Κατάντικρυ στο πρότυπο του καταφερτζή που ξέρει πώς να επιβιώνει και να επιστρέφει, η ελληνική τραγωδία υψώνει ένα πρότυπο ήρωα που ξέρει να αναλαμβάνει την ευθύνη των πράξεών του και να απέρχεται, θεωρώντας την ατελεύτητη επιδίωξη του ευγενούς και του μεγάλου ως μόνο σκοπό της ζωής: τον Αίαντα.
Ο βασιλιάς της Σαλαμίνας που ήταν στην Τροία το έρκος των Αχαιών, ο μόνος άξιος να λάβει τα όπλα του νεκρού Αχιλλέα, περήφανος και ευγενικός, αναγκάστηκε να ζήσει το αδιέξοδο κάθε ελεύθερου και περήφανου ανθρώπου. Όταν η απάτη του διδύμου Αγαμέμνονα και Οδυσσέα του στέρησε τα όπλα του Αχιλλέα και η χαιρεκακία βρει στον σκοτισμό του νου του πρόφαση για να τον συντρίψει (μια και πάντα «κατά τους τρανούς ο φθόνος έρπει»), ως τραγικός ήρωας, ο Αίας θα νοιώσει πως πεταμένος σε έναν κόσμο χωρίς σχέδιο, νόμους και τάξη, μόνο στην Αξία και την Τιμή μπορεί να βρει πια ακόμη κάποιο νόημα. Γιατί μετά την πτώση στην αδυναμία, όταν το μέλλον δεν παρέχει κανένα στάδιο ενεργείας για την πατρίδα, η ζωή δεν έχει πια προορισμό. Ο ήρωας με τις σταθερές και αμετακίνητες αρχές νοιώθει πως δεν έχει πια θέση στον κόσμο που με τον δόλο και τον φθόνο δίνει προτεραιότητα σε άλλες, ρεαλιστικές αξίες.
Αντίκρυ στον χορό και την Τέκμησσα (που υπενθυμίζει ότι δεν υπάρχει μεγαλύτερο κακό από την «αναγκαία τύχη»), ο Αίας δεν θα διστάσει να αναφωνήσει «Σκοτάδια, δικά μου φώτα, ερέβη φαεινότατα, διαλέξτε με, διαλέξτε με για κάτοικό σας», γνωρίζοντας πως «ντροπή είναι για τον άντρα πολύ καιρό να γυρεύει να ζήσει όταν καμμιά αλλαγή στις πίκρες του δεν βλέπει. Ποιά ευχαρίστηση μπορεί να δίνει μέρα που ακολουθεί την άλλη μέρα, όταν στον θάνατο κοντύτερα μάς φέρνει, όσο και αν τον αναβάλλει;» Γιατί ξέρει:
«ή καλώς ζην ή καλώς τεθνηκέναι τον ευγενή χρη». Αυτό είναι το μέγα δίδαγμα. Κι έτσι θα στήσει το ξίφος του σε έναν ερημικό γιαλό της Τρωάδας με λίγα χαμόδεντρα, αθώος όσων θα ακολουθούσαν.
Η ευγένεια πάντα θα ηττάται. Ο τραγικός ήρωας δεν σώζεται στην ζωή αυτή, καμμιά ηθική αξιολογία δεν θα τον δικαιώσει, δεν θα τον παρηγορήσει. Ο Αίας πληρώνει στο ακέραιο το αντίτιμο χωρίς καμμιά προσδοκία λύτρωσης. Αυτό που τον δικαιώνει είναι μόνο η λάμψη που εκπέμπει την ώρα της συντριβής, η φλόγα την ώρα που καίγεται με λαμπάδα την ίδια του την ύπαρξη, όταν θα προχωρήσει στην «εύλογον εκ του βίου εξαγωγή» για να αποκαταστήσει την τρωθείσα εξαιτίας της θείας σκοτίας τιμή του. Κι έτσι θα γίνει αυτός που ενσαρκώνει τις εσωτερικές απαιτήσεις της ελληνικής ευγένειας, του ιδανικού ελληνικού λαού.
Αυτός είναι ο τρόπος για να αποκατασταθεί η τιμή του ήρωα. Γιατί ύπαρξη σημαίνει τιμή. Και τούτο κάποτε ίσως χρειαστεί να το υπερασπίσεις με την ίδια σου τη ζωή, όταν ζώντας για το ευγενές και το μεγάλο, μαθαίνεις πως στον κόσμο αυτόν δεν θα υπάρξει δικαιοσύνη. Όμως σε έναν άλλο ελληνικό κόσμο, στον τραγικό κόσμο, η ευγένεια δίνει πάντα σκοπό στην ζωή. Η ευγένεια, όχι η επιβίωση, όχι η επίδειξη, όχι η ευημερία.
Αντίμαχοι σε όσους και σε όσα επιδιώκουν την συντριβή του αυθεντικού Είναι, την τέλεια λήθη του κρυπτόμενου θείου, την αφαίρεση κάθε δυνατότητας κοινοτικού πεπρωμένου και ατομικής ολοκλήρωσης, αρνούμενοι τον θρίαμβο των κατώτερων ενστίκτων, τον θάνατο χωρίς να μάθουμε γιατί ζήσαμε, οφείλουμε τώρα που αυτός ο ελληνικός κόσμος σβήνει, να κρατήσουμε ζωντανό το αίτημα της τιμής, την αρετή της ευγένειας. Τι κι αν στις ακτές της Τρωάδας δεν υπάρχει πια το μνήμα του ήρωα; Όσο κυριαρχούν Ατρείδες, Θερσίτες και Οδυσσείς, το αμφίστομο ξίφος του Αίαντα θα λάμπει πάντα στο φως του ήλιου, στο φέγγος της σελήνης.
