![](https://ardin-rixi.gr/wp-content/uploads/2021/02/15-scaled.jpeg)
ΕΡΩΤΗΣΗ: Πότε ενδιαφέρθηκες για πρώτη φορά για την πορνογραφία;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Το ενδιαφέρον μου για την πορνογραφία αρχίζει από πολύ παλιά, από τότε που πήγαινα στο γυμνάσιο. Τότε νόμιζα ότι η πορνογραφία έχει σχέση με τη σεξουαλική απελευθέρωση και τη σεξουαλική επανάσταση. Μ’ αυτή την έννοια μ’ ενδιέφερε και ήξερα ότι η πορνογραφία είχε ασκήσει επιρροή σε πολλούς άνδρες συγγραφείς που θαύμαζα – όπως τον Μπωντλαίρ, τον Φλωμπέρ – τόσο σπουδαίους συγγραφείς δηλαδή. Ήξερα ακόμη ότι το έργο ορισμένων συγγραφέων που θαύμαζα πολύ χαρακτηρίστηκε πορνογραφικό και πολύ συχνά το ταύτιζαν με την πορνογραφία. Έτσι ενδιαφέρθηκα για την πορνογραφία από φιλολογική σκοπιά όπως άλλωστε πολλοί άλλοι, πιστεύοντας ότι έχει σχέση με την ιδεολογική επανάσταση και την λογοτεχνική ζωή. Με γοήτευαν βιβλία όπως Η ιστορία της Ο και άλλα τέτοια υψηλής τέχνης πορνογραφήματα. Με συγκινούσαν φοβερά. Πίστευα ότι είχαν πολύ βάθος, ότι ήταν γεμάτα με ιδέες γύρω απ’ το σεξ και τον έρωτα. Θυμάμαι μάλιστα έναν μαρξιστή στο κολλέγιο να μου λέει αγανακτισμένος: «Μα αυτά είναι η ακραία μορφή της αλλοτριωμένης εργασίας!» και εγώ να του απαντάω: «Α, μα εσύ δεν ξέρεις τίποτα από έρωτα». Έτσι λοιπόν καταπιάστηκα με την πορνογραφία ακριβώς επειδή μ’ ενδιέφερε η λογοτεχνία και το σεξ.
Όσο λοιπόν κινιόμουνα στους κύκλους της αντικουλτούρας του’60 και στους χώρους της μποέμικης ζωής στη Ν.Υόρκη συναντούσα όλο και περισσότερο μπροστά μου την πορνογραφία, όλο και περισσότερα κείμενα διανοουμένων πάνω στην πορνογραφία. Κι όταν άρχισα να σκέφτομαι σοβαρά επάνω στη βία ενάντια στις γυναίκες, όταν εγώ η ίδια τη δοκίμασα, έτσι ώστε να μη μπορώ να την αγνοήσω και να προσποιηθώ ότι δεν έχει καμία σχέση μ’ εμένα, τότε λοιπόν το πρώτο πράγμα που έκανα ήταν να ξαναδιαβάσω την «Ιστορία της Ο». Κι ένιωσα πολύ ντροπιασμένη βλέποντας αυτό που κάποτε μου είχε φανεί ο ακριβής ορισμός της θηλυκότητας.
