέχνη με το κέρδος. Ήμουνα κάποτε πρόεδρος του φεστιβάλ Θεσσλονίκης κι είχα την ευκαιρία να δω σε μια εβδομάδα κάπου τριάντα ταινίες. Αυτές οι ταινίες ήταν ταπεινές, από την Ουκρανία, την Ταϊβάν, το Ουζμπεκιστάν, χώρες που ούτε τις θυμάσαι. Ταινίες ταπεινές, τρυφερές, άτεχνες αν θέλεις, αλλά όταν τις έβλεπες έκλαιγες, αισθανόσουν να επικοινωνείς με τον άνθρωπο. Και τέτοιες ταινίες παράγονται αλλά που προβάλλονται; Σε καμιά λέσχη θα ξεπέσουνε, σε κανένα συνοικιακό κινηματογράφο. Το μονοπώλιο του Αμερικανικού κινηματογράφου έχει αποκλείσει πια και τις αίθουσες, τις έχει αγοράσει. Συνεπώς διαμορφώνει τις συνειδήσεις όπως θέλει αυτός. Και φυσικά μιλάμε για την τέχνη μονάχα. Αε μιλάμε για ευρύτερα πράγματα π.χ για την κλωνοποίηση γιατί τότε θα βρεθούμε ενώπιον μιας φρικτής πραγματικότητας. Βρισκόμαστε στα πρόθυρα μιας εποχής όπου μπορούν να παράγουν λαούς-δούλους. Όχι δούλους που θα θέλουν κάποτε να επαναστατήσουν αλλά δούλους ευτυχείς γιατί οι δούλοι αυτοί θα έχουν το φαγητό τους, το αυτοκίνητο τους, θα έχουν το εξοχικό τους όλ’ αυτά τα υπέροχα πράγματα αλλά δε θα μπορούν ούτε να σκέφτονται, ούτε να ονειρεύονται. Κι αυτή είναι η φοβερότερη δουλεία. Η δουλεία που δε γιατρεύεται. Ας μην είμαστε όμως τόσο απαισιόδοξοι.

-Υπάρχει ελληνικότητα στον ελληνικό κινηματογράφο;

-Δεν υπάρχει. Ούτε μπόρεσε ποτέ να επιτευχθεί για πολλούς λόγους. Εγώ προσωπικά το επιχείρησα από την πρώτη στιγμή που απέκτησα τη δυνατότητα να παράγω μια ταινία έστω και μέσω του παραγωγού. Επειδή δεν είχαμε σεναρίστες ήθελα να εισάγω τη λογοτεχνία στον κινηματογράφο. Ήθελα να πάρω τον Καραγάτση, τον Βενέζη και να γυρίσω τα έργα τους. Το είχα μάλιστα σχεδιάσει. Το πως αλλάξανε τα πράγματα είναι μια άλλη ιστορία. Ζούσαμε τότε σε μια εποχή λογοκρισίας. Τον απόλυτο έλεγχο είχε ο παραγωγός, χωρίς καμία επιχορήγηση. Ο έμπορος έκανε ταινίες και φώναζε κι εμάς. Εγώ μπόρεσα να παρέμβω σε πολλές ταινίες, χωρίς να το καταλαβαίνει ο .παραγωγός και πιστεύω -αυτό τουλάχιστον κολακεύομαι να το πω- ότι αν οι ταινίες μου δε μιλάγανε ελληνικά θα ήταν εφάμιλλες με τις ευρωπαϊκές ταινίες εκείνης της εποχής. Ήταν ταινίες αξιοπρεπείς, σεμνές και το χιούμορ των «κυριών της αυλής» δεν μπορείς να το βρεις εύκολα. Ασχετα αν αυτές οι ταινίες πλαστογραφούσαν την πραγματικότητα. Εγώ γύριζα ταινίες όταν εκτελούσαν το Μπελογιάννη. Τριάντα οκτώ χρόνια είχαμε λογοκρισία. Το ’36 και η δικτατορία του Μεταξά, ο πόλεμος, η απελευθέρωση που κράτησε ένα μήνα και μετά άρχισε ο Δεκέμβρης και οι κυβερνήσεις της Δεξιάς στις οποίες η λογοκρισία ήταν λογοκρισία. Έγινε ένα μικρό διάλειμμα το 1965 κι ώσπου ν’ ανασάνουμε λίγο ελευθερία ήρθε η χούντα. Τι μπορούσε να προκόψει σ’ αυτόν τον τόπο; Είχαμε κάνει μια αντίσταση σα λαός η οποία ήταν εφάμιλλη μόνο της αντίστασης που έκανε το Βιετνάμ – η άποψη μου είναι αυτή. Κάναν ταινίες αντίστασης οι ΜΑΚΙ της Γαλλίας που κάναν έναν περίπατο δήθεν, κάναν οι Ιταλοί ταινίες αντίστασης κατά του φασισμού κι εμείς δεν κάναμε καμιά ταινία. Σ’ ότι ταινία κάναμε έπρεπε ο ήρωας της αντίστασης να λέγεται πατριώτης κι όχι αντάρτης- απαγορευότανε αυτή η λέξη· κι αν ανέφερες τη λέξη ΕΑΜ πήγαινες στρατοδικείο. Κι αν υπήρχε κάποιος που έκανε αντίσταση έπρεπε να είναι λοχαγός ή γιος κάποιου ταγματάρχη. Αυτές οι αθλιότητες γινόντουσαν. Πως να αποκτήσει πρόσωπο ο ελληνικός κινηματογράφος, όπως είχε ο Ιταλικός; Παρ’ όλα τότε υπήρχε ένα μέτρο. Σήμερα δεν υπάρχει, εκτός κι αν εγώ είμαι πια τόσο μακριά απ’ το χώρο και τα βλέπω με λίγη γκρίνια. Αλλά θα ήμουν ευτυχής να μη γκρίνιαζα. Σήμερα είναι επιλογή μου να μην κάνω ταινίες γιατί δεν προλαβαίνω. Είναι τόσο λίγος ο χρόνος που μου απομένει για να ολοκληρώσω αυτά που θέλω που δεν μπορώ να τον σπαταλώ σε τέτοιες ψυχοφθόρες και κουραστικές διαδικασίες. Έχω επιλέξει τη συγγραφή και τη διδασκαλία γιατί δεν διδάσκω μόνο αλλά διδάσκομαι.