Πίστευα επίσης ότι το πορνογραφικό σεξ ήταν ταμπού και ότι η πορνογραφία περιείχε πρωτότυπες ιδέες, ότι πρόβαλε μια σεξουαλικότητα που ολόκληρος ο συμβατικός κόσμος έπρεπε να κρατήσει κρυφή. Αλλά οι καλλιτέχνες τη γνώριζαν αυτή τη σεξουαλικότητα. Νομίζω ότι για πολλούς, ακόμα κι αν δεν το παραδέχονται, αυτή είναι η σχέση μεταξύ τέχνης και πορνογραφίας. Ξέρουν ότι ιστορικά οι καλλιτέχνες έχουν επηρεαστεί πολύ απ’ την πορνογραφία. Έτσι υπάρχει μια σχέση μεταξύ τέχνης και πορνογραφίας που δεν κατανοούν πλήρως. Η πορνογραφία φαίνεται ότι είχε επηρεάσει πολύ μερικούς άντρες συγγραφείς που υπήρξαν πράγματι σπουδαίοι. Για αυτό και αυτή καθ’ αυτή αποκτά ιδιαίτερη επίδραση σε ορισμένους καλλιτέχνες που αποτελούν πρότυπο για μίμηση. Αυτή είναι μια ψεύτικη αντίληψη για την πορνογραφία. Στηρίζεται στην άγνοια, της ίδιας’ της πορνογραφίας. Και άγνοια του πώς ζουν στην πραγματικότητα οι γυναίκες και τι σημαίνει πραγματικά γι’ αυτές εξαναγκασμός στο σεξ. Μονάχα η πορνογραφία έχει αυτό το φωτοστέφανο του ταμπού, αν κάποιος αρνηθεί να δει το περιεχόμενο της και σε τι ανταποκρίνεται αυτός ο εξαναγκασμός στο σεξ στη ζωή των γυναικών. Ολόκληρη η αντρική πνευματική παράδοση με την οποία ήρθα σ’ επαφή, αρνιόταν να δει τη σχέση που έχει η πορνογραφία με τη ζωή των γυναικών. Η ζωή των γυναικών δεν άξιζε τίποτε, ενώ το ίδιο το περιεχόμενο της πορνογραφίας εξιδανικευόταν στα διάφορα κείμενα ή συζητήσεις. Η αλήθεια είναι ότι οι άντρες εξαναγκάζουν συστηματικά τις γυναίκες στο σεξ. Πάνω σ’ αυτό ακριβώς βασίστηκε το γυναικείο κίνημα – πάνω σ’ αυτή τη διαπίστωση.
ΕΡΩΤΗΣΗ: Πώς στρατεύτηκες στο γυναικείο κίνημα;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Αυτό που μου συνέβη ήταν ότι είχα ζήσει μια πολύ τίμια ζωή σαν αριστερή ριζοσπάστρια της αριστεράς και είχα παντρευτεί έναν πολύ ριζοσπαστικό άντρα, που όμως με χτυπούσε, κατάντησα μια δαρμένη γυναίκα. Κι όταν κατόρθωσα να το σκάσω, πράγμα πολύ δύσκολο, το μόνο άτομο στον κοσμο που ήταν πρόθυμο να με βοηθήσει ήταν μια γυναίκα που αυτοαποκαλούνταν φεμινίστρια. Έτσι, αντί να μου προσφέρει καταφύγιο και στέγη, μου ‘δωσε βιβλία να διαβάσω, όλα εκείνα με τα οποία διαφωνούσα. Υπερασπιζόμουνα τον Νόρμαν Μαίηλερ περισσότερο απ’ οποιονδήποτε! Τον Χένρυ Μίλλερ ήμουν πρόθυμη να τον ξεγράψω. Αλλά όλ’ αυτά είναι πολύ μακρινά τώρα πια. Έτσι λοιπόν χρειάστηκε να παλαίψω σκληρά για πολύ καιρό.
Η δουλειά μου άρχισε πραγματικά με την απόφασή μου να προσπαθήσω να καταλάβω τι μου είχε συμβεί γιατί, βλέπεις, όλοι μου λέγανε ότι αυτό που μου ‘χε συμβεί ήταν προσωπική υπόθεση και ότι έγινε επειδή τα Όελα και επειδή εγώ έφταιγα. Δεν ήξερα βέβαια και πολλά γι’ αυτό που μου ‘χε συμβεί,.αλλά ένα πράγμα κατάλαβα, που ήταν θαυμάσιο, ότι δηλαδή δεν ήταν καθόλου προσωπική υπόθεση. Κι ήταν ακριβώς αυτό το μη-προσωπικό, ακόμα και σ’ εκείνη τη σχέση την τελείως στενή και αποκλειστική, που με τσάκισε κυριολεκτικά. Έτσι λοιπόν όταν διέλυσα εκείνο το γάμο είπα μέσα μου:«Θα προσπαθήσω να καταλάβω γιατί έγινε αυτό». Εκείνο που έκανα ήταν να ξαναδιαβάσω την Ιστορία της Ο, βλέποντας την από τη σκοπιά της γυναίκας που την είχαν μεταχειριστεί όπως ακριβώς τη γυναίκα αυτού του βιβλίου. Απ’ τη σκοπιά μιας γυναίκας που παρά τις ριζοσπαστικές της ιδέες, παρά τη ριζοσπαστική πολιτική της τοποθέτηση, είχε αποδεχτεί να της καθορίζουν την ίδια της την ύπαρξη. Έτσι λοιπόν αυτή ήταν η αφετηρία για μένα και στο πρώτο μου βιβλίο εξετάζω, για παράδειγμα, τα κοινά σημεία ανάμεσα στην πορνογραφία και στα παραμύθια. Αλλά ένας από τους λόγους που τώρα ειδικά δίνω έμφαση στην πραγματικότητα της πορνογραφίας είναι ότι άρχισα ν’ αντιλαμβάνομαι την ακριβή έκταση αυτής της πραγματικότητας μεσ’ από τη συζήτηση με άλλες γυναίκες. Μόνο μετά την έκδοση του βιβλίου μου Πορνογραφία και Ανδροκρατική Koivojvia έμαθα ότι υπήρχαν κι άλλες δαρμένες γυναίκες. Πίστευα ακόμα ότι ήμουν η μόνη γυναίκα στον κόσμο που μου είχε συμβεί.
Βλέπεις, καταγόμουν από οικογένεια που μου φερόταν με μεγάλη φροντίδα και σεβασμό, συνειδητά σεβόμουν τους άλλους, δρούσα σύμφωνα μ’ αυτή τη συνείδηση και παρ ‘ όλα αυτά εκείνο το άτομο με χτυπούσε, με χτυπούσε, μ’ έδερνε μόνο και μόνο επειδή ήμουν γυναίκα, δεν υπάρχει άλλος τρόπος να το περιγράψω. Δηλαδή ο λόγος μπορεί να ήταν ότι η μπουγάδα δεν είχε γίνει σωστά ή ότι το ψυγείο ήταν βρώμικο και γω ίσως να μπερδευόμουν προσπαθώντας να καταλάβω πως όλη μου η ζωή κι όλες μου οι ελπίδες είχαν συγκεντρωθεί στην προσπάθεια να βρω το σωστό τρόπο για να καθαρίσω το ψυγείο, μα το γεγονός ήταν ότι με χτυπούσε επειδή ήμουν γυναίκα. Και κάθε φορά που προσπαθούσα να ξεφύγω κάθε φορά που ζητούσα βοήθεια, όλοι μ’ έστελναν πίσω γιατί ήμουν γυναίκα, κανείς δε με πίστευε επειδή ήμουν γυναίκα. Έτσι η ατομικότητα, η προσωπικότητα, η νοημοσύνη και η ευαισθησία μου δεν είχαν κανένα απολύτως νόημα, για τον κόσμο όπου ζούσα. Όλα αυτά καθορίζονταν από το γυναικείο μου φύλο και τίποτ’ αλλο. Κι αυτό μ’ έκανε να επανεξετάσω όλες τις σκέψεις, ιδέες και εμπειρίες που είχα ποτέ γύρω από το σεξ.
ΕΡΩΤΗΣΗ: Δίνεις έμφαση στην πραγματικότητα – στη σαδιστική πραγματικότητα που αντανακλά η πορνογραφία. Αλλά νομίζω ότι ένα δύσκολο σημείο – που ούτ’ εγώ έχω καταλάβει ούτ’ εσύ ασχολήθηκες, μ ‘ αυτό είναι η διαφορά ανάμεσα στη φαντασίωση και την πραγματικότητα. Οι φεμινίστριες που ασχολούνται με την ψυχανάλυση στη Βρετανία εξετάζουν το γιατί οι άνθρωποι έχουν φαντασιώσεις και γιατί η φαντασίωση παίρνει αυτή τη μορφή.
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Πιστεύω ότι αν οι γυναίκες θέλουν να μιλήσουν σοβαρά για τις φαντασιώσεις τους, πρέπει να μιλήσουν για τη σεξουαλική τους υποταγή και καταπίεση και τους τρόπους με τους οποίους οι αντίστοιχες, συμπεριφορές εσωτερικεύονται. Θα ήμασταν τρελές να πιστεύουμε ότι θα μπορούσαμε να έχουμε εσωτερική ζωή που να μένει ανεπηρέαστη από το σύστημα στο οποίο ζούμε. Νιώθω ότι η ευθύνη μου σ’ αυτό τον τομέα είναι να επιμείνω σ’ αυτό που ξέρω. Κι αυτό που ξέρω είναι ότι η πορνογραφία είναι μια πραγματικότητα. Θέλω να συγκεντρώσουμε την προσοχή μας στις υλικές συνθήκες διαβίωσης των γυναικών.
ΕΡΩΤΗΣΗ: Μίλησες για τη λογοτεχνική πορνογραφία, για βιβλία που θεωρούνται έργα τέχνης. Αλλά το πορνό σήμερα δεν είναι έτσι – είναι βίντεο και φωτογραφίες και οπωσδήποτε η πορνοβιομηχανία του Χόλλυγουντ για παράδειγμα είχε σχέση με την υπόλοιπη βιομηχανική ανάπτυξη στην Καλιφόρνια. Κατά μια έννοια, δεν μπορείς να το δεις σαν απομονωμένο φαινόμενο, πρέπει να το αντιμετωπίσεις σαν κομμάτι του (αναπτυγμένου) καπιταλισμού.
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Πρώτα-πρώτα δεν μπορείς να το δεις απομονωμένο από την αντρική εξουσία. Επιμένω ότι αυτή έρχεται πρώτη, γιατί οι περισσότερες συζητήσεις πάνω στην πορνογραφία επιμένουν να τη διαχωρίζουν από την αντρική εξουσία κι αυτό είναι λάθος. Στην Αμερική το κίνημα που αναλύει και εξετάζει την πορνογραφία δεν βλέπει τον εαυτό του διαχωρισμένο από τα κινήματα ενάντια στην εκμετάλλευση των γυναικών σε όλους τους τομείς. Συμφωνώ ότι η πορνογραφία είναι μια αποκρουστική έκφραση των πιο βασικών αξιών του καπιταλισμού και πρέπει να το δούμε κι έτσι, αλλά αυτό δεν είν’ αρκετό για ν’ αντιμετωπίσουμε την πραγματικότητά της. Κι αυτό γιατί μερικές από τις λύσεις που προτείνονται, όταν αυτού του είδους η ανάλυση γίνεται αποδεκτή σαν η μοναδική ανάλυση, το μόνο που ζητούν είναι να βελτιωθούν οι συνθήκες εργασίας έτσι ώστε το καπιταλιστικό σύστημα να μην εκμεταλλεύεται και τόσο τις γυναίκες. Η φυλετική εκμετάλλευση όμως παραμένει.
ΕΡΩΤΗΣΗ: Έτσι το μόνο που προτείνεται δηλαδή είναι να πληρώνονται περισσότερο οι γυναίκες σαν σερβιτόρες ή σαν πόρνες:
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Βλέπεις, το μόνο που μένει τώρα για να λύσουν το πρόβλημα είναι να εθνικοποιήσουν την πορνο- βιομηχανία.
ΕΡΩΤΗΣΗ: Κανείς δεν λέει κάτι τέτοιο εδώ πέρα!
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Αυτό που θέλω να πω είναι πως όταν λέγεται ότι το πρόβλημα είναι ο καπιταλισμός, απαντάω ότι η φυλετική εκμετάλλευση δεν έχει την αναλογία της — είναι μοναδική.
ΕΡΩΤΗΣΗ: Φυσικά δεν μπορεί κανείς να θεωρήσει ούτε τον καπιταλισμό ούτε την αντρική εξουσία μόνο σαν επαρκείς και ολοκληρωμένες εξηγήσεις. Πρέπει να προσθέσει ότι σε μια καπιταλιστική κοινωνία, αυτή η μορφή εκμετάλλευσης που υπάρχει πριν από τον καπιταλισμό, η γυναικεία εκμετάλλευση δηλαδή, παίρνει μια τελείως ξεχωριστή μορφή.
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Νομίζω ότι αυτό πρέπει να πει κανείς είναι ότι σε μια καπιταλιστική κοινωνία, και μάλιστα με υψηλή βιομηχανική ανάπτυξη, η πορνογραφία αποτελεί θεσμό της αντρικής εξουσίας. Αλλά συμφωνώ μαζί σου ότι αποτελεί επίσης, τουλάχιστον στη σημερινή ιδιαίτερα αναπτυγμένη μορφή της, έναν μισογύνικο θεσμό που χαρακτηρίζει την καπιταλιστική κοινωνία.
ΕΡΩΤΗΣΗ: Τι νομίζεις ότι μπορούμε να κάνουμε γι’ αυτό; Τι Θα ‘πρεπε να κάνουμε;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Ειδικά για την πορνογραφία δηλαδή;
ΕΡΩΤΗΣΗ: Ναι, γιατί βλέπεις, νομίζω ότι μπορούμε να κάνουμε πολύ περισσότερα για τις δαρμένες γυναίκες. Άλλωστε το γυναικείο κίνημα έχει βρει κάτι να κάνει, που είναι και πολύ πρακτικό αλλά και πολύ… ιδεολογικό. Τα αμφισβητεί όλα, προσφέρει καταφύγιο στη γυναίκα, αλλ ‘ αυτό είναι μια απάντηση στον κόσμο και μια ανάλυση συγχρόνως. Τίποτα τέτοιο δεν έχει γίνει όμως σε σχέση με την πορνογραφία.
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Όμως κι αυτά που έχει κάνει το γυναικείο κίνημα σε σχέση με τις δαρμένες γυναίκες είναι τελείως επιφανειακά, πράγμα που έχει μεγάλη σημασία Π.χ. όταν δεν ήταν εκεί το χρειαζόμουν εγώ — και ξέρω) καλά τι θα πει αυτό. Δεν έχουμε αντιμετωπίσει το γεγονός ότι το συζυγικό ξύλο συνεχίζεται συστηματικά, ότι το καλύπτουν οι νόμοι, οι εκκλησίες, οι θεσμοί αυτής της κοινωνίας.
Βοηθώντας τις γυναίκες, τους σώζουμε τη ζωή βέβαια, αλλά δεν αλλάζουμε τους θεσμούς που κρατούν τη γυναίκα δέσμια.
ΕΡΩΤΗΣΗ: Δεν είμαι σίγουρη ότι πράγματι οι νόμοι καλύπτουν το συζυγικό ξύλο τώρα πια, αν και μόνο μια αλλαγή στους νόμους δεν μπορεί να το σταματήσει.
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Ακριβώς, δεν μπορεί να το σταματήσει.
ΕΡΩΤΗΣΗ: Παρ’ όλ’ αυτά όμως, δεν είναι σημαντικό ν’ αλλάξουμε τους νόμους; Γιατί οι νόμοι ορίζουν πως θα πρέπει να είναι μια κοινωνία έτσι δεν είναι;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Ακριβώς έτσι. Όταν λοιπόν αλλάζεις τον νόμο σχετικά με το συζυγικό ξύλο, τότε είσαι υποχρεωμένη να πάρεις υπόψη σου και τον συζυγικό βιασμό, γιατί, βλέπεις, αποτελεί κομμάτι του ίδιου συνδρόμου. Είναι μια μεταρρύθμιση, που, όπως το βλέπω εγώ, έχει ουσιαστικά επαναστατικές εφαρμογές. Η αλλαγή του νόμου που θα περιλαμβάνει και τον συζυγικό βιασμό, αλλάζει τη θέση των γυναικών στην κοινωνία αμετάκλητα. Αλλά δεν το ‘χουμε κάνει αυτό. Στην Αμερική μόλις τώρα αναγκάσαμε την τέταρτη μέχρι στιγμής Πολιτεία να σταματήσει να προστατεύει τον συζυγικό βιασμό. Για μένα αυτή είναι η προτεραιότητα, όχι μόνο εξαιτίας της σημασίας της για τις παντρεμένες γυναίκες, αλλά και για την ιδεολογική της σημασία και για τη σημασία που έχουν οι εφαρμογές της όσον αφορά την θέση των γυναικών στην κοινωνία.
Τώρα το γιατί, η πορνογραφία είναι σημαντική, είναι γιατί διαιωνίζει την σεξουαλική υποταγή των γυναικών στους άντρες. Αποτελεί προπαγάνδα και μέσο σεξουαλικής καταπίεσης των γυναικών και τ’ αποτελέσματα της είναι «θαυματουργά». Μου φαίνεται δηλ. έτσι όπως καθόμαστε εμείς εδώ και συζητάμε για αλλαγές εδώ, αλλαγές εκεί σα να ‘μαστέ Εβραίοι στην προναζιστική Γερμανία, κι ενώ η χώρα κατακλύζεται από αντισημιτική προπαγάνδα ενώ χτυπούνε τους Εβραίους στους δρόμους κι ανοίγουν τα μαγαζιά τους, εγώ κι εσύ να καθόμαστε και να συζητάμε για κάποιες βελτιώσεις σε κάποιους νόμους. Νομίζω ότι ο χαρακτήρας της πορνογραφίας και η σχέση τους με την καθημερινή βία ενάντια στις γυναίκες, αν μπορεί να συγκριθεί με κάτι, αυτό είναι ο τρόπος που η αντισημιτική προπαγάνδα κατέκλυσε τη Γερμανία και επέτρεψε να γίνει ό,τι έγινε, το ενθάρρυνε δηλαδή και το προώθησε. Κατά τή γνώμη μου, ήταν ο κρίκος που έλειπε για να γίνει ό,τι έγινε. Και η πορνογραφία έχει ακριβώς αυτόν τον χαρακτήρα. Πρέπει να καταλάβουμε ότι όταν μιλάμε για πορνογραφία, παλεύουμε για την ίδια μας τη ζωή, είναι π.x ζήτημα ζωής ή θανάτου. Πρέπει να δούμε την πορνογραφία μέσ’ από το περιεχόμενο της. Πρέπει ν’ αντιμετωπίσουμε τους άντρες που την δημιουργούν, τους άντρες που την καταναλώνουν, πρέπει να εξετάσουμε τις αξίες που ενυπάρχουν σ” αυτήν, πρέπει να χρησιμοποιήσουμε την πορνογραφία για να καταλάβουμε πως εμείς οι ίδιες γινόμαστε συνένοχες στο σύστημα που μας καταπιέζει, όπως για παράδειγμα, εγώ έγινα συνένοχη όταν· πρωτοδιάβασα την Ιστορία της Ο. Πρέπει να χρησιμοποιήσουμε την πορνογραφία σαν ένα μέσο για να κατανοήσουμε το σύστημα στο οποίο ζούμε και να το αλλάξουμε. Όσο για πρακτικές διαδικασίες, υπάρχουν χιλιάδες στρατηγικές, όπως πικετοφορίες, μοίρασμα προκηρύξεων, τρόποι με τους οποίους θα δείξουμε στις γυναίκες τι είναι η πορνογραφία. Τώρα που το σκέφτομαι, όλες αυτές οι απίστευτα ενοχλημένες, παθιασμένες και θυμωμένες απαντήσεις που δίνουν οι φεμινίστριες στην πορνογραφία, έχουν να κάνουν με το γεγονός ότι μας αγγίζει στο ευαίσθητο σημείο που είναι το εξής. Ποιο είναι πραγματικά αυτό το σεξουαλικό σύστημα, πως η αντρική σεξουαλικότητα μας περιορίζει και μας υποτάσσει, πως τελικά καθοριζόμαστε απ’ αυτή την αντρική σεξουαλικότητα. Κι αυτό δε μας αρέσει καθόλου. Το απωθούμε και πολύ συχνά εκφράζουμε αυτή την απώθηση με το να στρεφόμαστε ενάντια σ’ αυτούς που μας κάνουν να το συνειδητοποιούμε. Άλλωστε η διαδικασία αυτή μας βάζει φοβερά ερωτήματα — για τη φύση της ίδιας μας της σεξουαλικότητας, για το πως γινόμαστε συνένοχες στον ίδιο μας τον εξευτελισμό. Τίποτα απ’ όλ’ αυτά δεν είναι ευχάριστο. Όλα είναι τρομερά, αλλά αν δεν τ’ αντιμετωπίσουμε τι θα κάνουμε; Πρέπει να τ’ αντιμετωπίσουμε.
ΕΡΩΤΗΣΗ: Ναι, αλλά το πρόβλημα που είχα με το βιβλίο σου είναι ότι μου φαίνεται πως περιγράφεις αυτό το τελείως μονολιθικό σύστημα, το ανιστορικό και απαράλλαχτο, μ ‘ ένα τρόπο ώστε παντού και πάντα υπάρχει η αντρική εξουσία. Αυτό με κάνει να νιώθω ότι δεν υπάρχει τρόπος να ξεφύγουμε απ ‘ αυτήν, γιατί οι άντρες πάντοτε, ήταν έτσι και θα παραμείνουν έτσι, άρα δεν υπάρχει λόγος ν ‘ αντισταθούμε σ’ αυτήν, δεν υπάρχει ούτε μια στιγμή ελευθερίας. Πως είναι δυνατόν ν’ αλλάξει κάτι: Πως είναι δυνατό να υπάρξει ακόμα και μια στιγμή ελευθερίας, αφού αυτό το σύστημα είναι τόσο μονολιθικό, αναλλοίωτο και άτρωτο: Νομίζω ότι στο τέλος του βιβλίου σου λες πως οι άντρες, πιστεύουν ότι τα κατάφεραν να μας νικήσουν, αλλά κάνουν λάθος. Δεν είμαι όμως σίγουρη ότι σύμφωνα με την ανάλυσή σου μπορούν να κάνουν λάθος. Καταλαβαίνεις τι εννοώ:
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Ναι. Πιστεύω ότι η θέση των γυναικών βασικά είναι ανιστορική, ενώ η ιστορία του άντρα έχει αλλάξει, αντίθετα με της γυναίκας που δεν έχει αλλάξει εξ’ αιτίας της ιδιαίτερης φύσης της φυλετικής καταπίεσης. Πρόκειται για μια πραγματικότητα, τουλάχιστον εγώ έτσι το βλέπω. Το τι θα κάνουμε είναι άλλη υπόθεση, αλλά το γεγονός ότι δεν ξέρουμε τι να κάνουμε δε σημαίνει ότι πρέπει να παραβλέψουμε την αλήθεια.
ΕΡΩΤΗΣΗ: Όμως δε νομίζω ότι η δική μου ή η δική σου κατάσταση είναι ίδια μ ‘ αυτή των γιαγιάδων μας. Πιστεύω ότι οι γυναίκες είναι πιο ελεύθερες απ ‘ ότι, ας πούμε, πριν 150χρόνια. Κι αυτό εμένα κάτι μου λέει όσον αφορά τις δυνατότητες αλλαγής. Αυτό είναι που δεν είδα στο βιβλίο σου. Και πρέπει να πιστέψουμε, ότι υπάρχει δυνατότητα αλλαγής, αλλιώς δεν είν ‘ ανάγκη να κάνουμε τον κόπο να συζητάμε ή να γράφουμε για όλ’ αυτά.
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Το είδος της αλλαγής που ενδιαφέρει εμένα δεν μετριέται με το παράδειγμα που έδωσες. Αυτή η αλλαγή θα έρθει όταν οι γυναίκες δε θα ορίζονται πια σε σχέση, ή σε αντίθεση με τους άντρες. Το είδος της αλλαγής που θέλω έχει σχέση με το τέλος ενός συστήματος που επιβάλλει διαχωρισμούς, που δεν θα κατατάσσει σε κατηγορίες, τα ανθρώπινα όντα, πράγμα πού εγώ θεωρώ φασιστικό σύστημα, με την έννοια ότι το γυναικείο πεπρωμένο είναι προκαθορισμένο απ’ τη γέννηση σ’ αυτό το σύστημα. Κι εμείς παλεύουμε ενάντια στην καταναγκαστική φύση αυτού του προκαθορισμού. Έτσι, αν έχω συμβάλει σε κάτι είναι στην περιγραφή αυτού του συστήματος ακριβώς όπως έχει. Το νιώθω καθαρά πως δεν υπάρχει άλλος τρόπος για να φτάσουμε σ’ επαναστατικές διαδικασίες παρά η κατανόηση αυτού του συστήματος, γιατί οι μέχρι τώρα περιγραφές του υπήρξαν ουσιαστικά απολογίες του. Πρέπει ν’ αναγνωρίσουμε ότι είναι οδυνηρό κάτι τέτοιο, μα αν κάνουμε ένα βήμα εδώ, ένα βήμα εκεί, θα μπορέσουμε να τα καταφέρουμε. Βέβαια οι γυναίκες, αποδείχτηκαν πολύ καπάτσες όσον αφορά την προσωπική επιβίωση, δεν υπάρχει αμφιβολία γΓ αυτό. Αλλά δεν εννοώ αυτό.
Είναι γεγονός ότι οι γυναίκες δεν έχουν δώσει σημασία στην πορνογραφία κι ίσως το κλειδί της ελευθερίας μας να βρίσκεται εκεί. Είναι μια πιθανότητα, απλά μια ιστορική πιθανότητα.
ΕΡΩΤΗΣΗ: Γιατί λοιπόν η αλλαγή δεν ήταν δυνατή παλιά, ενώ τώρα είναι:
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Το θέμα είναι αν πράγματι είναι δυνατή: Εγώ πιστεύω πως είναι, γιατί πιστεύω ότι οι άντρες έχουν κάνει ένα πολύ μεγάλο σφάλμα. Δείχνοντας μας τη γνώμη που έχουν για μας κι επιδεικνύοντας το πραγματικό αντικείμενο της σεξουαλικότητάς τους, έχουν κάνει ένα ανεπανόρθωτο λάθος. Μπορεί βέβαια να κάνω και γω λάθος. Αλλά αν υπάρχει έστω και μια ιστορική πιθανότητα, πρέπει να την αρπάξουμε, πρέπει να προσπαθήσουμε.
ΕΡΩΤΗΣΗ: Ναι, αλλά υπάρχει ακόμα το πρόβλημα της εξουσίας, γιατί στο βιβλίο σου λες ότι οι γυναίκες δεν έχουν καμιά εξουσία ενώ οι άντρες έχουν όλη τους εξουσία. Δε νομίζω ότι μπορούμε ν ‘ αλλάξουμε την κοινωνία χωρίς να έχουμε κάποια εξουσία στα χέρια μας. Που, λοιπόν, θα τη βρούμε:
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Ναι,… βέβαια, ποτέ δεν πίστεψα σε μια λύση. Πιστεύω ότι πρέπει να κάνουμε ό,τι μπορούμε. Ξέρω ότι αυτό δεν είναι απάντηση ίσως, μα αυτό πιστεύω.
ΕΡΩΤΗΣΗ: Θα ‘λεγα ότι η προτεραιότητα ανήκει σ ‘ ένα πολύ δυνατό, αυτόνομο γυναικείο κίνημα. Μια τελευταία ερώτηση: Νομίζω ότι έχεις δεχτεί πολλές επιθέσεις απ ‘ την Moral Majority[1]. Και όμως λέγεται επίσης ότι φεμινίστριες σαν και σένα που έχουν διαδηλώσει ενάντια στην πορνογραφία έχουν προσεγγίσει την Moral Majority, ότι τα δύο κινήματα είναι πολύ κοντά το ένα στ ‘ άλλο.
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Δεν έχω καμιά σχέση μαζί τους ή με άλλες παρόμοιες ομάδες, εκτός απ’ το ότι προσπάθησαν να πετάξουν έξω από τις σχολικές βιβλιοθήκες τη δουλειά μου. Αλλ’ αρνιέμαι να έγκατα λείψω τις δεξιές γυναίκες. Εννοώ ότι ταυτίζω την τύχη μου με την τύχη των άλλων γυναικών , πράγμα που δε σημαίνει ότι πιστεύω ό,τι πιστεύουν κι εκείνες, αλλά δεν πρόκειται κιόλας να προσδιορίσω τον εαυτό μου σα μέλος της Αριστεράς, δηλώνοντας ότι ο κύριος εχθρός μου είναι η Δεξιά, δηλαδή ότι οι περισσότερες γυναίκες είναι εχθρές μου. Εγώ έτσι το νιώθω: οι γυναίκες έχουν μια έμφυτη απέχθεια για την πορνογραφία. Η δεξιά πάντοτε εκμεταλλευόταν με μεγάλη επιτυχία αυτή την απέχθεια. Είναι ευθύνη των φεμινιστριών να πολιτικοποιήσουν τη γυναικεία απάντηση στην πορνογραφία, έτσι που οι γυναίκες να κατανοήσουν καλύτερα την κατάστασή τους και κατά κάποιο τρόπο, να ριζοσπαστικοποιηθούν απ’ αυτήν. Στην Αμερική ξαναβγήκε στην επιφάνεια το πιο χοντροκομμένο είδος σεξουαλικής απελευθέρωσης, υποτίθεται σαν απάντηση στον πουριτανισμό της Δεξιάς. Στην πραγματικότητα ήταν μια βρώμικη και ωμή απόπειρα να εμποδίσουν τις φεμινίστριες να πολεμήσουν την πορνογραφία.
Η Δεξιά τουλάχιστον δεν «κηρύσσει» ότι η πορνογραφία είναι μέσον για τη σεξουαλική απελευθέρωση. Οι διανοούμενες απολογίες της πορνογραφίας έχουν αριστερή προέλευση. «Απολογίες» δεν είναι άλλωστε η σωστή λέξη, γιατί — με σπάνιες εξαιρέσεις — οι διαννοούμενοι της αριστεράς πάντοτε θεωρούσαν την πορνογραφία σημαντική για την απελευθέρωση. Προοδευτικοί αριστεροί συγγραφείς, από τον Άμπυ Χόφμαν μέχρι τον Γκορ Βίνταλ, και αριστεροί δημοσιογράφοι γράφουν σε πορνοπεριοδικά και οι παραγωγοί της πορνογραφία είναι άντρες από τους οποίους ένας τεράστιος αριθμός ήταν δραστήρια μέλη του αντιπολεμικού κινήματος, άντρες στην ηλικία μου, οι πολιτικοί μου σύντροφοι.
Στην Αγγλία βλέπω ότι οι πορνογράφοι είναι πιο απομονωμένοι απ’ την Αριστερά, απ’ ότι στις ΗΠΑ κι αυτό με βοήθησε να δω πόσο διαβρωτικιά είναι η επιρροή τους εκεί πέρα.