-Πως βλέπετε τη θέση της Ελλάδας στην Ευρώπη σήμερα;

-Πιστεύω ότι δεν μπορούμε να είμαστε μακριά από αυτό το γίγνεσθαι. Το ερώτημα όμως δεν είναι αυτό. Είναι το πως βλέπουμε εμείς την Ευρώπη. Εγώ νομίζω πως δεν έχει μέλλον η Ευρώπη πια. Εκτός αν γίνει μια επανάσταση συνειδήσεων η οποία όμως δεν είναι τόσο έγκαιροφλεγής. Νομίζω ότι αυτός ο οδοστρωτήρας που λέγεται Αμερική και οι αντιδικίες που αναπτύσσονται μεταξύ των Κρατών της Ευρώπης δεν μας επιτρέπουν να είμαστε ιδιαίτερα αισιόδοξοι. Η Ευρώπη έχει κουλτούρα, έχει παράδοση και μια υγιής κοινωνικά Ευρώπη, μια οργανωμένη Ευρώπη – πηγή ενός πολιτισμού που έχει ρίζες είναι η μόνη σωτηρία απέναντι στη λαίλαπα του αμερικανισμού και της επιδερμικής και κατακτητικής νοοτροπίας του. Στην Αμερική η παράδοση ζήτημα είναι να φτάνει 200 χρόνια πίσω. Δεν έχουν τι να δείξουν οι άνθρωποι. Σ’ ένα βιβλίο μου τη «Μεσαία Όχθη» η ηρωίδα, μια νεαρή Αμερικανίδα ζωγράφος λέει: «Εμείς εδώ έχουμε εύφορο έδαφος και φυτρώνουμε εύκολα. Αλλά δεν έχουμε ρίζες και γι’ αυτό δεν κρατιόμαστε γερά. Κι ακόμα δεν έχουμε μνήμη για ένα λόγο. Γιατί δεν έχουμε τι να θυμηθούμε». Γι’ αυτό κι εμείς εδώ στην Ευρώπη -και λέω εμείς γιατί κι εμείς συμμετέχουμε, όχι με τον τωρινό αλλά με τον παλιό μας πολιτισμό, σ’ αυτό το πολυπολιτισμικό κύτταρο-μπορούσαμε ν’ αποτελέσουμε το αντίπαλο δέος στην Αμερική. Όμως, είναι τόσο θελκτική η διάβρωση της Αμερικής στον καθένα από μας, είναι τόσα τα αντιμαχόμενα στοιχεία που φοβάμαι ότι θα έχουμε μεν Ένωση αλλά από πίσω θα καραδοκεί η υποταγή και η άνευ όρων παράδοση στην Αμερική. Βεβαιωθείτε για κάτι που είναι πολύ απλό. Κι αυτό είναι το ανατριχιαστικό. Πόσα από τα καινούρια κράτη που δημιουργηθτ.-καν ύστερα από τις διάφορες ~ο-λιτικές αλλαγές δε θα θελανε να είναι ένα αστεράκι στην Αμερικανική σημαία; Γιατί λοιπόν να θελα να κατακτήσει με τα παλια μεσα η Αμερική τον κόσμο αφου ειχζι ήδη κατακτημένος; Σήμερα ο Αμερικανικός τρόπος ζωης εισβάλλει ακράτητος σε κάθε πόλη, σε κάθε χώρα κι όχι μοναχα δεν αποπέμπεται αλλα τον υποδέχονται όπως κάποτε στην Ιερουσαλήμ τον Ιησού Χρίστο. Ευλογημένος ο ερχομενος.

ΣΧΕΤΙΚΑ

ΑΦΗΣΤΕ ΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ

Αρέσει σε %d bloggers: